Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 68

Devanagari script

गौरीमुद्वाहयामासुर्विप्रास्ते संशितव्रताः । स्वस्थानं सुशुभं ज्ञात्वा तीर्थराजं तथोत्तमम्

Transliteration

gaurīmudvāhayāmāsurviprāste saṃśitavratāḥ | svasthānaṃ suśubhaṃ jñātvā tīrtharājaṃ tathottamam

Translation

堅固な誓願を保つそのブラーフマナたちは、そこをこの上なく吉祥なる地、すなわち優れた「ティールタの王」と悟り、ガウリーの婚儀を荘厳に執り行った。

Word by Word

• गौरीम्: Gaurī
• गौरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; कर्म

• उद्वाहयामासुः: they married (her)
• उद्वाहयामासुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-√वह् (धातु) + णिच् (causative) + लिट् (परस्मैपद)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्, परस्मैपदम्; causative sense—'caused to be carried' → 'married'

• विप्राः: the Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; निर्देश-सर्वनाम

• संशितव्रताः: of firm vows
• संशितव्रताः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संशित-व्रत (प्रातिपदिक; संशित < √शा/शि (धातु) क्त; व्रत-नपुं)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्—'विप्राः'

• स्वस्थानम्: their own place
• स्वस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व-स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्म

• सुशुभम्: very auspicious/beautiful
• सुशुभम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्—'स्वस्थानम्'

• ज्ञात्वा: having known/recognized
• ज्ञात्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु) + त्वा-प्रत्यय (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया

• तीर्थराजम्: the king of tīrthas (chief pilgrimage place)
• तीर्थराजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्म

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम् (adverb: thus/also)

• उत्तमम्: excellent/supreme
• उत्तमम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्—'तीर्थराजम्'

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced; exact speaker not in snippet]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (Tīrtharāja)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata / nṛpottama

Visual Art Cues

Scene: Vowed brāhmaṇas perform a solemn Gaurī-vivāha rite in a radiant sacred precinct; Gaurī’s presence is suggested through icon, kalasha, and floral abundance; the place shines as ‘king of tīrthas’.

Characters & Entities

• Gaurī
• Dharmāraṇya
• tīrtharāja
• brāhmaṇas (viprāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely a location; it is a sanctified field where divine rites (like Gaurī’s vivāha) become accessible through disciplined vows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is praised as a ‘tīrtharāja’—a foremost pilgrimage center.

What ritualistic prescription is mentioned?

Udvāha (marriage-rite) connected with Gaurī is referenced, implying Vedic-style ceremonial observance at the tīrtha.