शिशुकस्य शिवशास्त्रप्राप्तिः (Śiśuka’s Attainment of Śaiva Teaching and Grace)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । धौम्याग्रजेन शिशुना क्षीरार्थं हि तपः कृतम् । तस्मात्क्षीरार्णवो दत्तस्तस्मै देवेन शूलिना

仙人たちは言った。「まことに、その子—ダウミヤの兄—は乳を得んがために苦行（タパス）を修した。ゆえに三叉戟を執る神、主シヴァが、彼に乳海を授け給うた。」

Verse 2

स कथं शिशुको लेभे शिवशास्त्रप्रवक्तृताम् । कथं वा शिवसद्भावं ज्ञात्वा तपसि निष्ठितः

かの幼子はいかにして、シヴァの聖なる教え（シヴァ・シャーストラ）を説き明かす者の位を得たのか。さらに、シヴァの真実の実在を悟って、いかにして苦行に堅く安住したのか。

Verse 3

कथं च लब्धविज्ञानस्तपश्चरणपर्वणि । रुद्राग्नेर्यत्परं वीर्यं लभे भस्म स्वरक्षकम्

「また、真の霊的知を得たのち、いかにして苦行の道とその段階を歩むべきか。ルドラの火より生じる至上の威力—我が身を守護する聖灰バスマ（bhasma）—をいかにして得るべきか。」

Verse 4

वायुरुवाच । न ह्येष शिशुकः कश्चित्प्राकृतः कृतवांस्तपः । मुनिवर्यस्य तनयो व्याघ्रपादस्य धीमतः

ヴायुは言った。「この幼子は決して世俗の凡夫ではない。すでに苦行を修しているからである。彼は、牟尼の中でも最勝なる賢者、ヴィヤーグラパーダ（Vyāghrapāda）の子である。」

Verse 5

जन्मान्तरेण संसिद्धः केनापि खलु हेतुना । स्वपदप्रच्युतो दिष्ट्या प्राप्तो मुनिकुमारताम्

前世の成就によって彼は完成していたが、何らかの因によって自らの位より堕した。されど幸運にも、彼は若き牟尼としての境地に至った。

Verse 6

महादेवप्रसादस्य भाग्यापन्नस्य भाविनः । दुग्धाभिलाषप्रभवद्वारतामगमत्तपः

マハーデーヴァの恩寵により、宿命が熟し吉祥の成就が迫る者にとって、苦行は乳を求める渇望から生じて、門口のごとき姿となった。

Verse 7

अतः सर्वगणेशत्वं कुमारत्वं च शाश्वतम् । सह दुग्धाब्धिना तस्मै प्रददौ शंकरः स्वयम्

ゆえにシャンカラ自ら、彼に一切のガナを統べる永遠の主権と、神子クマーラとしての不滅の位とを授け、さらに養いの聖なる賜物として乳海をも与えた。

Verse 8

तस्य ज्ञानागमोप्यस्य प्रसादादेव शांकरात् । कौमारं हि परं साक्षाज्ज्ञानं शक्तिमयं विदुः

この者が解脱の智を説くアーガマに触れ得たのも、ただシャンカラの恩寵による。賢仙たちは知る、最高にして直証の智とはクマーラの教えであり、それは神威シャクティそのものより成る智であると。

Verse 9

शिवशास्त्रप्रवक्तृत्वमपि तस्य हि तत्कृतम् । कुमारो मुनितो लब्धज्ञानाब्धिरिव नन्दनः

まことに、彼の御業によって彼はシヴァ・シャーストラの宣説者とされた。その神なる若子ナンダナは、聖仙を通して、得たての智の大海のごとくなった。

Verse 10

दृष्टं तु कारणं तस्य शिवज्ञानसमन्वये । स्वमातृवचनं साक्षाच्छोकजं क्षीरकारणात्

シヴァ智の総合的な会得において、その状態の真因と見られるのは他ならぬ自らの母の言葉である――乳が縁となって直に生じた悲嘆であった。

Verse 11

कदाचित्क्षीरमत्यल्पं पीतवान्मातुलाश्रमे । ईर्षयया मातुलसुतं संतृप्तक्षीरमुत्तमम्

ある時、母方の叔父のアーシュラマに滞在していた彼は、ほんのわずかな乳しか飲まなかった。だが嫉みの心から、最上の乳で満ち足りた叔父の子を見つめた。

Verse 12

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा वै मातुलात्मजम् । उपमन्युर्व्याघ्रपादिः प्रीत्या प्रोवाच मातरम्

母方の従兄がそこに立ち、思うままに飲んで満ち足りているのを見て、ウパマニュ（別名ヴィヤーグラパーダ）は喜びをもって母に語りかけた。

Verse 13

उपमन्युरुवाच । मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि । गव्यं क्षीरमतिस्वादु नाल्पमुष्णं पिबाम्यहम्

ウパマニュは言った。「母上、母上――大いなる幸いを具えた苦行の御方よ、私にもお与えください。私は牛乳を、きわめて甘く、少しではなく、まだ温かいうちに飲みたいのです。」

Verse 14

वायुरुवाच । तच्छ्रुत्वा पुत्रवचनं तन्माता च तपस्विनी । व्याघ्रपादस्य महिषी दुःखमापत्तदा च सा

ヴァーユは語った。息子の言葉を聞くや、彼の母――苦行の女であり、ヴィヤーグラパーダの妃――はその時、悲しみに打ちひしがれた。

Verse 15

उपलाल्याथ सुप्रीत्या पुत्रमालिंग्य सादरम् । दुःखिता विललापाथ स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः

それから彼女は、深い愛情をもってわが子をやさしく撫で、恭しく抱きしめた。だが心は悲しみに沈み、自らの貧しさを思い出して嘆き泣き始めた。

Verse 16

स्मृत्वास्मृत्वा पुनः क्षीरमुपमन्युस्स बालकः । देहि देहीति तामाह रुद्रन्भूयो महाद्युतिः

乳を思い出してはまた思い出し、光輝あふれる童子ウパマニュは再び泣き、ルドラに向かって「ください、どうか私にください」と訴えた。

Verse 17

तद्धठं सा परिज्ञाय द्विजपत्नी तपस्विनी । शान्तये तद्धठस्याथ शुभोपायमरीरचत्

その頑なな決意を悟ると、苦行に生きるバラモンの妻は、それを鎮めんとして、吉祥なる方策を案じ、安らぎへと導こうとした。

Verse 18

उञ्छवृत्त्यार्जितान्बीजान्स्वयं दृष्ट्वा च सा तदा । बीजपिष्टमथालोड्य तोयेन कलभाषिणी

そのとき彼女は、自ら落ち穂拾いで得た穀粒を見て、甘き声のその女はそれを挽いて粉とし、水で練り合わせた。

Verse 19

एह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततस्सुतम् । आलिंग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

彼女はやさしく「おいで、おいで、わが子よ」と言ってまず子をなだめ、ついで悲しみに打たれつつ抱きしめ、胸元に引き寄せて作り乳を与えた。

Verse 20

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रां दत्तं स बालकः । नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

母が与えた作り乳を飲むと、幼子はひどく取り乱して母に言った。「これは乳ではない。」

Verse 21

दुःखिता सा तदा प्राह संप्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि । समार्ज्य नेत्र पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

そのとき彼女は悲嘆に沈みつつ語った――近くで見つめ、子の頭頂の香りを嗅ぎ、両の手で、蓮華のごとき息子の眼をぬぐった。

Verse 22

जनन्युवाच । तटिनी रत्नपूर्णास्तास्स्वर्गपातालगोचराः । भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश्च ये शिवे

母は言った。「宝玉に満ち、天界と地下界にまで及ぶ流れの河は、福薄き者には見えぬ。シヴァへのバクティを欠く者にもまた見えぬ。」

Verse 23

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम् । न लभन्ते प्रियाण्येषां न तुष्यति यदा शिवः

シヴァが満悦されぬとき、その者らは王権も天界も解脱も得られない。乳より生まれる滋養の食のような、愛すべき享楽さえ彼らには訪れぬ。

Verse 24

भवप्रसादजं सर्वं नान्यद्देवप्रसादजम् । अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

あらゆる成就はバヴァ（主シヴァ）の恩寵より生じ、他の神々の恩寵より生ずるのではない。他神に心を寄せる者は苦に悩まされ、迷妄のうちをさまよい続ける。

Verse 25

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं वने निवसतां सदा । क्व दुग्धसाधनं वत्स क्व वयं वनवासिनः

「森に常住する私たちに、そこに乳がどこから得られようか。愛しい子よ、乳を得る手立てはどこにある—そして私たちはただの森住まいではないか。」

Verse 26

कृत्स्नाभावेन दारिद्र्यान्मया ते भाग्यहीनया । मिथ्यादुग्धमिदं दत्तम्पिष्टमालोड्य वारिणा

全くの欠乏と貧しさゆえに、運に恵まれぬこの私が、あなたにこの「偽りの乳」を差し上げました。水に粉を入れてかき混ぜたものにすぎません。

Verse 27

त्वं मातुलगृहे स्वल्पं पीत्वा स्वादु पयः शृतम् । ज्ञात्वा स्वादु त्वया पीतं तज्जातीयमनुस्मरन्

母方の叔父の家で、甘く煮た乳をほんの少し飲み、その甘さを味わって知ったのち、あなたは同じ類いのもの――あの味わいに似たもの――を繰り返し思い出していた。

Verse 28

दत्तं न पय इत्युक्त्वा रुदन् दुःखीकरोषि माम् । प्रसादेन विना शंभो पयस्तव न विद्यते

「乳が捧げられていない」と言って泣き、あなたは私を悲しませる。おおシャンブ（Śambhu）よ、あなたのご加護なくして、あなたに捧げる乳は決して得られません。

Verse 29

पादपंकजयोस्तस्य साम्बस्य सगणस्य च । भक्त्या समर्पितं यत्तत्कारणं सर्वसम्पदाम्

ウマーと共に、ガナたちに随侍されるその主シヴァの蓮華の御足に、信愛をもって捧げられるものは何であれ、それはあらゆる繁栄と成就のまさに因となる。

Verse 30

अधुना वसुदोस्माभिर्महादेवो न पूजितः । सकामानां यथाकामं यथोक्तफलदायकः

今や、ああヴァスよ、我らはマハーデーヴァをまだ礼拝していない。されど彼は宣言されたとおりの果報を授ける御方であり、世俗の願いを求める者には、その望みのままに果を与え給う。

Verse 31

धनान्युद्दिश्य नास्माभिरितः प्रागर्चितः शिवः । अतो दरिद्रास्संजाता वयं तस्मान्न ते पयः

「財を求める心ゆえに、以前ここでシヴァを礼拝しなかった。ゆえに我らは貧しくなった。だからあなたに供える乳がないのです。」

Verse 32

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्दिश्य वै सुतः । तदेव लभ्यते नान्यद्विष्णुमुद्दिश्य वा प्रभुम्

スータよ、前生において主シヴァを受け手として施したものは、その果報のみが得られ、他は得られない。たとえ至高の主ヴィシュヌに捧げるとしても同じである。

Verse 33

वायुरुवाच । इति मातृवचः श्रुत्वा तथ्यं शोकादिसूचकम् । बालो ऽप्यनुतपन्नंतः प्रगल्भमिदमब्रवीत्

ヴायुは言った。母の言葉――真実であり、悲嘆などを示すその言葉――を聞くと、悔いを抱かぬその少年でさえ、臆せず次のように語った。

Verse 34

उपमन्युरुवाच । शोकेनालमितो मातः सांबो यद्यस्ति शंकरः । त्यज शोकं महाभागे सर्वं भद्रं भविष्यति

ウパマニュは言った。「母よ、悲しみに呑まれている。もしサーンバ――ウマーと一体のシャンカラ、すなわちシヴァ――が真に在すなら、嘆きを捨てよ、幸いなる方よ。すべては必ず吉祥となろう。」

Verse 35

शृणु मातर्वचो मेद्य महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित् । चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्

母よ、今日わたしの言葉を聞いてください。もしマハーデーヴァがどこかに在すなら、久しかろうと間もなかろうと、わたしは乳海（クシーローダ）に至ることを成し遂げましょう。

Verse 36

वायुरुवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य बालकस्य महामतेः । प्रत्युवाच तदा माता सुप्रसन्ना मनस्विनी

ヴァーユは言った。かくして大いなる慧を備えたその少年の言葉を聞くや、母は心静かにして志堅く、深い歓喜をもって答えた。

Verse 37

मातोवाच । शुभं विचारितं तात त्वया मत्प्रीतिवर्धनम् । विलंबं मा कथास्त्वं हि भज सांबं सदाशिवम्

母は言った。「愛しい我が子よ、よく思惟した—それは母の歓びを増す。これ以上言葉で遅らせてはならぬ。まことに、ウマーと一体なるサーンバ・サダーシヴァ（シヴァ）を礼拝しなさい。」

Verse 38

सर्वस्मादधिको ऽस्त्येव शिवः परमकारणम् । तत्कृतं हि जगत्सर्वं ब्रह्माद्यास्तस्य किंकराः

まことに、シヴァは万物に勝り、至上の原因である。全宇宙はただ彼より生じ、ブラフマーをはじめ諸神さえも彼の従者にすぎない。

Verse 39

तत्प्रसादकृतैश्वर्या दासास्तस्य वयं प्रभोः । तं विनान्यं न जानीमश्शंकरं लोकशंकरम्

その御恩寵によってのみ、我らの持ついかなる威徳も生じた。我らはその主の僕である。彼をおいて他を知らぬ—諸世界を安らかにするシャンカラ、万界の恩人を。

Verse 40

अन्यान्देवान्परित्यज्य कर्मणा मनसा गिरा । तमेव सांबं सगणं भज भावपुरस्सरम्

他の神々をすべて捨て、ただ彼のみを礼拝せよ—ウマーと共にあり、眷属ガナを従えるサーンバを。身・心・言葉によって、全き帰依を先頭に置いて。

Verse 41

तस्य देवाधिदेवस्य शिवस्य वरदायिनः । साक्षान्नमश्शिवायेति मंत्रो ऽयं वाचकः स्मृतः

神々の中の神にして恩寵を授けるシヴァについて、この「ナマハ・シヴァーヤ」という真言は、まさに御身を直接に指し示す称号として記憶される。

Verse 42

सप्तकोटिमहामंत्राः सर्वे सप्रणवाः परे । तस्मिन्नेव विलीयंते पुनस्तस्माद्विनिर्गताः

七倶胝の大真言はすべて—至上にして、ことごとくプラナヴァ「オーム」を伴い—ただ彼のうちに融け入り、またただ彼より生じて現れ出る。

Verse 43

सप्रसादाश्च ते मंत्राः स्वाधिकाराद्यपेक्षया । सर्वाधिकारस्त्वेको ऽयं मंत्र एवेश्वराज्ञया

それらの真言は、行者の器量や資格に応じてまことに加護を授ける。だが主の御命により、万人に通じる権威をもつ真言は、この一つのみである。

Verse 44

यथा निकृष्टानुत्कृष्टान्सर्वानप्यात्मनः शिवः । क्षमते रक्षितुं तद्वन्मंत्रो ऽयमपि सर्वदा

卑しき者も尊き者も、すべてを我がものとして守り給うシヴァのごとく、この真言もまた常に護りを授ける力を具えている。

Verse 45

प्रबलश्च तथा ह्येष मंत्रो मन्त्रान्तरादपि । सर्वरक्षाक्षमो ऽप्येष नापरः कश्चिदिष्यते

まことにこの真言はきわめて強大で、他の真言にも勝る。あらゆる面で完全なる護りを授け得て、これに等しいものは他にないとされる。

Verse 46

तस्मान्मन्त्रान्तरांस्त्यक्त्वा पञ्चाक्षरपरो भव । तस्मिञ्जिह्वांतरगते न किंचिदिह दुर्लभम्

ゆえに、他のマントラを捨て、五音の真言「ナマハ・シヴァーヤ」に全身全霊を捧げよ。それが絶えざるジャパとして舌に宿るとき、この世に得難きものは何もない。

Verse 47

अघोरास्त्रं च शैवानां रक्षाहेतुरनुत्तमम् । तच्च तत्प्रभवं मत्वा तत्परो भव नान्यथा

アゴーラ・アストラは、シヴァの帰依者にとって無上の護りの因である。それが彼（至上のシヴァ）より生じ、ただ彼に属するものと知り、彼にのみ全き帰依をなせ—他にあらず。

Verse 48

भस्मेदन्तु मया लब्धं पितुरेव तवोत्तमम् । विरजानलसंसिद्धं महाव्यापन्निवारणम्

「だが、このバスマ（聖灰）は我が得たもの—まことに最上であり、汝の父より授かった。欲と穢れを離れた火により成就し、大いなる災厄と苦悩を除き去る。」

Verse 49

मंत्रं च ते मया दत्तं गृहाण मदनुज्ञया । अनेनैवाशु जप्तेन रक्षा तव भविष्यति

「我が許しのもと、汝に授けたマントラを受け取れ。このマントラを速やかにジャパして唱えれば、必ずや汝に護りが生じる。」

Verse 50

वायुरुवाच । एवं मात्रा समादिश्य शिवमस्त्वित्युदीर्य च । विसृष्टस्तद्वचो मूर्ध्नि कुर्वन्नेव तदा मुनिः

ヴāायुは言った。かくして母なる御方に教えを授け、さらに「吉祥あれ――それはシヴァの吉祥であれ」と唱えると、聖仙は暇を賜り、命を頭上に戴くがごとく恭しく受けて立ち去った。

Verse 51

तां प्रणम्यैवमुक्त्वा च तपः कर्तुं प्रचक्रमे । तमाह च तदा माता शुभं कुर्वंतु ते सुराः

彼は母に礼拝してそのように告げ、苦行（タパス）を行うために歩み出した。そのとき母は言った。「諸天よ、汝に吉祥と成就を授けたまえ。」

Verse 52

अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे स दुश्चरम् । हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः

母の許しを得て、彼はそこで苛烈で困難な苦行を修した。ヒマヴァット山（ヒマラヤ）に至ると、心を統一して三昧に安住し、ただ風（気）を糧として生きた。

Verse 53

अष्टेष्टकाभिः प्रसादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम् । तत्रावाह्य महादेवं सांबं सगणमव्ययम्

八つの煉瓦で清浄なる祭壇を整え、さらに土でリンガを作り、そこに大デーヴァを勧請すべし——ウマーと一体なるシヴァ（サーンバ）、そのガナたちを伴う、不滅の主を。

Verse 54

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव पुत्रैः पुष्पैर्वनोद्भवैः । समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः

篤い信愛をもって、ただ五音の真言「ナマハ・シヴァーヤ」のみをよりどころに、息子たちが携えた森に咲く花々でシヴァを供養した。かくして久しく礼拝したのち、彼は最上の苦行（タパス）に入った。

Verse 55

ततस्तपश्चरत्तं तं बालमेकाकिनं कृशम् । उपमन्युं द्विजवरं शिवसंसक्तमानसम्

その後、人々は少年ウパマニュ—二度生まれの中でも最勝の者—が、ひとり痩せ衰えながら苦行を修し、その心をことごとく主シヴァに結びつけているのを見た。

Verse 56

पुरा मरीचिना शप्ताः केचिन्मुनिपिशाचकाः । संपीड्य राक्षसैर्भावैस्तपसोविघ्नमाचरन्

いにしえ、マリーチに呪詛されたピシャーチャめいた者どもがあり、羅刹の性を帯びて、聖仙たちを圧し悩まし、その苦行（タパス）を妨げんと繰り返し企てた。

Verse 57

स च तैः पीड्यमानो ऽपि तपः कुर्वन्कथञ्चन । सदा नमः शिवायेति क्रोशति स्मार्तनादवत्

彼らに苦しめられながらも、彼はどうにか苦行を続け、儀礼の大音声のごとく、常に「ナマハ・シヴァーヤ」と幾度も幾度も叫び続けた。

Verse 58

तन्नादश्रवणादेव तपसो विघ्नकारिणः । ते तं बालं समुत्सृज्य मुनयस्समुपाचरन्

その声を聞いただけで、聖仙たちの苦行を妨げる者どもは滅び去った。彼らがその童子を捨て去ると、仙人たちは彼のもとへ近づき、恭しく随侍した。

Verse 59

तपसा तस्य विप्रस्य चोपमन्योर्महात्मनः । चराचरं च मुनयः प्रदीपितमभूज्जगत्

おお聖仙たちよ、その婆羅門と大心のウパマニュの苦行（タパス）によって、動くものも動かぬものも含む全世界は、まるでそのタパスの力により照らされ、目覚めたかのようであった。