Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 12

अर्धनारीश्वरप्रादुर्भावः

Manifestation of Ardhanārīśvara and the Impulse for Procreative Creation

Devanagari script

अप्रतर्क्यमनाभासममेयमजरं ध्रुवम् । अचलं निर्गुणं शांतमनंतमहिमास्पदम्

Transliteration

apratarkyamanābhāsamameyamajaraṃ dhruvam | acalaṃ nirguṇaṃ śāṃtamanaṃtamahimāspadam

Translation

御方は理知の及ばぬところにあり、限りある相を持たず、測り知れず、不生にして常住。動かず、三グナを離れ、まことに寂静—無量の栄光の宿る処である。

Word by Word

• अप्रतर्क्यम्: inconceivable
• अप्रतर्क्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रतर्क्य (प्रातिपदिक; √तर्क् धातु-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गः 'अ' (निषेध)

• अनाभासम्: without appearance/manifestation
• अनाभासम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-नाभास (प्रातिपदिक; √भास् धातु-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; नञ् (अ)

• अमेयम्: immeasurable
• अमेयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-मेय (प्रातिपदिक; √मा धातु, मेय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; नञ् (अ)

• अजरम्: ageless
• अजरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; नञ् (अ)

• ध्रुवम्: steady/eternal
• ध्रुवम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अचलम्: immovable
• अचलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-चल (प्रातिपदिक; √चल्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; नञ् (अ)

• निर्गुणम्: without qualities (nirguṇa)
• निर्गुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निर्-गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः/नञर्थकः (गुणैः रहितम्)

• शान्तम्: peaceful
• शान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः

• अनन्त-महिमा-आस्पदम्: the abode of infinite glory
• अनन्त-महिमा-आस्पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनन्त-महिमा-आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अनन्तस्य महिम्नः आस्पदम् = अनन्तमहिम्नः आश्रयः)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It points to Shiva as Pati—the Supreme Lord who transcends thought and measurement—describing His nirguṇa (beyond qualities) reality as the stable, peaceful ground of liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While the verse praises Shiva’s nirguṇa nature, Shaiva Siddhanta holds that devotees approach this same Supreme through saguna supports like the Liṅga and mantra, which steady the mind and lead it toward the transcendent.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A fitting takeaway is dhyāna on Shiva as śānta and nirguṇa while repeating the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), using the Liṅga as a focused support to quiet the mind toward inner stillness.