Home›Skanda Purana›Brahma Khanda›Brahmottara Khanda›Adhyaya 2›Shloka 71
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 71

Devanagari script

इष्टाश्च विविधा यज्ञाः कोशसर्वस्वदक्षिणाः । सरित्सरांसि स्नातानि यानि पूज्यानि भूतले । निषेवितानि सर्वाणि क्षेत्राणि भ्रमता मया

Transliteration

iṣṭāśca vividhā yajñāḥ kośasarvasvadakṣiṇāḥ | saritsarāṃsi snātāni yāni pūjyāni bhūtale | niṣevitāni sarvāṇi kṣetrāṇi bhramatā mayā

Translation

「私はさまざまな供犠（ヤジュニャ）を修し、布施（ダクシナー）として蔵の財も全ての富も捧げた。地上で礼拝される河川と湖沼に沐浴し、遍歴してあらゆる聖地に参詣し奉仕した。それでもなお、解放を得られぬのだ。」

Word by Word
इष्टाःperformed, offered
इष्टाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइष् (धातु) → इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (यज्ञाः)
चand
च:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
विविधाःvarious
विविधाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (यज्ञाः)
यज्ञाःsacrifices
यज्ञाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
कोशसर्वस्वदक्षिणाःwith gifts consisting of treasury and all possessions
कोशसर्वस्वदक्षिणाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकोश + सर्वस्व + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: (कोशः + सर्वस्वम्) as qualifier of दक्षिणा: 'having treasury and all possessions as fee' विशेषणम् (यज्ञाः)
सरित्river
सरित्:
Samasa-purvapada (Compound member)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्वे पूर्वपद-रूपम्)
सरांसिlakes (together with rivers)
सरांसि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः: सरित् + सरांसि (rivers and lakes as a collective)
स्नातानिbathed in / visited for bathing
स्नातानि:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सरित्सरांसि)
यानिwhich
यानि:
Sambandha (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
पूज्यानिworthy of worship
पूज्यानि:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) → पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (यानि/सरित्सरांसि)
भूतलेon the earth
भूतले:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
निषेवितानिresorted to, visited
निषेवितानि:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनि + सेव् (धातु) → निषेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (क्षेत्राणि)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (क्षेत्राणि)
क्षेत्राणिsacred places, holy fields
क्षेत्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
भ्रमताwhile wandering
भ्रमता:
Karana (Instrumental of attendant circumstance)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु) → भ्रमन्/भ्रमत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि: 'while wandering'
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
Speaker

King (unnamed in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: A montage-like vision: sacrificial fires with priests receiving vast dakṣiṇā; the king bathing in rivers and lakes; walking through multiple sacred regions—ending with him still burdened, returning to the sage in despair.

Characters & Entities
Y
Yajña
D
Dakṣiṇā
T
Tīrtha (rivers/lakes)
K
Kṣetra (holy sites)

FAQs

Even vast ritual merit—yajña, dāna, and tīrtha-yātrā—may not remove a specific grave sin without the precise dharmic remedy taught by realized sages.

The verse praises tīrthas in general—revered rivers, lakes, and sacred kṣetras—without naming a single location.

Performance of various yajñas with generous dakṣiṇā, and tīrtha-snān (bathing in sacred rivers and lakes) as pilgrimage practices.

←Previous Verse
Next Verse→