Mantra 40
Rishi: Vājasaneyin transmission
Devata: Agni as Purīṣya
Chandas: Triṣṭubh tendency / liturgical verse
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यम॒ग्निः पु॑री॒ष्यो॒ रयि॒मान् पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । अग्ने॑ पुरीष्या॒भि द्यु॒म्नम॒भि सह॒ आ य॑च्छस्व
Transliteration
ayám agníḥ purīṣyó rayímān puṣṭivárdhanaḥ | ágne purīṣya ’bhí dyumnám abhí sáha ā́ yacchasva ||
Translation
このアグニはプリーシャ（Purīṣya）にして、富を具え、養いを増し育てる者である。アグニ・プリーシャよ、われらに栄光を、われらに力を授けたまえ。
Padapatha (Word Analysis)
अयम् । अग्निः । पुरीष्यः । रयिमान् । पुष्टिवर्धनः । अग्ने । पुरीष्य । अभि । द्युम्नम् । अभि । सहः । आ । यच्छस्व ।
Word by Word
अयम्this (here)
अयम्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्
अग्निःAgni, the fire-god
अग्निः:
कर्तृ (स्तुत्य-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरीष्यःabounding in ‘purīṣa’ (rich, thriving; lit. having purīṣa)
पुरीष्यः:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपुरीष्य (प्रातिपदिक; ‘पुरीष’ इत्यस्मात् तद्धित/विशेषण-रूपम्)
रयिमान्possessing wealth
रयिमान्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरयिमत् (प्रातिपदिक; रयि + मतुप्)
पुष्टिवर्धनःincreasing nourishment/prosperity
पुष्टिवर्धनः:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपुष्टि-वर्धन (प्रातिपदिक; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-भावः)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधनम्
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरीष्यO purīṣya (thriving one)
पुरीष्य:
सम्बोधन-विशेषणम् (अग्ने इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपुरीष्य (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
कर्म-प्रवचनिय/उपसर्गः (यच्छस्व इत्यस्य; ‘towards, upon’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
द्यु॒म्नम्splendour, glory
द्यु॒म्नम्:
कर्म (यच्छस्व इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्यु॒म्न (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
कर्म-प्रवचनिय/उपसर्गः (यच्छस्व इत्यस्य; ‘towards, upon’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
सहःstrength, might
सहः:
कर्म (यच्छस्व इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
आhither, unto
आ:
उपसर्गः (यच्छस्व इत्यस्य; ‘hither, unto’)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
यच्छस्वbestow, grant (to us)
यच्छस्व:
क्रिया (आज्ञा/प्रार्थना)
TypeVerb
Rootयम् (धातु; ‘यच्छति’)
Entities Mentioned
A
Agni (Purīṣya)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes