Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

Transliteration

anādityamayaṃ lokaṃ nirvaṣaṭkāramākulam | naṣṭadharmaṃ vijānīhi prakṛtisthaṃ kuruṣva ca | anugrahaṃ tu śāṇḍilyāḥ prārthayāma dvijottama

Translation

「知れ、この世は日輪を失い、乱れ、聖なるヴァシャット（vaṣaṭ）の唱和も絶えた。ダルマは衰えた—それを本来の秩序へと復せよ。さらに、二度生まれの最勝者よ、シャーンディリヤー（Śāṇḍilyā）に恩寵を垂れ給えと我らは願う。」

Word by Word

• अनादित्यमयम्: devoid of the sun / sunless
• अनादित्यमयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन् + आदित्य + मय (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘आदित्य-रहितम्/आदित्यस्य अभावः’ + मय; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लोकम्’ इति विशेषण

• लोकम्: world
• लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Acc. sg.)

• निर्वषट्कारम्: without vaṣaṭ-calls (ritual exclamations)
• निर्वषट्कारम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः + वषट्कार (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष/नञ्-तत्पुरुष ‘वषट्कार-रहितम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लोकम्’ इति विशेषण

• आकुलम्: confused, disturbed
• आकुलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लोकम्’ इति विशेषण

• नष्टधर्मम्: with dharma destroyed
• नष्टधर्मम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘नष्टः धर्मः यस्य/यत्र’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लोकम्’ इति विशेषण

• विजानीहि: know, understand
• विजानीहि: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: ज्ञा, उपसर्ग: वि

• प्रकृतिस्थम्: remaining in its natural state
• प्रकृतिस्थम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकृति + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘प्रकृतौ स्थितम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लोकम्’ इति विशेषण

• कुरुष्व: make (it)
• कुरुष्व: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; धातु: कृ

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• अनुग्रहम्: favor, grace
• अनुग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Acc. sg.)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)

• शाण्डिल्याः: of Śāṇḍilyā
• शाण्डिल्याः: Sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• प्रार्थयाम: we request
• प्रार्थयाम: Kriya (Main predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थय् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; धातु: अर्थय् (चुरादि), उपसर्ग: प्र

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष/कर्मधारय ‘द्विजेषु उत्तमः’; पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Brahmā–Viṣṇu–Īśa (continuing; plural ‘we request’ indicates the divine speakers)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Trideva issue a solemn commission: the sky dim, sunless symbolism; broken yajña-fire altars and silent priests in the background; the sage receives the charge to restore dharma and bless Śāṇḍilyā.

Characters & Entities

• World (loka)
• Vaṣaṭkāra (Vedic rite)
• Śāṇḍilyā
• Dvijottama (addressed: Māṇḍavya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma wanes, the righteous are called to re-establish sacred order—reviving both inner virtue and outer Vedic culture.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Revā Khaṇḍa, the tīrtha becomes a stage for dharma-restoration, linking sacred geography with moral renewal.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse alludes to the revival of Vedic rites (vaṣaṭkāra) and the restoration of dharma, rather than naming a specific vrata.