Mantra 14
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Diś (Zenith/Ūrdhvā) with Paṅkti and high stomas; Indraic victory motif against Namuci
Chandas: Yajus formula with embedded chandas designation (Paṅkti named)
Samhita Patha (Devanagari)
ऊ॒र्ध्वामा रो॑ह प॒ङ्क्तिस्त्वा॑ऽवतु शाक्वररैव॒ते साम॑नी त्रिणवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ॒ स्तोमौ॑ हेमन्तशिशि॒रावृ॒तू वर्चो॒ द्रवि॑णं॒ प्रत्य॑स्तं॒ नमु॑चे॒ः शिर॑ः
Transliteration
ūrdhvāmā́ róha paṅktís tvā’vatu śākvara-raivaté sā́manī triṇava-trayastriṃśáu stómau hemanta-śiśiráu ṛtū várcó dráviṇaṃ práty-astaṃ námuceḥ śíraḥ
Translation
上方に登れ。パンクティ（Paṅkti）が汝を護らん。シャークヴァラとライヴァタ（Śākvara・Raivata）の二サーマンを汝のものとせよ。トリナヴァ（Triṇava）とトラヤストリンシャ（三十三、Trayastriṃśa）の二ストーマを汝に。ヘーマンタとシーシラ（Hemanta・Śiśira）の二季を季節とし、光輝を財宝とせよ。さらに、ナムチ（Namuci）の首は下に投げ落とされよ。
Padapatha (Word Analysis)
ऊ॒र्ध्वाम् । आ । रो॑ह । प॒ङ्क्तिः । त्वा॑ । अ॒व॒तु॒ । शा॒क्व॒र॒रै॒व॒ते । साम॑नी । त्रि॒ण॒व॒त्र॒य॒स्त्रि॒ᳪशौ॒ । स्तोमौ॑ । हे॒म॒न्त॒-शि॒शि॒रौ । ऋ॒तू । वर्चः॑ । द्रवि॑णम् । प्र॒ति । अ॒स्त॒म् । नमु॑चेः । शिरः॑
Word by Word
ऊर्ध्वाम्upward (direction/way)
ऊर्ध्वाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
आtowards, up (prefix)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
रोहascend! / climb!
रोह:
—
TypeVerb
Root√रुह् (रुहँ बीजजनने/आरोहणे)
पङ्क्तिःthe Paṅkti (metre/chant)
पङ्क्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अवतुmay (it) protect
अवतु:
—
TypeVerb
Root√अव् (अवँ रक्षणे)
शाक्वररैवतेin/with the Śākvara-Raivata (Sāman)
शाक्वररैवते:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (compound epithet)
Rootशाक्वर-रैवत (प्रातिपदिक; सामविशेष)
सामनिin the Sāman (chant)
सामनि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
त्रिणवत्रयस्त्रिंशौ(the two) 93- and 33-(fold)
त्रिणवत्रयस्त्रिंशौ:
Kartā
TypeAdjective (numeral compound)
Rootत्रिणवत्-त्रयस्त्रिंश (संख्यावाचक-समास)
स्तोमौthe two stomas (hymn-forms)
स्तोमौ:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
हेमन्तशिशिरौHemanta and Śiśira (the two seasons)
हेमन्तशिशिरौ:
Kartā
TypeNoun
Rootहेमन्त-शिशिर (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
ऋतूthe two seasons
ऋतू:
Karma
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
वर्चःsplendour, lustre
वर्चः:
Karma
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth
द्रविणम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, against (prefix)
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
अस्तम्to the setting (down), to rest
अस्तम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (directional)
Rootअस्त (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय; ‘अस्तं गम्’)
नमुचेःof Namuci
नमुचेः:
Sambandha
TypeNoun (proper)
Rootनमुचि (प्रातिपदिक; असुरनाम)
शिरःhead
शिरः:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ū
Ūrdhvā Diś (Zenith/Upward Region)P
Paṅkti (meter/ordering power)S
Sāman (Śākvara)S
Sāman (Raivata)S
Stoma (Triṇava)S
Stoma (Trayastriṃśa)H
Hemanta and Śiśira (Seasons)I
Indra (victory motif)N
Namuci (as adversarial force)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes