Mantra 12
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition
Devata: Āpaḥ (Waters)
Chandas: Yajus with ṛg-like cadence (not strictly metrical)
Samhita Patha (Devanagari)
श्वा॒त्राः पी॒ता भ॑वत यू॒यमा॑पो अ॒स्माक॑म॒न्तरु॒दरे॑ सु॒शेवा॑:। ता अ॒स्मभ्य॑मय॒क्ष्मा अ॑नमी॒वा अना॑गस॒: स्वद॑न्तु दे॒वीर॒मृता॑ ऋता॒वृध॑:
Transliteration
śvātrā́ḥ pītā́ bhavata yūyám ā́po asmā́kam antárudare suśévāḥ | tā́ asmábhyam ayakṣmā́ anamīvā́ anā́gasaḥ svádantu devī́r amṛ́tā ṛtāvṛ́dhaḥ
Translation
飲まれて、汝らは健やかとなれ。水たちよ、われらの腹の内にて、よく恵みあれ。神なる、不死にして、ṛta（宇宙の正法・秩序）を増し育てるその水が、われらに甘美であれ――消耗の病（yákṣmā）なく、病なく、罪なく。
Padapatha (Word Analysis)
श्वात्राः । पीताः । भवत । यूयम् । आपः । अस्माकम् । अन्तर्-उदरे । सु-शेवाः । ताः । अस्मभ्यम् । अयक्ष्माः । अनमीवाः । अनागसः । स्वदन्तु । देवीः । अमृताः । ऋत-वृधः ।
Word by Word
श्वात्राःbright/white (ones)
श्वात्राः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootश्वात्र (प्रातिपदिक)
पीताःdrunk; having been drunk
पीताः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootपा (धातु) → पीत (कृदन्त, क्त)
भवतbecome / be
भवत:
(आदेशः)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
यूयम्you (pl.)
यूयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ (यूयम्-समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
अस्माकम्of us / our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकारण (देश)
TypeIndeclinable
Rootअन्तस् (अव्यय/उपसर्गवत्)
उदरेin the belly/inside
उदरे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
सुशेवाःvery kind/beneficent
सुशेवाः:
विशेषणम् (आपः)
TypeAdjective
Rootसु-शेव (प्रातिपदिक; सु + शेव)
ताःthose (they)
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मभ्यम्to us / for us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयक्ष्माःfree from disease
अयक्ष्माः:
विशेषणम् (ताः/आपः)
TypeAdjective
Rootअ-यक्ष्म (प्रातिपदिक)
अनमीवाःfree from sickness/affliction
अनमीवाः:
विशेषणम् (ताः/आपः)
TypeAdjective
Rootअ-नमीव (प्रातिपदिक)
अनागसःblameless; sinless
अनागसः:
विशेषणम् (ताः/आपः)
TypeAdjective
Rootअ-नागस् (प्रातिपदिक)
स्वदन्तुlet them be sweet / taste pleasant
स्वदन्तु:
(आदेशः)
TypeVerb
Rootस्वद् (धातु)
देवीःgoddesses (divine ones)
देवीः:
कर्तृ (ताः-समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
अमृताःimmortal; ambrosial
अमृताः:
विशेषणम् (देवीः/आपः)
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
ऋतावृधःpromoting ṛta (cosmic order)
ऋतावृधः:
विशेषणम् (देवीः/आपः)
TypeAdjective
Rootऋत-वृध् (प्रातिपदिक; ‘increasing ṛta’)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)Ṛ
Ṛta (cosmic order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes