Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Savitar (explicit), with functional invocations of Citpati and Vākpati
Chandas: Yajus (mixed with ṛc-like cadence; treated liturgically as yajus in VS context)
Samhita Patha (Devanagari)
चि॒त्पति॑र्मा पुनातु वा॒क्पति॑र्मा पुनातु दे॒वो मा॑ सवि॒ता पु॑ना॒त्वच्छि॑द्रेण प॒वित्रे॑ण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑: । तस्य॑ ते पवित्रपते प॒वित्र॑पूतस्य॒ यत्का॑मः पु॒ने तच्छ॑केयम्
Transliteration
cit-pátir mā punātu vāk-pátir mā punātu devó mā savitā́ punātv ácchidreṇa pavítreṇa sū́ryasya raśmíbhīḥ | tásya te pavitra-pate pavitra-pū́tasya yát-kā́maḥ púne tác chakeyam
Translation
思惟の主よ、われを清めたまえ。言語の主よ、われを清めたまえ。神サヴィタル（Savitar）よ、瑕なき浄めの器により、太陽の光線によって、われを清めたまえ。浄めの主よ、その浄めにより浄められしわれが、正しく抱くいかなる願いをも成就し得ますように。
Padapatha (Word Analysis)
चित्-पतिः । मा । पुनातु । वाक्-पतिः । मा । पुनातु । देवः । मा । सविता । पुनातु । अच्छिद्रेण । पवित्रेण । सूर्यस्य । रश्मिभिः । तस्य । ते । पवित्र-पते । पवित्र-पूतस्य । यत् । कामः । पुने । तत् । शकेयम् ।
Word by Word
चित्पतिःthe lord of consciousness/mind
चित्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचित्-पति (प्रातिपदिक) < चित् (चेतना/चित्त) + पति
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
—
TypeVerb
Rootपू (पूञ्) ‘to purify’
वाक्पतिःlord of speech
वाक्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाच्-पति (प्रातिपदिक) < वाच् + पति
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
—
TypeVerb
Rootपू (पूञ्)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
सविताSavitar
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
—
TypeVerb
Rootपू (पूञ्)
अच्छिद्रेणwith the unbroken/undefective
अच्छिद्रेण:
करण
TypeAdjective
Rootअ-छिद्र (प्रातिपदिक) < छिद्र ‘hole/defect’
पवित्रेणwith the purifier; with the strainer
पवित्रेण:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रश्मिभिःwith (his) rays
रश्मिभिः:
करण
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
तस्यof him/that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पवित्रपतेO lord of the purifier
पवित्रपते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपवित्र-पति (प्रातिपदिक)
पवित्रपूतस्यof (one) purified by the purifier
पवित्रपूतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootपवित्र-पूत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < पू (क्त) ‘purified’
यत्whatever/that which
यत्:
कर्म (अर्थतः ‘यत् कामः’ इति)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कामःdesire
कामः:
कर्तृ (अर्थतः ‘कामः’ = इच्छा)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
पुनेagain; anew
पुने:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शकेयम्may I be able
शकेयम्:
—
TypeVerb
Rootशक् ‘to be able’
Entities Mentioned
S
Savitṛ (Savitar)C
CitpatiV
VākpatiS
Sūrya (as ‘rays of the Sun’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes