Adhyaya 17

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं संस्तूयमानस्तु ब्रह्माद्यैर्मुनिपुंगवैः । ब्रह्मलोकगतैस्तत्र संजहार जगत्प्रभुः

聖マールカンデーヤは言った。「このように、ブラフマーと、ブラフマローカに至った最勝の牟尼たちによってその場で讃えられると、宇宙の主はその顕現をやがて収め、引き退かれた。」

Verse 2

स तद्भीमं महारौद्रं दक्षिणं वक्त्रमव्ययम् । महादंष्ट्रोत्कटारावं पातालतलसंनिभम्

そのとき（主は）南の御面を現された—恐るべく、激怒に満ち、朽ちぬもの。大いなる牙をもって猛々しく咆哮し、パーターラの深淵にも似ていた。

Verse 3

विद्युज्ज्वलनपिङ्गाक्षं भैरवं लोमहर्षणम् । महाजिह्वं महादंष्ट्रं महासर्पशिरोधरम्

黄褐の眼は稲妻と火のごとく燃え—見れば身の毛もよだつバイラヴァ。大いなる舌と大いなる牙を備え、強大な蛇を頭上に戴いていた。

Verse 4

महासुरशिरोमालं महाप्रलयकारणम् । ग्रसत्समुद्रनिहितवातवारिमयं हविः

大アスラの首を連ねた鬘を飾り、大いなる滅尽の因となり、海に蔵された風と水とを供物として呑み尽くした。

Verse 5

वडवामुखसङ्काशं महादेवस्य तन्मुखम् । जिह्वाग्रेण जगत्सर्वं लेलिहानमपश्यत

彼は、海底の火のように燃え盛るマハーデーヴァの顔が、その舌先で全宇宙を舐め尽くしているのを見た。

Verse 6

योजनानां सहस्राणि सहस्राणां शतानि च । दिशो दश महाघोरा मांसमेदोवसोत्कटाः

何千、何十万由旬（ヨージャナ）にもわたり、十方は肉と脂肪と油にまみれ、極めて恐ろしい光景となっていた。

Verse 7

तस्य दंष्ट्रा व्यवर्धत शतशोऽथ सहस्रशः । सासुरान्सुरगन्धर्वान् सयक्षोरगराक्षसान्

そして彼の牙は数百、数千と増え続け、阿修羅、天神、乾闥婆、夜叉、羅刹たちを圧倒した。

Verse 8

तस्य दंष्ट्राग्रसंलग्नान्स ददर्श पितामहः । दन्तयन्त्रान्तसंविष्टं विचूर्णितशिरोधरम्

ピターマハ（梵天）は、彼らがその牙の先に突き刺さり、歯の噛み合わせの中で押し潰され、首と頭が粉砕されているのを見た。

Verse 9

जगत्पश्यामि राजेन्द्र विशन्तं व्यादिते मुखे । नानातरङ्गभङ्गाङ्गा महाफेनौघसंकुलाः । यथा नद्यो लयं यान्ति समुद्रं प्राप्य सस्वनाः

王たちの中の最良の者よ、泡と波に満ちた轟く川が海に達して消えゆくように、全世界があの大きく開いた口へと入っていくのが見えます。

Verse 10

तथा ततं विश्वमिदं समस्तमनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम् । विवेश रुद्रस्य मुखं विशालं ज्वलत्तदुग्रं घननादघोरम्

かくして、この遍満する全宇宙は—無数の生命に満ちた大海のごとく測りがたく—ルドラの विशालなる口へと入り、そこは燃えさかり、猛々しく、雷鳴の轟きにて恐るべきであった。

Verse 11

ज्वालास्ततस्तस्य मुखात्सुघोराः सविस्फुलिङ्गा बहुलाः सधूमाः । अनेकरूपा ज्वलनप्रकाशाः प्रदीपयन्तीव दिशोऽखिलाश्च

すると、その口よりこの上なく恐ろしい炎が噴き出した—数多く、煙をまとい、火花を散らし—さまざまな姿と火の輝きをもって、あたかも十方の方角すべてを照らすかのようであった。

Verse 12

ततो रविज्वालसहस्रमालि बभूव वक्त्रं चलजिह्वदंष्ट्रम् । महेश्वरस्याद्भुतरूपिणस्तदा स द्वादशात्मा प्रबभूव एकः

その後、奇瑞の姿をもつマヘーシュヴァラの御顔は、千の太陽のごとき炎の花環に飾られ、舌は揺れ、牙は動いた。その時、唯一者は本質において十二として顕現した。

Verse 13

ततस्ते द्वादशादित्या रुद्रवक्त्राद्विनिर्गताः । आश्रित्य दक्षिणामाशां निर्दहन्तो वसुंधराम्

すると、その十二のアーディティヤがルドラの口より現れ出で、南方の方角に拠って、大地を焼き尽くし始めた。

Verse 14

भौमं यज्जीवनं किंचिन्नानावृक्षतृणालयम् । शुष्कं पूर्वमनावृष्ट्या सकलाकुलभूतलम्

地上にあるいかなる命も—さまざまな樹木や草の住み処も—先の無雨によってすでに乾き果て、地の全面はことごとく苦悩と乱れに覆われていた。

Verse 15

तद्दीप्यमानं सहसा सूर्यैस्तै रुद्रसम्भवैः । धूमाकुलमभूत्सर्वं प्रणष्टग्रहतारकम्

ルドラより生まれしその太陽らが忽ち燃え輝くと、万物は煙にむせび、惑星と星々は視界より消え失せた。

Verse 16

जज्वाल सहसा दीप्तं भूमण्डलमशेषतः । ज्वालामालाकुलं सर्वमभूदेतच्चराचरम्

忽ち地の円輪は余すところなく四方に燃え上がり、動くものも動かぬものも、ことごとく炎の花輪に包まれた。

Verse 17

। अध्याय

章（アディヤーヤ）—見出しの標記。

Verse 18

विशालतेजसा दीप्ता महाज्वालासमाकुलाः । ददहुर्वै जगत्सर्वमादित्या रुद्रसम्भवाः

広大なる光明に燃え、巨大な炎に取り巻かれて、ルドラより生まれしアーディティヤたちは、まことに全宇宙を焼き尽くした。

Verse 19

आदित्यानां रश्मयश्च संस्पृष्टा वै परस्परम् । एवं ददाह भगवांस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

アーディティヤたちの光線は互いに触れて交わり一つとなり、かくして福徳の主は、動くものも動かぬものも含めて三界を焼き尽くした。

Verse 20

सप्तद्वीपप्रमाणस्तु सोऽग्निर्भूत्वा महेश्वरः । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां निर्ददाह वसुंधराम्

火と化したマヘーシュヴァラは七つのドヴィーパの量にまで広がり、七ドヴィーパの海に囲まれた大地を焼き尽くした。

Verse 21

सुमेरुमन्दरान्तां च निर्दहुर्वसुधां तदा । भित्त्वा तु सप्तपातालं नागलोकं ततोऽदहत्

そのとき彼は大地をスメールとマンダラに至るまで焼き、さらに七つのパーターラを突き破って、のちにナーガの国土を焼き尽くした。

Verse 22

भूम्यधः सप्तपातालान्निर्दहंस्तारकैः सह । चचाराग्निः समन्तात्तु निर्दहन्वै युधिष्ठिर

大地の下で、星々とともに七つのパーターラを焼きながら、火は四方八方へと遍く巡った――まことに、ユディシュティラよ――すべてを呑み尽くして。

Verse 23

धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्

まるで熾火にあおられて燃え上がるかのように、鉄の闇夜のごとく炎上し、かくして万物は一斉に燃え立った――宇宙の壊滅の火に点ぜられて。

Verse 24

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्निर्निर्झरसरः सरित् । विशीर्णशैलशृङ्गौघा कूर्मपृष्ठोपमाभवत्

大地は木も草も失い、流れも湖も河も消え去った。砕け散った山頂の群れだけが残り、世界は亀の背のようになった。

Verse 25

ज्वालामालाकुलं कृत्वा जगत्सर्वं चिदामकम् । महारूपधरो रुद्रो व्यतिष्ठत महेश्वरः

炎の花輪で全宇宙を満たし、あらゆる世界を燃えさかる灰と化して、ルドラは広大にして恐るべき姿を帯び、マヘーシュヴァラとして立ち現れた。

Verse 26

समातृगणभूयिष्ठा सयक्षोरगराक्षसा । ततो देवी महादेवं विवेश हरिलोचना

そのとき女神は、主として母神たちの群れに囲まれ、さらにヤクシャ、蛇なる者たち、ラークシャサを伴い、蓮華のごとき眼をもってマハーデーヴァの内へと入った。

Verse 27

निर्वाणं परमापन्ना शान्तेव शिखिनः शिखा । जगत्सर्वं हि निर्दग्धं त्रिभिर्लोकैः सहानघ

