Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 22

शिवज्ञान-प्रश्नः तथा सृष्टौ शिवस्य स्वयमाविर्भावः

Inquiry into Śiva-knowledge and Śiva’s self-manifestation in creation

Devanagari script

तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम् । ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्

Transliteration

tāmapaśyanmaheśasya vāmato vāmalocanām | ye vinirdhūtasaṃsārāḥ prāptāḥ śaivaṃ paraṃ padam

Translation

彼らは彼女を拝した――マハーデーヴァの左側に坐す御力、麗しき眼の女神を。彼女の恩寵により、世の束縛を振り払った者は、至高のシャイヴァの境地、すなわちシヴァの最高の住処に到る。

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपश्यन्: seeing / beheld
• अपश्यन्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त, शतृ) + अ- (उपसर्ग)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे प्रयुक्तम् — 'seeing'

• महेशस्य: of Maheśa
• महेशस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वामतः: on the left (side)
• वामतः: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: दिक्/स्थानवाचक-अव्यय (ablatival adverb) — 'from/on the left side'

• वामलोचनाम्: the left-eyed one (epithet of the goddess)
• वामलोचनाम्: कर्म (Object/कर्म) (ताम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: वाम + लोचना (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (वामा लोचना यस्याः/या) — 'left-eyed/with the left eye (as epithet)'

• ये: who (those who)
• ये: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• विनिर्धूतसंसाराः: freed from worldly bondage (saṃsāra shaken off)
• विनिर्धूतसंसाराः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + निर् + धू (धातु) → विनिर्धूत (कृदन्त, क्त) + संसार (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; तत्पुरुष (संसारः विनिर्धूतः येषाम्/यैः) — 'having shaken off saṃsāra'

• प्राप्ताः: having attained
• प्राप्ताः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त — 'having attained'

• शैवम्: Śaiva, belonging to Śiva
• शैवम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शैव (प्रातिपदिक; शिव-सम्बन्धि विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पदम् इत्यस्य)

• परम्: supreme
• परम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पदम् इत्यस्य)

• पदम्: state/abode
• पदम्: कर्म (Object/कर्म) (प्राप्ताः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Shakti
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights that liberation (release from saṃsāra) culminates in attaining the supreme Śaiva padam—union with Śiva’s highest state—through recognizing Śiva together with His inseparable Śakti (seen at His left).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Śaiva practice, the Liṅga represents Śiva as the Supreme, while devotion to Śiva is complete when Śakti is understood as inseparable from Him. Seeing Śiva with His left-side Śakti points to Saguna worship that matures into realization of the supreme Śaiva state.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is steady Śiva-bhakti with Śiva-Śakti contemplation—japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), worship of the Liṅga with bhasma and Rudrākṣa discipline—aimed at dissolving worldly attachment and attaining Śiva’s supreme abode.