Brahmā–Viṣṇu Garva-vādaḥ (The Dispute of Pride Between Brahmā and Viṣṇu)

Verse 1

नंदिकेश्वर उवाच । पुरा कदाचिद्योगींद्र विष्णुर्विषधरासनः । सुष्वाप परया भूत्या स्वानुगैरपि संवृतः

ナンディケーシュヴァラは語った。遠い昔ある時、ヨーギンの主ヴィシュヌは、大蛇（シェーシャ）の上に坐し、至上の威光に満ち、己が眷属に囲まれつつ、深き眠りに入った。

Verse 2

यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः । अपृच्छत्पुंडरीकाक्षं शयनं सर्वसुन्दरम्

折しもそこへ、ブラフマンを知る者の中の最勝たるブラフマーが赴いた。そして最も麗しき寝台に横たわる、蓮華眼の主（ヴィシュヌ）に問いかけた。

Verse 3

कस्त्वं पुरुषवच्छेषे दृष्ट्वा मामपि दृप्तवत् । उत्तिष्ठ वत्स मां पश्य तव नाथमिहागतम्

「お前は何者だ。人のごとくここに留まり、しかも驕りをもって私を見るとは。起きよ、わが子よ—私を見よ。お前の主がここへ来たのだ。」

Verse 4

आगतं गुरुमाराध्यं दृष्ट्वा यो दृप्तवच्चरेत् । द्रो हिणस्तस्य मूढस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

崇敬すべきグル（師）が来臨するのを見てなお驕り高ぶって振る舞う者がいるなら、その迷妄の罪人――師に悪意を抱く者――には贖罪の作法（プラーヤシュチッタ）が定められる。

Verse 5

इति श्रुत्वा वचः क्रुद्धो बहिः शांतवदाचरत् । स्वस्ति ते स्वागतं वत्स तिष्ठ पीठमितो विश

その言葉を聞いて、内には憤りつつも、外には静けさを装って振る舞った。「汝に吉祥あれ。ようこそ、愛しき子よ。この座に坐れ—中へ入れ。」

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षष्ठोऽध्यायः

かくして、尊き『シヴァ・マハープラーナ』のヴィディエーシュヴァラ・サンヒターにおける第六章は終わる。

Verse 7

पितामहश्च जगतः पाता च तव वत्सक । विष्णुरुवाच । मत्स्थं जगदिदं वत्स मनुषे त्वं हि चोरवत्

「汝は世界のピターマハ（大祖父）であり、またその守護者でもある、愛しき子よ。」ヴィシュヌは言った。「この全宇宙は我が内に住する、我が子よ。それなのに汝は、まるで自分のもののように語る—盗人のごとく。」

Verse 8

मन्नाभिकमलाज्जातः पुत्रस्त्वं भाषसे वृथा । नंदिकेश्वर उवाच । एवं हि वदतोस्तत्र मुग्धयोरजयोस्तदा

「わが臍の蓮華より生まれた汝は、わが子である——それなのに虚しく語るのだ。」ナンディケーシュヴァラは言った。かくしてその時その場で、迷妄に覆われ、しかも征服されぬ二者が語り合っていた……

Verse 9

अहमेव बरो न त्वमहं प्रभुरहं प्रभुः । परस्परं हंतुकामौ चक्रतुः समरोद्यमम्

「勝れるのはただ我のみ、汝にあらず。我こそ主、我こそ主！」こうして互いを討たんと欲し、二者は戦いの支度を整えた。

Verse 10

युयुधातेऽमरौ वीरौ हंसपक्षींद्र वाहनौ । वैरंच्या वैष्णवाश्चैवं मिथो युयुधिरे तदा

そのとき、尊き白鳥に乗る者と鳥の王に乗る者という二柱の勇猛なる神々は、互いに戦った。ブラフマーの軍勢とヴィシュヌの軍勢もまた、その時相争って激突した。

Verse 11

तावद्विमानगतयः सर्वा वै देवजातयः । दिदृक्षवः समाजग्मुः समरं तं महाद्भुतम्

そのとき、あらゆる神々の一族は天の車（ヴィマーナ）に乗り、あのこの上なく驚異なる戦いを見届けようと集い来た。

Verse 12

क्षिपंतः पुष्पवर्षाणि पश्यंतः स्वैरमंबरे । सुपर्णवाहनस्तत्र क्रुद्धो वै ब्रह्मवक्षसि

彼らが花の雨を降らせ、空を自在に眺めていると、その場でガルダに乗る主は、ブラフマーの驕りに対して憤怒した。

Verse 13

मुमोच बाणानसहानस्त्रांश्च विविधान्बहून् । मुमोचाऽथ विधिः क्रुद्धो विष्णोरुरसि दुःसहान्

彼は耐え難い矢と、さまざまな武器を数多く放った。すると怒れるヴィディ（ブラフマー）は、ヴィシュヌの胸に耐え難き飛弾を放った。

Verse 14

बाणाननलसंकाशानस्त्रांश्च बहुशस्तदा । तदाश्चर्यमिति स्पष्टं तयोः समरगोचरम्

その戦場において、火のごとく燃えさかる矢をはじめ、数多の飛び道具と武器が幾度も放たれた。両者の戦陣での邂逅は、明らかに驚嘆すべき光景であった。

Verse 15

समीक्ष्य दैवतगणाः शशंसुर्भृशमाकुलाः । ततो विष्णुः सुसंक्रुद्धः श्वसन्व्यसनकर्शितः