涅槃の至寂に至り、まるで消えた火の炎のように静まり、三界とともに全宇宙が焼き尽くされたとき、ああ、無垢なる者よ。

Verse 28

रुद्रप्रसादान्मुक्त्वा मां नर्मदां चाप्ययोनिजाम् । युगानामयुतं देवो मया चाद्य बुभक्षणात्

ルドラの恩寵により、我と、胎より生まれぬナルマダーとを赦して、滅尽の神は一万ユガのあいだ（我らを）呑み込むことを控え、今日に至るも彼女を呑み込まない。

Verse 29

पुरा ह्याराधितः शूली तेनाहमजरामरः । अघमर्षणघोरं च वामदेवं च त्र्यम्बकम्

いにしえに三叉戟を執る主は礼拝された。その礼拝によって我は朽ちず不死となった—（真言／相としての）アガマルシャナ、ゴーラ、ヴァーマデーヴァ、そしてトリヤンバカによって。

Verse 30

ऋषभं त्रिसुपर्णं च दुर्गां सावित्रमेव च । बृहदारण्यकं चैव बृहत्साम तथोत्तरम्

（彼は誦した）Ṛṣabhaの讃歌、Trisuparṇaの讃歌、Durgāの讃歌、そしてSāvitra（ガーヤトリー）；さらにBṛhadāraṇyaka（ウパニシャッド）、Bṛhatsāman、また同様に補遺の聖歌「Uttara」を。

Verse 31

रौद्रीं परमगायत्रीं शिवोपनिषदं तथा । यथा प्रतिरथं सूक्तं जप्त्वा मृत्युंजयं तथा

彼はまたRaudrīの讃歌、至上のガーヤトリー、Śivaウパニシャッドを繰り返し唱え、さらにPratiratha‑sūktaを誦し、そしてMṛtyuñjaya（死を征する）真言をも唱えた。

Verse 32

सरित्सागरपर्यन्ता वसुधा भस्मसात्कृता । वर्जयित्वा महाभागां नर्मदाममृतोपमाम्

大地は川と海をもろともに灰と化した。だが、甘露（アムリタ）にも比せられる最も幸いなるナルマダーだけは免れた。

Verse 33

महेन्द्रो मलयः सह्यो हेमकूटोऽथ माल्यवान् । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः

Mahendra、Malaya、Sahya、Hemakūṭa、Mālyavān、Vindhya、Pāriyātra——この七つこそ名高き「氏族の山々」（kulaparvata）である。

Verse 34

द्वादशादित्यनिर्दग्धाः शैलाः शीर्णशिलाः पृथक् । भस्मीभूतास्तु दृश्यन्ते न नष्टा नर्मदा तदा

十二の太陽に焼かれた山々は、岩を砕かれて離れ離れに立ち、灰と化した姿が見えた。だがその時、ナルマダーは滅びなかった。

Verse 35

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्च गिरिश्रेष्ठो नीलः श्वेतोऽथ शृङ्गवान्

ヒマヴァーンとヘーマクータ、ニシャダとガンダマーダナ、山々の中で最勝なるマーリヤヴァーン、さらにニーラ、シュヴェータ、そしてシュリンガヴァーン—

Verse 36

एते पर्वतरा जानो देवगन्धर्वसेविताः । युगान्ताग्निविनिर्दग्धाः सर्वे शीर्णमहाशिलाः

これら山の王たちは、デーヴァとガンダルヴァに仕えられながらも、劫末の火にことごとく焼かれ、巨大な岩は砕け散った。

Verse 37

एवं मया पुरा दृष्टो युगान्ते सर्वसंक्षयः । वर्जयित्वा महापुण्यां नर्मदां नृपसत्तम

かくして私は昔、劫末における一切の滅尽を見た。だが、王の中の最勝よ、至上の功徳を具えるナルマダーだけは損なわれなかった。