Shukla Yajur Veda — Adhyaya 22, Mantra 16
Rishi: Ṛgvedic provenance; adopted into Vājasaneyin liturgy.
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (probable; depends on pada-counting).
Samhita Patha (Devanagari)
स ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितः । अ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वति
Transliteration
sá havyavā́ḍ amártya uśíg dūtáś cano-hitáḥ | agnír dhiyā samŕ̥ṇvati
Translation
その不死の供物の担い手、熱心なる者、われらの安寧のために据えられた使者――アグニ（Agni）は聖なる思惟によってその業を成し遂げる。
Padapatha (Word Analysis)
सः । ह॒व्य॒वाट् । अम॑र्त्यः । उ॒शिक् । दू॒तः । च॒नः॒-हि॒तः । अ॒ग्निः । धि॒या । समृ॑ण्वति ।
Word by Word
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हव्यवाट्the oblation-bearer
हव्यवाट्:
Kartā (सः के विशेषणरूपेण)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootहव्य-वह् (वह् धातु ‘to carry’ से कृदन्त/समास-प्रातिपदिक)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
Kartā (सः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य (प्रातिपदिक)
उशिक्eager, ardent
उशिक्:
Kartā (सः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउशिज्/उशिक् (प्रातिपदिक; ‘eager/ardent’)
दूतःmessenger
दूतः:
Kartā (सः के विशेषणरूपेण)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
नःfor us / our
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
हितःplaced, appointed
हितः:
Kartā (सः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (past participle)
Rootहित (√धा ‘to place’ से क्त-प्रत्यय; ‘placed/appointed’)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
धियाby thought/insight
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
समृण्वतिaccomplishes, brings about
समृण्वति:
—
TypeVerb
Rootसम् + √ऋ (ऋण्वति/ऋणोति; ‘to set in motion/attain/bring about’, here with सम्)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes