Mantra 45
Rishi: School transmission; often treated as a pragmatic yajus-formula rather than a ṛṣi-attributed ṛc.
Devata: Indeterminate/functional (Agni as Viśvavedas; and/or the priestly collectivity in the Sadas)
Chandas: Yajus (prose/irregular; not a fixed ṛg-metre)
Samhita Patha (Devanagari)
रू॒पेण॑ वो रू॒पम॒भ्यागां॑ तु॒थो वो॑ वि॒श्ववे॑दा॒ वि भ॑जतु । ऋ॒तस्य॑ प॒था प्रेत॑ च॒न्द्रद॑क्षिणा॒ वि स्व॒: पश्य॒ व्यन्तरि॑क्षं॒ यत॑स्व सद॒स्यै॒:
Transliteration
rūpéṇa vo rūpám abhyā́gāṃ tuthó vo viśvávedā ví bhajatu | ṛtásya pathā́ préta candrá-dakṣiṇā ví svàḥ páśya vy antárikṣaṃ yatásva sadasyáiḥ ||
Translation
形をもって汝らの形に近づいた。かくのごとく、遍く知る者ヴィシュヴァヴェーダー（Viśvavedā）がそれを汝らに分かち与えたまえ。輝く報酬を右にして、リタ（ṛta）の道を進め。天界を見よ、中空を渡れ。サダス（Sadas）の成員とともに奮い立て。
Padapatha (Word Analysis)
रूपेण । वः । रूपम् । अभि-आ-गाम् । तुथः । वः । विश्व-वेदाः । वि । भजतु । ऋतस्य । पथा । प्र । इत । चन्द्र-दक्षिणाः । वि । स्वः । पश्य । वि । अन्तरिक्षम् । यतस्व । सदस्यैः ।
Word by Word
रूपेणby/with (your) form
रूपेण:
करण
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
वःof you / to you
वः:
सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (dative)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
रूपम्form
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि
आगाम्came / has come
आगाम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ्) + आ (उपसर्ग)
तुथःthus, in that manner
तुथः:
—
TypeIndeclinable (Vedic particle)
Rootतुथ (प्रातिपदिक; ‘तुथ’ = ‘तथ/एवम्’ इत्यर्थे वैदिक-रूपम्)
वःof you / to you
वः:
सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (dative)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विश्ववेदाःthe all-knowing one
विश्ववेदाः:
कर्ता
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व-विद् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
विapart, asunder, distinctly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
भजतुmay (he) apportion/distribute
भजतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√भज्
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पथाby the path
पथा:
करण
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
प्रेतgo forth!
प्रेत:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (एति) + प्र (उपसर्ग)
चन्द्रदक्षिणाःhaving the moon as (your) dakṣiṇā / with bright gifts
चन्द्रदक्षिणाः:
कर्ता (प्रेत इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootचन्द्र-दक्षिण (समास; प्रातिपदिक)
विapart, clearly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
स्वःheaven
स्वः:
कर्म
TypeNoun (indeclinable-like Vedic form)
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
पश्यsee!
पश्य:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश्
व्यन्तरिक्षम्the mid-space/atmosphere
व्यन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
यतस्वexert yourself / strive
यतस्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√यत्
सदस्यैःwith the members/assessors (of the assembly)
सदस्यैः:
करण
TypeNoun
Rootसदस्य (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni (Viśvavedas)Ṛ
Ṛta (Cosmic Order)S
Sadas (priestly assembly)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes