Shukla Yajur Veda — Adhyaya 20, Mantra 9
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Bhaga; also Dharma and Rāṣṭra as functional powers
Chandas: Yajus (mixed cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
नाभि॑र्मे चि॒त्तं वि॒ज्ञानं॑ पा॒युर्मेऽप॑चितिर्भ॒सत् । आ॒न॒न्द॒न॒न्दावा॒ण्डौ मे॒ भग॒: सौभा॑ग्यं॒ पस॑: । जङ्घा॑भ्यां प॒द्भ्यां धर्मो॑ऽस्मि वि॒शि राजा॒ प्रति॑ष्ठितः ।
Transliteration
nā́bhir me cittáṃ vijñā́naṃ pāyúr me ’pácitir bhasát | ānandánandāv āṇḍáu me bhágaḥ saúbhāgyaṃ pásas | jaṅghā́bhyāṃ padbhyā́ṃ dhármo ’smi víśi rājā́ prátiṣṭhitaḥ ||
Translation
我が臍は心と明知、我が肛門は消耗であり、燃え清める浄化である。我が双の器官は歓喜と悦楽、バガ（Bhaga）は我が分け前、繁栄の力は我が充溢である。脛と足とによって、我はダルマ（Dharma）である——民の中に王は堅く据えられ、確立して立つ。
Padapatha (Word Analysis)
नाभिः॑ । मे॒ । चि॒त्तम् । वि॒ज्ञानम् । पा॒युः । मे॒ । अप॑चितिः । भ॒सत् । आ॒न॒न्द॒न॒न्दौ । आ॒ण्डौ । मे॒ । भगः॑ । सौभा॑ग्यम् । पसः॑ । जङ्घा॑भ्याम् । प॒द्भ्याम् । धर्मः॑ । अ॒स्मि॒ । वि॒शि । राजा॑ । प्रति॑ष्ठितः ।
Word by Word
नाभिःnavel
नाभिः:
Kartā
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
मेof me / my
मे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्तम्mind, thought
चित्तम्:
Kartā
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक; √चित्)
विज्ञानम्discernment, knowledge
विज्ञानम्:
Kartā
TypeNoun
Rootविज्ञान (प्रातिपदिक; √ज्ञा)
पायुःanus, lower opening
पायुः:
Kartā
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक)
मेof me / my
मे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपचितिःwasting away, decay
अपचितिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअपचिति (प्रातिपदिक; अप-√चि)
भसत्ashy / tending to ashes (as an epithet)
भसत्:
Kartā
TypeAdjective
Rootभसत् (प्रातिपदिक; ‘भस्म’/‘भस’ से सम्बन्धित, ‘भसत्’ = भस्मवत्/भस्म-सम्बद्ध)
आनन्दbliss
आनन्द:
Kartā
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
नन्दौthe two ‘Nandas’ (a dual pair; here as a paired designation)
नन्दौ:
Kartā
TypeNoun
Rootनन्द (प्रातिपदिक)
अण्डौthe two testicles (lit. two eggs)
अण्डौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
मेof me / my
मे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भगःBhaga; also ‘good fortune/portion’
भगः:
Kartā
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
सौभाग्यम्good fortune, auspiciousness
सौभाग्यम्:
Kartā
TypeNoun
Rootसौभाग्य (प्रातिपदिक)
पसःstrength, vigor (also ‘penis’ in some Vedic contexts)
पसः:
Kartā
TypeNoun
Rootपस (प्रातिपदिक)
जङ्घाभ्याम्with (my) two shanks/legs
जङ्घाभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootजङ्घा (प्रातिपदिक)
पद्भ्याम्with (my) two feet
पद्भ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
धर्मःorder, law, dharma
धर्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक; √धृ)
अस्मिI am
अस्मि:
Kartā
TypeVerb
Root√अस् (भू-धातु ‘to be’)
विशिamong the people / in the clan
विशि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक/नपुंसक ‘विश्’ = people/settlement; loc.)
राजाking
राजा:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठितःestablished, firmly set
प्रतिष्ठितः:
Kartā
TypeParticiple
Rootप्रति-√स्था (कृदन्त: क्त) → प्रतिष्ठित
Entities Mentioned
B
BhagaD
DharmaR
RāṣṭraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes