Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 51
Devanagari script
एष बालोऽन्यजननीं श्रितो भैक्ष्येण जीवति । इमामेव द्विजवधूं प्राप्य मातरमुत्तमाम्
Transliteration
eṣa bālo'nyajananīṃ śrito bhaikṣyeṇa jīvati | imāmeva dvijavadhūṃ prāpya mātaramuttamām
Translation
「この子は、別の母に身を寄せて托鉢により生きている。しかも、まさにこの婆羅門の婦人を最上の母として得て……」
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
बालःboy
बालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्यजननीम्another mother
अन्यजननीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) + जननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (अन्या जननी)
श्रितःhas taken refuge with/has resorted to
श्रितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (आश्रित/श्रित)
भैक्ष्येणby alms
भैक्ष्येण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभैक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
जीवतिlives
जीवति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
इमाम्this
इमाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed/only
एव:
Modifier (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
द्विजवधूम्a brahmin's wife
द्विजवधूम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + वधू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजस्य वधूः)
प्राप्यhaving obtained/after reaching
प्राप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (ल्यप्/त्वान्त-समकक्ष), पूर्वकालिक क्रिया
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमाम्excellent, noble
उत्तमाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (मातरम् इति)
Speaker
Śāṇḍilya Muni
Visual Art Cues
Scene: Śāṇḍilya points out the boy’s former life of begging and his present refuge with a brāhmaṇa lady; the boy stands humbly, the lady nearby, the brāhmaṇa’s son beside him, suggesting shared upbringing.
Characters & Entities
Ś
ŚāṇḍilyaD
dvijavadhū (brāhmaṇa lady)FAQs
Providence can reshape familial bonds; dharma is upheld when a compassionate guardian becomes a true parent in conduct.
No tīrtha is praised; the verse continues the personal narrative of the boy’s circumstances.
None; “bhaikṣya” appears as livelihood, not as a prescribed rite.