Shukla Yajur Veda — Adhyaya 8, Mantra 34
Rishi: Ṛgvedic seer-tradition; applied in VS as Adhvaryu yajuṣ.
Devata: Indra (Soma-drinker).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (dominant).
Samhita Patha (Devanagari)
यु॒क्ष्वा हि के॒शिना॒ हरी॒ वृष॑णा कक्ष्य॒प्रा । अथा॑ न इन्द्र सोमपा गि॒रामुप॑श्रुतिं चर । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिन॑ । ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिने॑
Transliteration
yúkṣva hí keśínā hárī vṛ́ṣaṇā kakṣyaprā́ | áthā na indra somapā girā́m úpaśrutiṃ cara | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā ṣoḍaśín | eṣá te yónir índrāya tvā ṣoḍaśíne
Translation
まことに、鬣ある二頭の栗毛（harī）を軛につなげ—雄々しき二頭、帯（kakṣyā）をよく備えたものを。しかるのち、インドラ（Indra）よ、ソーマの飲み手（Somapā）よ、われらの讃歌の声を聴くところへ近づけ。汝はウパヤーマ（Upayāma）によって取り上げられ、インドラのためのソーダシン（Ṣoḍaśin）である。これぞ汝の胎（yoni）—インドラのためのソーダシンである。
Padapatha (Word Analysis)
युक्ष्व । हि । केशिना । हरी । वृषणा । कक्ष्य-प्रा । अथ । नः । इन्द्र । सोम-पाः । गिराम् । उप-श्रुतिम् । चर । उप-याम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । षोडशिन् । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । षोडशिने
Word by Word
युक्ष्वyoke (you)!
युक्ष्व:
—
TypeVerb
Rootयुज् (योजने)
हिindeed/for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
केशिनाwith the long-maned one
केशिना:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootकेशिन् (प्रातिपदिक)
हरीthe two bay horses
हरी:
Karma
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
वृषणाthe two vigorous/strong ones
वृषणा:
Karma
TypeAdjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
कक्ष्यप्राfilling the girths/straps (well-harnessed)
कक्ष्यप्रा:
Karma
TypeAdjective
Rootकक्ष्यप्रा (प्रातिपदिक; कक्ष्या+प्रा)
अथthen
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ
नःfor us/our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
—
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सोमपाःO Soma-drinker
सोमपाः:
—
TypeNoun
Rootसोमपा (प्रातिपदिक)
गिराम्of (our) hymns/utterances
गिराम्:
Apādāna
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
उपश्रुतिम्hearing/attention
उपश्रुतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपश्रुति (प्रातिपदिक)
चरmove/come; attend
चर:
—
TypeVerb
Rootचर् (गत्यर्थे/आचरणे)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula (ritually received)
उपयामगृहीतः:
—
TypeAdjective
Rootउपयामगृहीत (कृदन्त; उप-√यम् + √ग्रह्)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (भू)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
षोडशिनम्(as) the Ṣoḍaśin (sixteen-versed/16-fold)
षोडशिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद्
तेyour
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
योनिःwomb/seat/source
योनिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
षोडशिनेfor the Ṣoḍaśin
षोडशिने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Indra (Somapā)H
Harī (Indra’s bay steeds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes