Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 19›Shloka 41
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 41

Devanagari script

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

Transliteration

vārāhamīśānavaro'pyato'sau rūpaṃ samāsthāya jagadvidhātā | naṣṭe triloke'rṇavatoyamagne vimārgitoyaughamaye'ntarātmā

Translation

ゆえにその主は—イーシャーナ（Īśāna）すら超える至上者として—宇宙を整えるため、猪（ヴァラーハ Varāha）の姿を取られた。三界が滅び、海の大洪水に沈んだとき、内なるアートマンは失われたものを求めて水の大塊を探り当てた。

Word by Word
वाराहम्boar (as boar-)
वाराहम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (रूपम् इति)
ईशानवरःthe superior of Īśāna (Śiva)
ईशानवरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ईशानस्य वरः = Śiva’s superior/choice)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अप्यर्थ (even/also)
अतःtherefore
अतः:
Hetu (Cause/Reason)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/तस्मात्-अर्थ (therefore/from this)
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समास्थायhaving assumed
समास्थाय:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/absolutive); ‘समास्थाय’ = having assumed/taken up
जगद्विधाताcreator/ordainer of the world
जगद्विधाता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + विधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः विधाता)
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
त्रिलोकेin the three worlds
त्रिलोके:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (three worlds)
अर्णवतोयम्oceanic water
अर्णवतोयम्:
Adhikarana/Context (Descriptive)
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (अर्णववत् तोयम् = ocean-like water)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
विमार्गितsearched for
विमार्गित:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + मार्ग् (धातु) → विमार्गित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (searched out)
तोयौघमयेin/within the mass of waters
तोयौघमये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतोय (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (तोयौघेन मयः = consisting of a flood of water)
अन्तरात्माthe inner self
अन्तरात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्ग) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (अन्तरः आत्मा)
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Visual Art Cues

Scene: The Lord as Varāha emerging over the pralaya ocean, searching within the waters as the Inner Self; distant remnants of the three worlds dissolved; a sense of vast, dark-blue flood pierced by divine radiance.

Characters & Entities
V
Varāha
Ī
Īśāna
T
Triloka
P
Pralaya (implied)

FAQs

In cosmic crisis (pralaya), the Supreme assumes saving forms; divine compassion restores order even after dissolution.

The verse is primarily avatāra-narrative; within Revā-khaṇḍa it supports the sacred storytelling connected to the Narmadā region rather than naming a single site here.

None explicitly; it introduces the Varāha episode as a dharmic exemplar of protection.

←Previous Verse
Next Verse→