Mantra 7
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition
Devata: Mṛtyu (Death) as addressed; protective intent for Prajā (offspring)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (mantric verse rather than pure yajus)
Samhita Patha (Devanagari)
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॑ अ॒न्य इत॑रो देव॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑: प्र॒जाᳪ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्
Transliteration
páraṃ mṛtyór ánu párehi pánthāṃ yás te anyá ítaro devayā́nāt | cákṣuṣmate śṛṇvaté te bravīmi mā́ naḥ prajā́ṃ rīriṣo mótá vīrā́n
Translation
死よ、さらに彼方の道を行け——それは汝の道、神々の道（デーヴァヤーナ）とは別の道である。見る者、聞く者たる汝に告げる。われらの子孫を損なうな、われらの勇士をも損なうな。
Padapatha (Word Analysis)
परम् । मृत्योः । अनु । परेहि । पन्थाम् । यः । ते । अन्यः । इतरः । देवयानात् । चक्षुष्मते । शृण्वते । ते । ब्रवीमि । मा । नः । प्रजाः । रीरिषः । मा । उत । वीरान्
Word by Word
परम्beyond, further
परम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक) / परम् (अव्यय) अथवा पर (विशेषण)
मृत्योःof Death
मृत्योः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
परेहिgo away / depart
परेहि:
Kriyā (to the addressed agent)
TypeVerb
Rootइ (धातु: इण् गतौ) + परे (उपसर्ग/अव्यय-प्रयोग)
पन्थाम्the path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
यःwhich (path) / who
यः:
Kartā (relative subject)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अन्यःother
अन्यः:
Kartā (predicate/qualifier of ‘पन्था’)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
इतरःdifferent, the other (one)
इतरः:
Kartā (predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
देवयानात्from the path of the gods (devayāna)
देवयानात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootदेवयान (समास: देव + यान) (प्रातिपदिक)
चक्षुष्मतेto the seeing one / to him who has sight
चक्षुष्मते:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootचक्षुष्मत् (प्रातिपदिक)
शृण्वतेto the listening one / to him who hears
शृण्वते:
Sampradāna
TypeParticiple
Rootश्रु (धातु: श्रु श्रवणे) → शृण्वत् (वर्तमान-कृदन्त)
तेto you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ब्रवीमिI speak
ब्रवीमि:
Kriyā
TypeVerb
Rootब्रू (धातु: ब्रू वचने)
माdo not
मा:
(Negation of following verb)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
नःof us, our
नः:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
प्रजाःoffspring, progeny
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
रीरिषःharm (you should harm)
रीरिषः:
Kriyā
TypeVerb
Rootरिष् (धातु: रिष् हिंसायाम्) → रीरिष् (इच्छार्थ/सन्नन्त-आधार)
माdo not
मा:
(Negation of following verb)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
उतand also / nor
उत:
(Connector)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
वीरान्heroes, men (sons)
वीरान्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
M
Mṛtyu (Death)D
Devas (via devayāna)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes