Mantra 15
Rishi: Aśvamedha ritual tradition (anukramaṇī attribution not singular)
Devata: Aśva with Varuṇa-bandhu; Varuṇa explicitly
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒ त्रीण्य॒प्सु त्रीण्य॒न्तः स॑मु॒द्रे । उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्छन्त्स्यर्व॒न् यत्रा॑ त आ॒हुः प॑र॒मं ज॒नित्र॑म्
Transliteration
trī́ṇi ta āhur diví bándhanāni trī́ṇy apsú trī́ṇy antáḥ samudré | utéva me váruṇaś chantsy arvan yátrā ta āhúḥ paramáṃ jánitram
Translation
人々は言う――汝の絆は天に三つ、水に三つ、そして大海の内に三つ。さらに、駿馬（arvan）よ、汝はまさに我がヴァルナ（Varuṇa）を満たすであろう――人々が汝の最高の生誕の地と言う、その所において。
Padapatha (Word Analysis)
त्रीणि । ते । आहुः । दिवि । बन्धनानि । त्रीणि । अप्सु । त्रीणि । अन्तः । समुद्रे । उत । इव । मे । वरुणः । छन्त्सि । अर्वन् । यत्र । ते । आहुः । परमम् । जनित्रम्
Word by Word
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they say
आहुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे ‘कथने’)
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
बन्धनानिbonds / bindings
बन्धनानि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeNoun
Rootबन्धन (प्रातिपदिक; √बन्ध्)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin / inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (स्थानवाचकः)
TypeIndeclinable (adverb/preposition-like)
Rootअन्तर् (प्रातिपदिक)
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
उतand / moreover
उत:
(समुच्चय/उपपद-निपात)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
इवas if / like
इव:
(उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun (proper name)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
छन्त्सिyou will be gracious / you will favor
छन्त्सि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootछद्/छन्द् (धातु; अर्थे ‘प्रसादने/तोषणे’)
अर्वन्O steed / O swift one
अर्वन्:
(सम्बोधन)
TypeNoun (vocative)
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they call
आहुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे ‘कथने’)
परमम्highest / supreme
परमम्:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
जनित्रम्birthplace / origin / begetting-place
जनित्रम्:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन्)
Entities Mentioned
A
Aśva (Aśvamedha Steed)V
VaruṇaĀ
Āpas (Waters)S
Samudra (Ocean as cosmic depth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes