Mantra 15
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa as Paśu; Agni as the enclosed receiver
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स॒प्तास्या॑सन् परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिध॑: कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न् पुरु॑षं प॒शुम्
Transliteration
saptā́syāsan paridháyas tríḥ saptá samídhaḥ kṛtā́ḥ | devā́ yád yajñáṃ tanvānā́ abádhnan púruṣaṃ paśúm ||
Translation
その囲い木（パリディ）は七つ、焚き木（サミド）は三たび七つ整えられた。神々が祭祀を執り行うとき、プルシャ（Puruṣa）を犠牲獣として縛り定めた。
Padapatha (Word Analysis)
सप्त । अस्य । आसन् । परिधयः । त्रिः । सप्त । समिधः । कृताः । देवाः । यत् । यज्ञम् । तन्वानाः । अबध्नन् । पुरुषम् । पशुम् ।
Word by Word
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
अस्याःof her / of this (f.)
अस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
आसन्were
आसन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (भू)
परिधयःenclosing sticks / fire-enclosures
परिधयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (अव्यय)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
समिधःkindling-sticks
समिधः:
कर्तृ (आसन् इत्यस्य) / अथवा कर्म (कृताः इत्यस्य) प्रसङ्गे
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
कृताःmade / prepared
कृताः:
विशेषण (समिधः)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यत्when / as
यत्:
सम्बन्ध/उपपद
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
तन्वानाःspreading / performing (it)
तन्वानाः:
विशेषण (देवाः)
TypeVerb
Rootतन् (धातु) → तन्वान (कृदन्त)
अबध्नन्they bound
अबध्नन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
पुरुषम्the Person (Puruṣa)
पुरुषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
पशुम्as the victim / sacrificial animal
पशुम्:
कर्म (पुरुषम् इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PuruṣaA
AgniD
Devas (the gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes