Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 46
Rishi: Traditional: associated with the Agni-hymnic strata (often treated as anonymous/ṛṣi-unspecified in VS usage)
Devata: Agni
Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh-like cadence in the longer pādas
Samhita Patha (Devanagari)
प्रै॑तु वा॒जी कनि॑क्रद॒न्नान॑द॒द्रास॑भ॒: पत्वा॑ । भर॑न्न॒ग्निं पु॑री॒ष्यं मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा । वृषा॒ग्निं वृष॑णं॒ भर॑न्न॒पां गर्भ॑ᳪ समु॒द्रिय॑म् । अग्न॒ आ या॑हि वी॒तये॑
Transliteration
práitu vājī kaníkradan ā́nandad drā́sabhaḥ pátvā | bhárann agníṃ purīṣyáṃ mā pā́dy ā́yuṣaḥ purā́ | vṛ́ṣāgníṃ vṛ́ṣaṇaṃ bhárann apā́ṃ gárbhaṃ samudríyam | agne ā́ yāhi vītáye
Translation
健き駿馬よ、いざ進め。高らかに嘶き、歓び躍り、まるで荷驢が翼を得て飛ぶかのように。湿土の火なるアグニ（Agni）を負う者よ、寿命の定めに先だって倒れることがないように。雄牛のごときアグニ、精力ある者、水の胎、海より生まれし者を負い——アグニよ、供饌を受けるため（vītaye）ここに来たれ。
Padapatha (Word Analysis)
प्र-ए॑तु । वा॒जी । कनि॑-क्रदन् । आन॑दत् । द्रास॑भः । पत्वा॑ । भर॑न् । अ॒ग्निम् । पु॑री॒ष्यम् । मा । पा॒दि । आयु॑षः । पु॒रा । वृषा॑ । अ॒ग्निम् । वृष॑णम् । भर॑न् । अ॒पाम् । गर्भ॑म् । समु॒द्रिय॑म् । अग्ने । आ । या॑हि । वी॒तये॑
Word by Word
प्रैतुlet (him/it) go forth
प्रैतु:
(वाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + इ (धातु) / एतु (लोट्-रूप)
वाजीthe steed / racer
वाजी:
Kartā
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
कनिक्रदन्neighing / crying aloud
कनिक्रदन्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootकनिक्रद् (कृदन्त-धातु: क्रन्द् ‘to cry’ with intensive/reduplicated formation)
आनदद्रासभःthe braying one (like a donkey), loudly sounding
आनदद्रासभः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeNoun (with participial sense as epithet)
Rootआ + नद् (धातु) + रासभ (प्रातिपदिक)
पत्वाhaving flown / having leapt
पत्वा:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeGerund
Rootपत् (धातु) → पत्वा (क्त्वान्त)
भरन्bearing / carrying
भरन्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootभृ (धातु) → भरन् (शतृ)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरीष्यम्nourishing / well-fuelled (Agni)
पुरीष्यम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपुरीष्य (प्रातिपदिक; ‘with purīṣa/with moist fuel, rich in nourishment’)
माdo not
मा:
(निषेधः)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
पादीmay he not fall/step (away)
पादी:
(वाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootपद् (धातु) → पादी (लुङ्/आशीर्लिङ्-प्रायः; ‘may he fall/step’)
आयुषःof life / from lifetime
आयुषः:
Apādāna (वियोग-भावे) / सम्बन्धः
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
पुराbefore / formerly
पुरा:
Adhikaraṇa (कालः)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
वृषाthe bull / the vigorous one
वृषा:
Kartā
TypeNoun
Rootवृषन्/वृषा (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वृषणम्virile / mighty
वृषणम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवृषण (प्रातिपदिक)
भरन्bearing
भरन्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootभृ (धातु) → भरन् (शतृ)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
गर्भम्embryo / womb / inner core
गर्भम्:
Karma
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
समुद्रियम्oceanic / of the sea
समुद्रियम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसमुद्रिय (प्रातिपदिक; ‘belonging to the sea/oceanic’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna (आह्वान/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
आhither / towards
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
याहिcome / go (hither)
याहि:
(वाक्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु) → याहि
वीतयेfor the feast / for enjoyment (of oblation)
वीतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवीति (प्रातिपदिक; ‘enjoyment/feasting, reception’)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes