Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 68

Devanagari script

तत्पुत्रोपि तथा चक्रे प्रदोषसमये शिवम् । अनर्चयित्वा मूढात्मा भुक्त्वा सुष्वाप दुर्मदः

Transliteration

tatputropi tathā cakre pradoṣasamaye śivam | anarcayitvā mūḍhātmā bhuktvā suṣvāpa durmadaḥ

Translation

その子もまた同じであった。プラドーシャの時刻にシヴァを礼拝せず、迷妄と驕りに沈んだ者は食して後、眠りについた。

Word by Word

• तत्पुत्रः: his son
• तत्पुत्रः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘तस्य पुत्रः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Emphasis/Addition (Nipāta)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also)

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• चक्रे: did
• चक्रे: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• प्रदोषसमये: at the time of dusk
• प्रदोषसमये: Adhikaraṇa (Time)
• Type: Noun
• Root: प्रदोष + समय (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘प्रदोषस्य समयः’; पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• अनर्चयित्वा: without worshipping
• अनर्चयित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन् + √अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), नञ्-पूर्वक (negated) ‘पूजां न कृत्वा’; पूर्वकालिक क्रिया

• मूढात्मा: foolish-minded one
• मूढात्मा: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Noun
• Root: मूढ (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कर्मधारय ‘मूढः आत्मा यस्य/मूढ आत्मा’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• सुष्वाप: slept well
• सुष्वाप: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: सु + √स्वप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• दुर्मदः: arrogant, ill-proud
• दुर्मदः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + मद (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (उपसर्ग-पूर्वपद) ‘दुर्मद’ (wicked/proud); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तत्पुत्रः/मूढात्मा)

Speaker

Śāṇḍilya

Visual Art Cues

Scene: At pradoṣa twilight, the prince ignores the Śiva shrine, eats with arrogance, then reclines into sleep as lamps flicker—twilight sacredness contrasted with negligence.

Characters & Entities

• Śāṇḍilya
• Śiva
• Pradoṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Neglect of sacred duty, compounded by pride and heedlessness, perpetuates karmic decline across generations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is mentioned; the emphasis is on the sanctity of Pradoṣa time and Śiva worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of Śiva at Pradoṣa is implied as the proper observance; neglecting it is presented as a fault.