Mantra 2
Rishi: Not explicitly rubricated in many śrauta manuals; associated with Soma-protective recitations.
Devata: Paṇi (as adversary, in expulsion), Yama (as allocator).
Chandas: Jagatī/triṣṭubh-mixed cadence (requires metrical verification; the transmitted lineation suggests a longer measure).
Samhita Patha (Devanagari)
अपे॒तो य॑न्तु प॒णयोऽसु॑म्ना देवपी॒यव॑: । अ॒स्य लो॒कः सु॒ताव॑तः । द्युभि॒रहो॑भिर॒क्तुभि॒र्व्य॒क्तं य॒मो द॑दात्वव॒सान॑मस्मै
Transliteration
apetó yantu paṇáyo 'sumnā devapīyávaḥ | asyá lókaḥ sutā́vataḥ | dyúbhir áhobhir aktúbhir vyaktáṃ yamó dadātv avāsā́nam asmai
Translation
サヴィタル（Savitar）は汝の諸身より、地上における一つの世界（住処）を汝のために求めよ。彼のために赤き牝牛ら（usríyāḥ）が軛に結ばれよ。
Padapatha (Word Analysis)
अप-इतः । यन्तु । पणयः । अ-सुम्नाः । देव-पीयवः । अस्य । लोकः । सु-तावतः । द्युभिः । अहोभिः । अक्तुभिः । वि-अक्तम् । यमः । ददातु । अवसानम् । अस्मै ।
Word by Word
सविताSavitar (the impeller, Sun-deity)
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < √सू (प्रसवने) / √सव् (प्रेरणे) व्युत्पत्तिः
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शरीरेभ्यःfrom the bodies
शरीरेभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
लोकम्the world/realm
लोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
इच्छतुmay (he) desire/seek
इच्छतु:
(क्रिया) — कर्तृ: सविता
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (इच्छायाम्)
तस्मैto him / for him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
युज्यन्ताम्let (them) be yoked/assigned
युज्यन्ताम्:
(क्रिया) — कर्म/भावः: उस्रियाः
TypeVerb
Root√युज् (योजने)
उस्रियाःthe usriyās (dawn-cows; radiant rays)
उस्रियाः:
कर्तृ (युज्यन्ताम् इत्यस्य) / कर्तृ-भावः
TypeNoun
Rootउस्रिया (प्रातिपदिक) [‘dawn-cows/rays’; वैदिक-प्रयोगः]
Entities Mentioned
P
PaṇiY
YamaS
Soma (implied)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes