Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम् । तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | narmadādakṣiṇe kūle tvaccihnenopalakṣitam | tīrthametanmamākhyāhi sambhavaṃ ca mahāmune

Translation

ユディシュティラは言った。「大いなるムニよ、あなたの印によって示された、ナルマダー河の南岸にあるこの聖なるティールタ（渡し場）について、私に語り、その由来もお示しください。」

Word by Word

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• नर्मदायाः: of the Narmadā
• नर्मदायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)

• दक्षिणे: on the southern (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular); ‘दक्षिणे (भागे)’ इति स्थानवाचक

• कूले: on the bank
• कूले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-सम्बन्धे (genitival sense) अव्यक्त-रूपम्; ‘त्वत्-’ इति सर्वनाम-प्रातिपदिकम् (you/your)

• चिह्नेन: by a mark/sign
• चिह्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चिह्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular)

• उपलक्षितम्: marked; indicated
• उपलक्षितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप + लक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(तीर्थम्) उपलक्षितम्’

• तीर्थम्: pilgrimage place; ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘इदम्’ अर्थे

• मम: to me; my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)

• आख्याहि: tell; explain
• आख्याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ख्या (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• सम्भवम्: origin; occurrence
• सम्भवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक: महा + मुनि)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम् (Singular); कर्मधारय-समासः (महान् मुनिः)

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: Yudhiṣṭhira, humble and attentive, stands on the Narmadā’s southern bank pointing to a marked stone/sign; Mārkaṇḍeya sits as teacher, ready to narrate the tīrtha’s origin.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Narmadā
• Mahāmuni (Markaṇḍeya implied)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is grounded in inquiry: understanding a tīrtha’s signs and origin deepens faith and right practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particular tīrtha on the southern bank of the Narmadā is introduced, identified by a sage’s sign (to be explained in the following verses).

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it frames a question about the tīrtha and its provenance.