Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22
Devanagari script
आ जङ्गमं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । नष्टचन्द्रार्ककिरणमासीद्भूतविवर्जितम्
Transliteration
ā jaṅgamaṃ tamobhūtamaprajñātamalakṣaṇam | naṣṭacandrārkakiraṇamāsīdbhūtavivarjitam
Translation
動く生きものに至るまで、すべては闇となり、見分けがつかず相も失われた。月と太陽の光は消え、存在は衆生を欠いていた。
Word by Word
आup to; until
आ:
Avyaya (Adverbial/सीमाबोधक)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/पूर्वसर्गार्थे (prefix-like particle), अर्थः ‘पर्यन्तम्/यावत्’ (up to, until)
जङ्गमम्the moving (beings/things)
जङ्गमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘जङ्गम’ = चलत् प्राणी/चल वस्तु
तमोभूतम्become darkness; darkened
तमोभूतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त; √भू)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तमो-भूत’ = तमः-रूपं जातम् (become darkness)
अप्रज्ञातम्unknown; unrecognized
अप्रज्ञातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र (उपसर्ग) + √ज्ञा (धातु) → प्रज्ञात (कृदन्त) + अ- (निषेध)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि क्त (past passive participle) ‘अप्रज्ञात’ = न ज्ञातम् (unknown)
अलक्षणम्without distinguishing marks
अलक्षणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootलक्षण (प्रातिपदिक) + अ- (निषेध)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अलक्षण’ = लक्षणरहितम् (without marks)
नष्टचन्द्रार्ककिरणम्with the moon-and-sun rays lost
नष्टचन्द्रार्ककिरणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त; √नश्) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + किरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—(चन्द्र-अर्क)-किरण (षष्ठी/तत्पुरुष) + नष्ट (कर्मधारय/तत्पुरुष) = ‘यस्य चन्द्रार्ककिरणाः नष्टाः’
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भूतविवर्जितम्devoid of beings
भूतविवर्जितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त; वि+√वृज्/√वर्ज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘भूत-विवर्जित’ = भूतैः रहितम् (devoid of beings/elements)
Speaker
Mārkaṇḍeya
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā (Narmadā)
Type: river
Visual Art Cues
Scene: A world submerged in featureless darkness: no sun or moon rays, no beings visible; only a vast, indistinct void suggesting pralaya.
Characters & Entities
C
Candra (Moon)A
Arka/Sūrya (Sun)FAQs
All conditioned forms can dissolve in cosmic cycles; only the highest principle and divine ordinance remain dependable.
Not directly; it sets the pralaya backdrop that will highlight the extraordinary status of Revā/Narmadā.
None.