Shukla Yajur Veda — Adhyaya 22, Mantra 19

Rishi: Yājñavalkya (traditional attribution for Vājasaneyin material)

Devata: Aśva (as Prajāpati/Āditya-bandhu) and Āśāpālas (guardians of quarters)

Chandas: Mixed/prose-yajus (yajus-formula with embedded ṛc-like cadence)

Samhita Patha (Devanagari)

वि॒भूर्मा॒त्रा प्र॒भूः पि॒त्राऽश्वो॑ऽसि॒ हयो॒ऽस्यत्यो॑ऽसि॒ मयो॒ऽस्यर्वा॑ऽसि॒ सप्ति॑रसि वा॒ज्य॒सि॒ वृषा॑ऽसि नृ॒मणा॑ असि । ययु॒र्नामा॑ऽसि॒ शिशु॒र्नामा॑स्यादि॒त्यानां॒ पत्वाऽन्वि॑हि॒ देवा॑ आशापाला ए॒तं दे॒वेभ्योऽश्वं॒ मेधा॑य॒ प्रोक्षि॑तᳪ रक्षते॒ह रन्ति॑ रि॒ह र॑मतामि॒ह धृति॑रि॒ह स्वधृ॑ति॒: स्वाहा॑

Transliteration

vibhū́r mātrā́ prabhū́ḥ pitrā́’śvo’si hayo’sy atyo’si mayo’sy arvā́’si saptír asi vājyo’si vṛ́ṣā’si nṛmaṇā́ asi | yayúrnā́mā’si śiśúrnā́mā’sy ādityā́nāṃ patvā́’nv ìhi devā āśāpālā etáṃ devébhyo’śváṃ médhāya prókṣitaṃ rakṣatéhá ranti rihá ramatām ihá dhṛ́tir ihá svadhṛ́tiḥ svā́hā

Translation

汝は量において遍満する者（vibhū）、父によって卓越する者（prabhū）。汝は馬（aśva）、駿馬（haya）、疾駆する者（atya）。汝は喜ばしき者（maya）、迅き者（arvā）。汝は七駿（sapti）、勝利の馬（vājī）。汝は牡牛（vṛṣā）、人を喜ばす者（nṛmaṇā）。「ヤユ（Yayu）」は汝の名、「シシュ（Śiśu）」もまた汝の名。飛び翔けて、アーディティヤたち（Ādityas）に随え。神々よ、願いを守る者（āśāpālā）よ、この馬を神々に捧げ、メーダー（medhā）のために灑浄（prokṣita）されたものとして守護せよ。ここにて楽しみ、ここにて戯れよ。ここに堅忍（dhṛti）あれ、ここに自持（svadhṛti）あれ。スヴァーハー（svāhā）。

Padapatha (Word Analysis)

वि॒भूः । मा॒त्रा । प्र॒भूः । पि॒त्रा । अ॒श्वः । अ॒सि॒ । हयः । अ॒सि॒ । अत्यः । अ॒सि॒ । मयः । अ॒सि॒ । अर्वा । अ॒सि॒ । सप्तिः । अ॒सि॒ । वा॒ज्यः । अ॒सि॒ । वृषा । अ॒सि॒ । नृ॒मणाः । अ॒सि॒ । ययुः । नाम । अ॒सि॒ । शिशुः । नाम । अ॒सि॒ । आ॒दि॒त्यानाम् । पत्वा । अनु । इहि । देवा॑ः । आ॒शा॒पा॒लाः । ए॒तम् । दे॒वेभ्यः । अ॒श्वम् । मेधाय । प्रोक्षि॑तम् । रक्षत । इ॒ह । रन्ति । इ॒ह । रिह । इ॒ह । रमताम् । इ॒ह । धृतिः । इ॒ह । स्वधृतिः । स्वाहा॑

Entities Mentioned

• Aśva (as Prajāpati/Āditya-bandhu)
• Ādityas
• Āśāpālas (guardians of the quarters/directions)