Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 83
Devanagari script
अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम् । उवाच राजा हृष्टात्मा शब्देनापूरयन्दिशः
Transliteration
antaḥpuracaraṃ vṛddhaṃ daṇḍapāṇiṃ guṇānvitam | uvāca rājā hṛṣṭātmā śabdenāpūrayandiśaḥ
Translation
王は心喜び、内宮に仕える徳ある老翁に語りかけた。杖を手にしたその者の声は、四方を満たすほどに響いた。
Word by Word
अन्तःपुरचरम्the inner-palace attendant
अन्तःपुरचरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तःपुर (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—अन्तःपुरे चरः (one who moves in the inner palace)
वृद्धम्old/aged
वृद्धम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying अन्तःपुरचरम्)
दण्डपाणिम्staff-in-hand (chamberlain)
दण्डपाणिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—दण्डः पाणौ यस्य सः (one who has a staff in hand)
गुणान्वितम्endowed with virtues
गुणान्वितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुण (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—गुणैः अन्वितः (endowed with virtues)
उवाचsaid/spoke
उवाच:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
हृष्टात्माdelighted at heart
हृष्टात्मा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—हृष्टः आत्मा यस्य सः (one whose mind is delighted)
शब्देनwith (his) voice/sound
शब्देन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
अपूरयत्filled
अपूरयत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दिशःthe directions
दिशः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (plural)
Speaker
Narrator (contextual Purāṇic narration)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā-kṣetra (contextual frame)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: An aged palace elder with staff (daṇḍa) stands within the inner precinct; the king, delighted, calls out loudly, his voice ‘filling the directions’.
Characters & Entities
B
BāṇāsuraK
Kañcukī/inner-palace elder (daṇḍapāṇi)FAQs
Orderly conduct and respect for qualified elders within one’s household administration supports dharma and proper governance.
No tīrtha is referenced in this verse.
None; it is descriptive narration of summoning an inner-palace attendant.