Shukla Yajur Veda — Adhyaya 31, Mantra 9
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa / Prajāpati; also implicates Devas, Sādhyas, Ṛṣis as ritual agents
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न् पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये
Transliteration
táṃ yajñáṃ bárhiṣi práukṣan púruṣaṃ jātám agratáḥ | téna devā́ ayajanta sā́dhyā ṛ́ṣayaś ca yé
Translation
その祭、初めに生まれたプルシャ（Puruṣa）を、彼らはバルヒス（barhis、祭草）の上に灌ぎかけた。彼によって神々は祭を行い、またサーディヤ（Sādhyas）と、在りしままの聖仙（ṛṣi）たちも。
Padapatha (Word Analysis)
तम् । यज्ञम् । बर्हिषि । प्रौक्षन् । पुरुषम् । जातम् । अग्रतः । तेन । देवाः । अयजन्त । साध्याः । ऋषयः । च । ये
Word by Word
तम्him/that (object)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
बर्हिषिon the sacrificial grass
बर्हिषि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रौक्षन्sprinkled (consecrated by sprinkling)
प्रौक्षन्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + उक्ष् (धातु; उक्षँ सेचने)
पुरुषम्the Person (Puruṣa)
पुरुषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
जातम्born
जातम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्रतःin front; at the beginning
अग्रतः:
अधिकारण (देश/काल-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
तेनby that; with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अयजन्तsacrificed; performed worship
अयजन्त:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Root√यज् (धातु; यजँ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु)
साध्याःthe Sādhyas (a class of deities)
साध्याः:
कर्तृ (देवाः इत्यस्य सह-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
ऋषयःthe seers
ऋषयः:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
चand
च:
— (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
येwho (those who)
ये:
कर्तृ (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
Puruṣa (also read as Prajāpati in ritual theology)D
DevasS
SādhyasṚ
ṚṣisRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes