Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 44
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition
Devata: Agni (via his support/bearer)
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-mixed cadence (ritual prose-verse style; to be metrically verified).
Samhita Patha (Devanagari)
स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॒ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॒र्वन् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑णः ॥
Transliteration
sthíro bhava vīḍváṅga āśúr bhava vā́jy arvan | pṛthúr bhava suṣádaḥ tvám agnéḥ purīṣavā́haṇaḥ ||
Translation
堅固であれ、強き肢の者よ。迅速であれ、賞（ヴァージャ）を得る駿馬よ。広やかであれ、よく座す者よ——汝はアグニ（Agni）のプリ―シャ（purīṣa：充填の土）を運ぶ担い手である。
Padapatha (Word Analysis)
स्थिरः । भव । वीट्-वङ्ग । आशुः । भव । वाजि-अर्वन् । पृथुः । भव । सु-सदः । त्वम् । अग्नेः । पुरीष-वाहणः ।
Word by Word
स्थिरःsteady, firm
स्थिरः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
भवbecome / be
भव:
(आज्ञा) क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वीड्वङ्गःstrong-limbed; having firm members
वीड्वङ्गः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवीड्वङ्ग (प्रातिपदिक)
आशुःswift
आशुः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)
भवbecome / be
भव:
(आज्ञा) क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वाज्यर्वन्O vigorous/strong one (epithet)
वाज्यर्वन्:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवाज्यर्वन् (प्रातिपदिक)
पृथुःbroad, wide
पृथुः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
भवbecome / be
भव:
(आज्ञा) क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
सुषदःwell-seated; well-settled
सुषदः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective (kṛdanta-like epithet)
Rootसु-षद (उपसर्ग+धातु √षद् ‘सीदति/उपविशति’ से निष्पन्न प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (सम्बोधित/निर्दिष्ट पुरुष)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरीषवाहणःthe carrier of purīṣa (moisture/earthy matter); bearer of fuel/earth
पुरीषवाहणः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्) / विधेय-विशेषण
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootपुरीष-वाहन (समास-प्रातिपदिक; ‘पुरीष’ + ‘वाहन’)
Entities Mentioned
A
AgniV
Vāja (as ‘vājy-arvan’, prize-winning power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes