Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

आनर्त्त संभवः कश्चिन्नाम्ना वेदरथो द्विजः । कलत्रपुत्रसंपन्नो विद्वानुत्तमवंशजः

Transliteration

ānartta saṃbhavaḥ kaścinnāmnā vedaratho dvijaḥ | kalatraputrasaṃpanno vidvānuttamavaṃśajaḥ

Translation

アーナルタ（Ānarta）に、ヴェーダラタ（Vedaratha）という名の再生者（ドヴィジャ）がいた。妻子に恵まれ、学識に富み、すぐれた家系の出であった。

Word by Word

• आनर्त्त: of Ānarta (region)
• आनर्त्त: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनर्त्त (देश-नाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive) एकवचनस्य अर्थे; देशविशेषः (Ānarta) — 'आनर्त्त-सम्भवः' इति समासाङ्गम्

• सम्भवः: born; origin
• सम्भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम् + भू (धातु) → सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'उत्पत्तिः/जन्म' अर्थे

• कश्चित्: a certain (someone)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वेदरथः: Vedaratha (proper name)
• वेदरथः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद + रथ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (वेदः इव रथः/वेद-सम्बद्धः रथः) — नामरूपेण

• द्विजः: a twice-born (Brāhmaṇa)
• द्विजः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कलत्रपुत्रसंपन्नः: endowed with wife and sons
• कलत्रपुत्रसंपन्नः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कलत्र + पुत्र + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुषः (कलत्रेण पुत्रैश्च सम्पन्नः); 'सम्+पद्' धातोः क्त-प्रत्ययान्त

• विद्वान्: learned
• विद्वान्: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ/वसुँ)

• उत्तमवंशजः: born in an excellent lineage
• उत्तमवंशजः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम + वंश + ज (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुषः (उत्तमस्य वंशस्य जातः); 'ज' = √जन्-सम्बद्ध (born)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta (deśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (assembly of sages)

Visual Art Cues

Scene: Introduction of Vedaratha: a dignified brāhmaṇa householder with wife and children, holding a manuscript or rosary, standing before a modest but prosperous home; a map-like hint of western coast or desert scrub suggests Ānarta.

Characters & Entities

• Ānarta
• Vedaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The vrata-teaching is framed through a moral narrative featuring a learned householder, preparing for an instructive turn of events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is glorified; Ānarta is a regional identifier, not a praised pilgrimage-site in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the protagonist for the vrata-related narrative.