Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 13
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Dik (quarters) as sovereign powers; implicit Śrī/Rājñī principle
Chandas: Yajus (short directional formulae)
Samhita Patha (Devanagari)
राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्वि॒राड॑सि॒ दक्षि॑णा॒ दिक् स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिक् स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिक्
Transliteration
rājñy àsi prācī́ díg virā́ḍ asi dákṣiṇā́ dik samrā́ḍ asi pratī́cī dik svarā́ḍ asy udī́cī díg adhipátny asi bṛhatī́ dik
Translation
汝は王妃なり――東の方角。汝はヴィラージ（Virāj）、広き主権者なり――南の方角。汝はサムラージ（Samrāj）、普遍の王なり――西の方角。汝はスヴァラージ（Svarāj）、自立の王なり――北の方角。汝は女主・統御者なり――大いなる方角。
Padapatha (Word Analysis)
राज्ञी॑ । अ॒सि॒ । प्राची॑ । दिक् । वि॒राट् । अ॒सि॒ । दक्षि॑णा । दिक् । स॒म्राट् । अ॒सि॒ । प्र॒तीची॑ । दिक् । स्व॒राट् । अ॒सि॒ । उदी॑ची । दिक् । अधि॑पत्न्यसि । बृह॒ती । दिक्
Word by Word
राज्ञी(thou) art the queen
राज्ञी:
Kartā
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक) < राजन्
असिart
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्राचीeastern
प्राची:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
दिक्direction (quarter)
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ (sovereign/expansive power)
विराट्:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
असिart
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
दक्षिणाsouthern
दक्षिणा:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
सम्राट्Samrāṭ (universal ruler)
सम्राट्:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसम्राज् (प्रातिपदिक)
असिart
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्रतीचीwestern
प्रतीची:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
स्वराट्Svarāṭ (self-ruler/independent sovereign)
स्वराट्:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootस्वराज् (प्रातिपदिक)
असिart
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
उदीचीnorthern
उदीची:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootउदीची (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
अधिपत्नीover-lady, mistress
अधिपत्नी:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपत्नी (प्रातिपदिक) < अधिपति
असिart
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
बृहतीgreat, expansive
बृहती:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Dik (quarters)V
Virāj (Wide-Sovereign aspect)S
Samrāj (Universal-Sovereign aspect)S
Svarāj (Self-Sovereign aspect)R
Rājñī/Śrī (implicit)B
Bṛhatī (Great quarter)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes