Adhyaya 45

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

聖マールカンデーヤは言った。「まさにこの問いは、かつて王ウッターナパーダによって、大いなる仙人と神々の集会において、マヘーシュヴァラに問われたのである。」

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

ウッターナパーダは言った。「このティールタは大いなる功徳を具え、至上にして、あらゆる神々に満ちております。おおハラよ、ここは秘中の秘—私は見たこともなく、名を聞いたことすらありません。」

Verse 3

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

「シュूलァベーダはどのように生じ、いかなる者が古にそれを成したのでしょうか。主よ、そのティールタの偉大なる功徳を、どうか詳しくお説きください。」

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद्विक्रमेण बलेन वा

イーシュヴァラは言った。「遠い昔、力に驕る大勇のダーナヴァがいた。人界には、武勇においても力においても、彼に比肩する者はなかった。」

Verse 5

सूनुर्ब्रह्मसुतस्यायमन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यमकण्टकम्

「この者はブラフマーの孫にあたり、名をアンダカといった。傲慢にして迷妄の者である。自らの国土に住し、その罪深き者は何の妨げもなく統治していた。」

Verse 6

हृष्टपुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

死すべき世に住み、栄え強壮であった彼は、神々によってさえ打ち負かされなかった。その罪ある者の住まいは、まるで火の林苑のように、近づき難く恐るべきものであった。

Verse 7

एतस्मिन्नन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

その時、バーラタよ、アンダカは思案した。「我はマハーデーヴァを歓喜させ、御慈悲を賜ろう。」

Verse 8

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सोऽन्धको निर्गतो गृहात्

「我が心に宿る天なる恩寵を願い求めよう。」そう固く決意して、アンダカは家を出立した。

Verse 9

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

レーヴァーの岸に至ると、そのダーナヴァは苦行に身を置いた。彼は苛烈なるタパスを修し、その厳しさは身の毛もよだつほどであった。

Verse 10

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारोऽभवत्ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

千の天年のあいだ、彼は断食して過ごした。次の千年は、水のみを糧として生きた。

Verse 11

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतोऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

第三の千年には「煙を飲む」行に専心し、第四の千年にはヨーガ修習の規律に堅く安住していた。

Verse 12

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषोऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

かくも至上に苛烈な苦行を、どこにも誰も行った者はいない。彼は骨と皮ばかりとなりながら、なお堅く立ち続けた—おお、バーラタよ。

Verse 13

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

そのとき王よ、彼の頭頂から渦巻く煙の旗が噴き出した。神々の界をも越えて、それはカイラーサを覆い、そこにとどまった。

Verse 14

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनमब्रवीत् । कोऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

そのとき主の御側に立つウマーが言った。「人の世にあって、かくも激しい苦行に安住する者は誰なのでしょうか。」

Verse 15

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

「四千年が過ぎました、パラメーシュヴァラよ。これほどの苦行は、見たこともなく、聞いたことさえありません—誰一人、かくも苛烈に行じた者は。」

Verse 16

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

「おお神よ、戒めを堅く守る者を、なぜここで軽んじられるのですか。おお大能者よ、わずかな苦行にもかかわらず、あなたはすべての者に速やかに恩寵を授けられます。」

Verse 17

नाक्षक्रीडां करिष्येऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

「おおマヘーシュヴァラよ、今日はあなたと賽を振りません。信者を慈しむお方よ、このダーナヴァが顧みられ、引き上げられるまでは。」

Verse 18

ईश्वर उवाच । साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

イーシュヴァラは言った。「よく言った、よく言った、マハーデーヴィーよ。あらゆる吉祥の相に飾られた方よ。かくも苦難にあるダーナヴァの王を、私はまだ見定めていない。」

Verse 19

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

「やさしき者よ、私はヨーガの修習に安住し、その至高の境地を観想している。共に来よ――彼がタパス（苦行）を行うその場所へ。」

Verse 20

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

そのとき主マヘーシュヴァラはウマーを伴ってその地へ赴き、シャンブはそこで、骨と皮ばかりの残り姿となった者を目にした。

Verse 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

満悦した神々の神マヘーシュヴァラは彼に告げた。「ああ、ああ！汝は恐るべき苦行を成した。苛烈にして、身の毛もよだつほどである。」

Verse 22

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

「なぜ、愛しき子よ、かくも恐ろしき苦行を行ったのか。申してみよ—汝の心に宿る願い、その恩寵を我は授けよう。」

Verse 23

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

アンダカは言った。「神よ—もし我に満足し、まことに授与者であるなら、シャṅカラよ—その御恩寵により、マヘーシュヴァラよ、我はすべての神々に勝利せん。」

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

イーシュヴァラは言った。「決して—夢においてさえ—三十三神すべてと戦ってはならぬ。不可能を口にしてはならず、心みずからが是としない言葉を語ってはならぬ。」

Verse 25

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

「ほかの願いを求めよ—汝の心に宿るものを。天界に住する者に関わることでも、人界でも、また地下の諸世界にある者に関わることでもよい。」

Verse 26

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

人界にあって、汝は望むままにさまざまな歓楽を享受するであろう。天上の देवたちの主のごとく、棘なき安穏の王国を打ち立てよ。

Verse 27

देवस्य वचनं श्रुत्वा सोऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित्साधितं मया

主の御言葉を聞いて、アンダカは意気消沈して立ち尽くした。「我が苦行はむなしく、何ひとつ成し遂げられなかった。」

Verse 28

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्

深い嘆息を放って、彼は地に倒れ伏した。根を断たれた樹のように、そのとき息絶え、ただ無動となった。

Verse 29

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

彼が気絶しているのを見て、女神は言った。「おおシャṅカラよ、この者が切に願うその望みを、彼に授けたまえ。」

Verse 30

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर्भविष्यति

「もし汝が भक्त（信奉者）を顧みず退けるなら、汝には悪名が及ぶであろう。」

Verse 31

ईश्वर उवाच । यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

イーシュヴァラは言った。「女神よ、もし私がいつか、ただ彼の欲望に従うだけの恩寵を授けるなら、その後彼はヴィシュヌ（Viṣṇu）も、ブラフマー（Brahmā）も、さらにはこの私さえも敬わなくなる。」

Verse 32

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

「神々の女王よ、彼が高き力を得れば、ほかのデーヴァやアスラさえ見下すであろう。」

Verse 33

देव्युवाच । कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

デーヴィーは言った。「マヘーシュヴァラよ、ふさわしい手立てにより、彼を起こし（回復させ）給え。次の恩寵を授けてください。『ヴィシュヌ（Viṣṇu）を除くすべての神々に勝利せよ。』」

Verse 34

ईश्वर उवाच । उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

イーシュヴァラは言った。「デーヴィーよ、わが心に妙なる方策が起こった。汝が語ったその恩寵を、まさに彼に授けよう。」

Verse 35

ततोऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणादयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

そのとき甘露（アムリタ）を注がれると、彼はたちまち健やかになった。まことに新たに生まれ変わったかのように、全身の肢体は美しく輝いていた。

Verse 36

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

一心に耳を傾け、この最上の恩寵を受けよ。ヴィシュヌを除き、汝の愛し望むものを授けよう。

Verse 37

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्तेऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

汝にとって万事が実り多からんことを。汝のダルマが正しい道より逸れぬように。もしそう受けるなら、アスラよ、この恩寵を授けよう。

Verse 38

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

ヴィシュヌを除き、汝はすべての神々に勝利するであろう。しかも、我のさらなる助けなくして。

Verse 39

अन्धक उवाच । भवत्वेवमिति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्येऽहं स्वबलेन महेश्वर

アンダカは言った。「そのとおりに。」そしてただ己の力のみに頼り、宣言した。「マヘーシュヴァラよ、ヴィシュヌを除き、我が力にてすべてを征服しよう。」

Verse 40

कृतार्थोऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

「まことに、我は目的を成し遂げた」と言って、彼は恭しく礼拝した。（すると主は言われた。）「来たれ、神性を具える者よ。われと共に、すぐれたカイラーサの峰へ行こう。」

Verse 41

वृषपुंगवमारुह्य देवोऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

その主はウマーとともに聖なる牡牛に乗り、願いの恩寵を授けると、その場でただちに姿を消された。

Verse 45

। अध्याय

「章」—断片的な奥書／区切りの標識。