Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

Transliteration

sa kālarātryā sahito mahātmā kāle trilokīṃ sakalāṃ jahāra | saṃvartakākhyaḥ sahabhānubhāvaḥ śambhurmahātmā jagato variṣṭhaḥ

Translation

その大いなる霊はカーララートリーを伴い、時至れば三界すべてを取り収めた。サンヴァルタカと呼ばれ、太陽のごとく輝く大いなるシャンブ—宇宙における最上者—が顕現した。

Word by Word

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• kālarātryā: with Kālarātri
• kālarātryā: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: kālarātri (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सह-योगे (with Kālarātri)

• sahitaḥ: accompanied
• sahitaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sah (धातु) + ita (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (accompanied/associated)

• mahātmā: the great-souled one
• mahātmā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य)

• kāle: at the time
• kāle: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kāla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक-अधिकरणम् (at the time)

• trilokīm: the three worlds
• trilokīm: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tri (प्रातिपदिक) + lokī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः = trilokī)

• sakalām: entire
• sakalām: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sakala (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying trilokīm)

• jahāra: carried off / destroyed
• jahāra: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: hṛ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• saṃvartaka-ākhyaḥ: named Saṃvartaka
• saṃvartaka-ākhyaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: saṃvartaka (प्रातिपदिक) + ākhya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (संवर्तक इति आख्यः = named Saṃvartaka)

• saha-bhānu-bhāvaḥ: having sun-like radiance
• saha-bhānu-bhāvaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: saha (उपपद) + bhānu (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (भानुना सह भावः/तेजः = having radiance like/with the sun)

• śambhuḥ: Śambhu
• śambhuḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śambhu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• mahātmā: great-souled
• mahātmā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्त-विशेषणम्

• jagataḥ: of the world
• jagataḥ: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदik)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• variṣṭhaḥ: the श्रेष्ठतम / most excellent
• variṣṭhaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: variṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अतिशय-विशेषणम् (superlative sense)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (Revākhaṇḍa setting)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śambhu, radiant like the sun, stands as Saṃvartaka with Kālarātrī beside Him, having seized the three worlds at the destined time—an image of blazing stillness after the dance.

Characters & Entities

• Śiva (Śambhu)
• Kālarātrī
• Saṃvartaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time (kāla) is divine power; aligning life with dharma prepares one to face change and dissolution without fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is theological/cosmic and does not specify a named pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.