これを見た神々の群れは大いに動揺し、恐れの声をあげた。するとヴィシュヌは激しく憤り、荒く息をつき、苦悩に疲れながらも、ただちに応じた。

Verse 16

माहेश्वरास्त्रं मतिमान् संदधे ब्रह्मणोपरि । ततो ब्रह्मा भृशं क्रुद्धः कंपयन्विश्वमेव हि

そのとき賢者は、ブラフマーに向けてマヘーシュヴァラの神武を結び放った。するとブラフマーは激怒し、まことに宇宙全体を震わせた。

Verse 17

अस्त्रं पाशुपतं घोरं संदधे विष्णुवक्षसि । ततस्तदुत्थितं व्योम्नि तपनायुतसन्निभम्

彼はヴィシュヌの胸に、恐るべきパーシュパタの神武を据えた。するとその武器は虚空に立ち昇り、万の太陽にも似て燃え輝いた。

Verse 18

सहस्रमुखमत्युग्रं चंडवातभयंकरम् । अस्त्रद्वयमिदं तत्र ब्रह्मविष्ण्वोर्भयंकरम्

そこに二つの神武が現れた――千の面をもち、きわめて猛々しく、嵐の烈風のごとく恐るべきもの。かの二つの武器は、その場でブラフマーとヴィシュヌにさえ畏怖を起こさせた。

Verse 19

इत्थं बभूव समरो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । ततो देवगणाः सर्वे विषण्णा भृशमाकुलाः । ऊचुः परस्परं तात राजक्षोभे यथा द्विजाः

かくしてブラフマー（Brahmā）とヴィシュヌ（Viṣṇu）の戦いは互いに激しく燃え上がった。すると諸天の群れは皆、深く沈み大いに動揺し、国が騒乱に揺れる時に学識あるバラモンが評議するように、互いに語り合った。

Verse 20

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरो भावोप्यनुग्रहः । यस्मात्प्रवर्तते तस्मै ब्रह्मणे च त्रिशूलिने

創造・維持・滅尽・覆蔽（ティローバーヴァ, tirōbhāva）そして恩寵（アヌグラハ, anugraha）—これらすべては彼より起こる。至上の実在、三叉戟を執る主シヴァ（Śiva）に礼拝する。

Verse 22

अशक्यमन्यैर्यदनुग्रहं विना तृणक्षयोप्यत्र यदृच्छया क्वचित् । इति देवाभयं कृत्वा विचिन्वंतः शिवक्षयम् । जग्मुः कैलासशिखरं यत्रास्ते चंद्र शेखरः

「その御恩寵なくしては、他の者には成し得ぬ。ここにおいて草の一葉が滅することさえ、ただ偶然に起こるのみ。」かく思惟して、神々は自らを無畏とし、シヴァ（Śiva）の「尽きるところ／限り」を求めて探し、月を頂くチャンドラシェーカラ（Candraśekhara）の坐すカイラーサ（Kailāsa）の峰へと赴いた。

Verse 23

दृष्ट्वैवममरा हृष्टाः पदंतत्पारमेश्वरम् । प्रणेमुः प्रणवाकारं प्रविष्टास्तत्र सद्मनि

かくして至上なるパラメーシュヴァラの御住処を見て、神々は歓喜した。彼らは、その御身こそ聖音「オーム」（Oṁ）たる主に礼拝し、ついでその神聖なる御殿へと入った。

Verse 24

तेपि तत्र सभामध्ये मंडपे मणिविष्टरे । विराजमानमुमया ददृशुर्देवपुंगवम्

そこでは、集会の広間のただ中、宝玉をちりばめた座を備えるマンダパにおいて、神々の中の最勝者たる主シヴァが、ウマーとともに燦然と輝き威光を放つのを彼らは拝した。

Verse 25

सव्योत्तरेतरपदं तदर्हितकरां बुजम् । स्वगणैः सर्वतो जुष्टं सर्वलक्षणलक्षितम्

その左足と右足は完全な均衡に据えられ、蓮華のごとき御手はふさわしく尊いムドラーを結んでいた。四方を自らのガナたちに囲まれ、あらゆる吉祥相に印され、すべての神聖なる徴を具えておられた。

Verse 26

वीज्यमानं विशेषजैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः । शस्यमानं सदावेदैरनुगृह्णंतमीश्वरम्

主なるイーシュヴァラは、徳高き信女たちに扇がれ、その心は篤い敬虔に深く没していた。ヴェーダは常に御名を讃歌し、至上のイーシュヴァラは万有に恩寵を垂れておられた。

Verse 27

दृष्ट्वैवमीशममराः संतोषसलिलेक्षणाः । दंडवद्दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः

かく主を拝したとき、歓喜の涙に目を潤ませた神々は、遠くより杖のごとく身を投げて平伏し、大いなる群衆もまた恭しく礼拝の挨拶を捧げた。

Verse 28

तानवेक्ष्य पतिर्देवान्समीपे चाह्वयद्गणैः । अथ संह्लादयन्देवान्देवो देवशिखामणिः । अवोचदर्थगंभीरं वचनं मधुमंगलम्

それらの神々を見た主—万神の主宰パティ—は、自らのガナたちとともに彼らを近くへ招き寄せた。ついで諸天を歓喜させ、神々の頂の宝珠たるその神は、意味深く、甘美で、吉祥なる言葉を語った。