Mantra 48
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda transmission); specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt.
Devata: Agni (as installer of prajā and sustenance); implicitly Prajāpati through prajánana semantics.
Chandas: Mixed/prose-like yajus with embedded metrical cadence; to be metrically tagged after pada-count verification.
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒दᳪ ह॒विः प्र॒जन॑नं मे अस्तु॒ दश॑वीर॒ᳪ सर्व॑गणᳪ स्व॒स्तये॑ । आ॒त्म॒सनि॑ प्रजा॒सनि॑ पशु॒सनि॑ लोक॒सन्य॑भय॒सनि॑ । अ॒ग्निः प्र॒जां ब॑हु॒लां मे॑ करो॒त्वन्नं॒ पयो॒ रेतो॑ अ॒स्मासु॑ धत्त
Transliteration
idáṃ havíḥ prajánanaṃ me astu daśavīráṃ sárvagaṇaṃ svastáye | ātmásani prajā́sani paśúsani lokásany abháyasani | agníḥ prajā́ṃ bahulā́ṃ me karotv ánnaṃ páyo réto asmā́su dhatta
Translation
この供物が、我にとって子孫を生み出す因となれ――勇ましき子に富み、あらゆる群れを具え、安寧のために。自己の獲得、子孫の獲得、家畜の獲得、世界の獲得、無畏の獲得となれ。アグニ（Agni）は我に多くの子孫を成し、また我らの内に食物・乳・精種を授けよ。
Padapatha (Word Analysis)
इदम् । हविः । प्र-जननम् । मे । अस्तु । दश-वीरम् । सर्व-गणम् । स्वस्तये । आत्म-सनिः । प्रजा-सनिः । पशु-सनिः । लोक-सनिः । अभय-सनिः । अग्निः । प्रजाम् । बहुलाम् । मे । करोतु । अन्नम् । पयः । रेतः । अस्मासु । धत्त
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
प्रजननम्procreation; begetting
प्रजननम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्र-जनन (प्रातिपदिक)
मेfor me / my
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुmay it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
दशवीरम्having ten heroes/sons
दशवीरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदश-वीर (प्रातिपदिक)
सर्वगणम्with all groups/retinues
सर्वगणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व-गण (प्रातिपदिक)
स्वस्तयेfor welfare
स्वस्तये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
आत्मसनिself-gain; gain of oneself
आत्मसनि:
Kartā
TypeNoun
Rootआत्मन्-सनि (प्रातिपदिक; सनि = ‘प्राप्ति/लाभ’)
प्रजासनिgain of offspring
प्रजासनि:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजा-सनि (प्रातिपदिक)
पशुसनिgain of cattle
पशुसनि:
Kartā
TypeNoun
Rootपशु-सनि (प्रातिपदिक)
लोकसनिgain of world(s)/realm
लोकसनि:
Kartā
TypeNoun
Rootलोक-सनि (प्रातिपदिक)
अभयसनिgain of fearlessness
अभयसनि:
Kartā
TypeNoun
Rootअभय-सनि (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring
प्रजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
बहुलाम्abundant
बहुलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
मेfor me / my
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
करोतुmay (he) make
करोतु:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
पयःmilk
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
रेतःseed; semen
रेतः:
Karma
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
अस्मासुin us
अस्मासु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धत्तplace; bestow (you all)
धत्त:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniP
Prajāpati (implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes