Mantra 3
Rishi: Traditionally associated with the manas-hymn lineage (often transmitted under Yājñavalkya’s Śukla tradition; specific ṛṣi ascription varies by anukramaṇī)
Devata: Manas (Mind), as inner light and ritual faculty
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence of the manas-sūkta verses; refrain-based)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्प्र॒ज्ञान॑मु॒त चेतो॒ धृति॑श्च॒ यज्ज्योति॑र॒न्तर॒मृतं॑ प्र॒जासु॑ । यस्मा॒न्न ऋ॒ते किं च॒न कर्म॑ क्रि॒यते॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
yát·prajñā́nam·utá·céto·dhṛ́tiś·ca·yáj·jyótiḥ·antár·amṛ́tam·prajā́su | yásmān·na·ṛté·kíṃ·cána·kárma·kriyáte·tán·me·máṇaḥ·śivá-saṅkalpam·astu
Translation
それは覚知（prajñāna）であり、また思惟（cetas）と堅忍（dhṛti）である。それは内なる光であり、衆生のうちの不死（amṛta）である。それなくしてはいかなる儀礼の行（karman）も行われない——願わくは我が意（manas）が吉祥なる誓願（śiva-saṅkalpa）となりますように。
Padapatha (Word Analysis)
यत् । प्रज्ञानम् । उत । चेतः । धृतिः । च । यत् । ज्योतिः । अन्तरम् । अमृतम् । प्रजासु । यस्मात् । न । ऋते । किम् । चन । कर्म । क्रियते । तत् । मे । मनः । शिव-सङ्कल्पम् । अस्तु ।
Word by Word
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रज्ञानम्cognition, intelligence
प्रज्ञानम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रज्ञान (प्र-√ज्ञा + घञ्)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
चेतःmind, consciousness
चेतः:
Karma
TypeNoun
Rootचेतस्
धृतिःsteadfastness, resolve
धृतिः:
Karma
TypeNoun
Rootधृति (√धृ + क्तिन्)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस्
अन्तरम्inner, within
अन्तरम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective/Noun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal, deathless
अमृतम्:
Karma
TypeAdjective/Noun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
प्रजासुamong the creatures/offspring
प्रजासु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रजा (प्र-√जन् + घञ्)
यस्मात्from which
यस्मात्:
Apādāna
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
ऋतेwithout, except
ऋते:
—
TypeIndeclinable (prep.)
Rootऋते
किम्anything
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चनeven (at all)
चन:
—
TypeIndeclinable
Rootचन
कर्मact, deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
क्रियतेis done, is performed
क्रियते:
—
TypeVerb
Root√कृ
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy / for me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Kartā
TypeNoun
Rootमनस्
शिवसङ्कल्पम्of auspicious intention; benevolent resolve
शिवसङ्कल्पम्:
Karma
TypeAdjective (compound) / Noun
Rootशिव-सङ्कल्प (समासः; शिव + सङ्कल्प)
अस्तुmay it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस्
Entities Mentioned
M
Manas (Mind)A
Amṛta (the Immortal within creatures)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes