Mantra 35
Rishi: Ṛgvedic seer-tradition; VS application in Adhvaryu praxis.
Devata: Indra.
Chandas: Tr̥ṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॒मिद्धरी॑ वह॒तोऽप्र॑तिधृष्टशवसम् । ऋषी॑णां च स्तु॒तीरुप॑ य॒ज्ञं च॒ मानु॑षाणाम् । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ सीन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिने॑ । ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिने॑
Transliteration
índram íd dhárī vahato ’pratidhṛ́ṣṭaśavasaṃ | ṛ́ṣīṇāṃ ca stutī́r úpa yajñáṃ ca mā́nuṣāṇām | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā ṣoḍaśíne | eṣá te yónir índrāya tvā ṣoḍaśíne
Translation
インドラよ、まことにその二頭の栗毛の馬は、抗しがたき威力をもつ汝を運び来たらしめる——聖仙たちの讃歌へ、また人々の祭儀へと。ウパヤーマ（Upayāma）によって取り上げられ、われは汝をインドラのために取る、ソーダシン（Ṣoḍaśin）よ。これぞ汝の胎（yoni）——インドラのために、ソーダシン（Ṣoḍaśin）よ。
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रम् । इत् । हरी । वहतः । अप्रति-धृष्ट-शवसम् । ऋषीणाम् । च । स्तुतीः । उप । यज्ञम् । च । मानुषाणाम् । उप-याम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । षोडशिने । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । षोडशिने
Word by Word
इन्द्रम्Indra (as object of praise/invocation)
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इद्indeed, just
इद्:
—
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
हरीthe two bay steeds
हरी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
वहतःcarry, convey
वहतः:
—
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
अप्रतिधृष्टशवसम्him whose might is unassailed/irresistible
अप्रतिधृष्टशवसम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतिधृष्ट-शवस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)
ऋषीणाम्of the seers
ऋषीणाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
स्तुतीःpraises, hymns
स्तुतीः:
कर्म
TypeNoun
Rootस्तुति (प्रातिपदिक)
उपtowards, unto
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
मानुषाणाम्of men, human beings
मानुषाणाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken/received with the upayāma-formula
उपयामगृहीतः:
—
TypeAdjective
Rootउपयाम-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह्)
सिyou are
सि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
षोडशिनेfor the Sixteen-stotra/Ṣoḍaśin (Indra as Ṣoḍaśin)
षोडशिने:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb; seat; source; resting-place
योनिः:
कर्तृ/अधिकरण (विधेय)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
षोडशिनेfor the Ṣoḍaśin
षोडशिने:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraH
Hari (Indra’s two bay steeds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes