हिरण्यकशिपोः क्रोधः तथा देवप्रजाकदनम् — Hiraṇyakaśipu’s Wrath and the Affliction of Devas and Beings

Verse 1

अथ विज्ञापितो देवैर्व्यास तैरात्मभूर्विधिः । परीतो भृगुदक्षाद्यैर्ययौ दैत्येश्वराश्रमम्

それから、神々からの知らせを受け、自ら生まれた主ブラフマー（ヴィディ）は、ブリグやダクシャたちを従えて出発し、ダイティヤの主の庵へと向かいました。

Verse 2

कुतूहलमिति श्रोतुं ममाऽतीह मुनीश्वर । तच्छ्रावय कृपां कृत्वा ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते

聖者の中の主よ、私は神聖な好奇心から、これを聞くことを切望しております。どうか慈悲をもって、私に語ってください。ブラフマーの息子よ、あなたに礼拝いたします。

Verse 3

ततो गृहीतस्स मृगाधिपेन भुजैरनेकैर्गिरिसारवद्भि । निधाय जानौ स भुजांतरेषु नखांकुरैर्दानवमर्मभिद्भिः

その後、獣の主は、山の精髄のように堅固な多くの腕で彼を捕らえた。悪魔を膝の上と腕の間に置き、爪の先で急所を切り裂いた。

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । भ्रातर्येवं विनिहते हरिणा क्रोडमूर्तिना । हिरण्यकशिपुर्व्यास पर्यतप्यद्रुषा शुचा

サナトクマーラは言った。「おお、ヴィヤーサよ。弟が猪の姿をしたハリによって殺されたとき、ヒラニヤカシプは怒りと悲しみに燃え、内心で焦がされた。」

Verse 5

ततः प्रजानां कदनं विधातुं कदनप्रियान् । निर्दिदेशाऽसुरान्वीरान्हरि वैरप्रियो हि सः

そこで、敵対を好むハリは、殺戮を喜ぶ英雄的なアスラたちに、民衆の破壊を始めるよう命じた。

Verse 6

अथ ते भर्तृसंदेशमादाय शिरसाऽसुराः । देवप्रजानां कदनं विदधुः कदनप्रियाः

そこで、それらのアスラたちは主君の命令を戴き、常に殺戮を好む者として、デーヴァたちの軍勢や臣民に破壊をもたらし始めた。

Verse 7

ततो विप्रकृते लोकेऽसुरैस्तेर्दुष्टमानसैः । दिवं देवाः परित्यज्य भुवि चेरुरलक्षिताः

その後、邪悪な心を持つアスラたちによって世界が混乱に陥ったとき、デーヴァたちは天界を捨て、正体を隠して地上を歩き回った。

Verse 8

हिरण्यकशिपुर्भ्रातुस्संपरेतस्य दुःखितः । कृत्वा करोदकादीनि तत्कलत्राद्यसांत्वयत्

この世を去った兄を悼み、ヒラニヤカシプは水供養（カローダカ）に始まる慣例の葬送儀礼を行い、その後、兄の妻と他の嘆き悲しむ家族を慰めた。

Verse 9

ततस्स दैत्यराजेन्द्रो ह्यजेयमजरामरम् । आत्मानमप्र तिद्वंद्वमेकराज्यं व्यधित्सत

ついでダイティヤの王は、己を「征服されず、老いず、死なず、対抗者なき」唯一の主権者として打ち立て、ただ一人の至上の王として治めようと決意した。

Verse 10

स तेपे मंदरद्रोण्यां तपः परमदारुणम् । ऊर्द्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः षादांगुष्ठाश्रितावनिः

そこで、マンダラの谷において彼は最も苛烈な苦行を行った――両腕を高く掲げ、眼差しを天に定め、地には六つの足指のみで支えつつ立ち続け、シヴァの恩寵を求めて猛きタパスに堅住した。

Verse 11

तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देवास्सर्वे बलान्विताः । दैत्यान्सर्वान्विनिर्जित्य स्वानि स्थानानि भेजिरे

その苦行が行われている間、諸天はみな力を得て、ダイティヤをことごとく打ち破り、それぞれの住処へ帰還した――タパスによって神聖なる秩序が支えられるときに生ずる回復の威力によって。

Verse 12

तस्य मूर्द्ध्नस्समुद्भूतः सधूमोग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्द्ध्वमधोलोकानतपद्विष्वगीरितः

その御頭より、煙を帯びた火が生じた。まさに苦行（タパス）そのものより成る火である。四方に広がり、横にも、上にも、下にも、諸世界を焼き焦がした。

Verse 13

तेन तप्ता दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययुस्सुराः । धात्रे विज्ञापयामासुस्तत्तपोविकृताननाः

その苦行の熱に悩まされ、神々は天界を捨ててブラフマー界へ赴いた。タパスの苦悩により顔色も変わり、彼らは創造主ダートリ（梵天）に願いを申し上げた。

Verse 15

प्रताप्य लोकानखिलांस्ततोऽसौ समागतं पद्मभवं ददर्श । वरं हि दातुं तमुवाच धाता वरं वृणीष्वेति पितामहोपि । निशम्य वाचं मधुरां विधातुर्वचोऽब्रवीदेव ममूढबुद्धिः

その威力によってあらゆる世界を屈服させたのち、彼はパドマバヴァ（梵天）が来臨するのを見た。恩恵を授けようとする創造主、すなわちピターマハは「願いを選べ」と告げた。統御者（梵天）の甘美な言葉を聞き、迷える心の者は答えて言った。

Verse 16

हिरण्यकशिपुरुवाच । मृत्योर्भयं मे भगवन्प्रजेश पितामहाभून्न कदापि देव । शास्त्रास्त्रपाशाशनिशुष्कवृक्षगिरीन्द्रतोयाग्निरिपुप्रहारैः

ヒラニヤカシプは言った。「おお福徳なる主よ、プラジャーパティよ、神なる祖父よ――いかなる時も、死への恐れは我に起こらなかった。聖なる規定によっても武器によっても、縄の罠、雷霆、枯れ木、山、水、火、あるいは敵の打撃によっても、我は恐れぬ。」

Verse 17

देवैश्च दैत्यैर्मुनिभिश्च सिद्धैस्त्वत्सृष्टजीवैर्बहुवाक्यतः किम् । स्वर्गे धरण्यां दिवसे निशायां नैवोर्द्ध्वतो नाप्यधतः प्रजेश

生きとし生けるものの主よ、多くを語って何になろう。神々の中にも、ダイティヤの中にも、牟尼やシッダの中にも――まことに汝が創りし一切の衆生の中にも――天にあろうと地にあろうと、昼であろうと夜であろうと、汝に等しき者はない。上にもなく、下にもない、プラジャーパティよ。

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । तस्यैतदीदृग्वचनं निशम्य दैत्येन्द्र तुष्टोऽस्मि लभस्व सर्वम् । प्रणम्य विष्णुं मनसा तमाह दयान्वितोऽसाविति पद्मयोनिः

サナトクマーラは語った。そのように述べられた言葉を聞くと、ダイティヤの王は満足して言った。「我は満ち足りた。すべてを受け取れ。」その後、蓮生（ブラフマー）は心中にてヴィシュヌに礼拝し、慈悲深き御方と見て、彼に向かって語った。

Verse 19

अलं तपस्ते परिपूर्ण कामस्समाः सहस्राणि च षण्णवत्य । उत्तिष्ठ राज्यं कुरु दानवानां श्रुत्वा गिरं तत्सुमुखो बभूव

「汝の苦行はもはや足りた。千九十六年を経て、汝の願いは完全に成就した。いま起ち上がり、ダーナヴァ族の王権を執れ。」その言葉を聞くや、彼は面相輝き、喜悦に満ちた。

Verse 20

राज्याभिषिक्तः प्रपितामहेन त्रैलोक्यनाशाय मतिं चकार । उत्साद्य धर्मान् सकलान्प्रमत्तो जित्वाहवे सोपि सुरान्समस्तान्

祖父神ブラフマーにより王として灌頂されるや、彼は三界滅亡を志した。驕りに狂い、あらゆるダルマを打ち倒し、戦場では諸デーヴァをも悉く征服した。

Verse 21

ततो भयादिंद्रमुखाश्च देवाः पितामहाज्ञां समवाप्य सर्वे । उपद्रुता दैत्यवरेण जाताः क्षीरोदधिं यत्र हरिस्तु शेते

その後、恐れのあまり、インドラを先頭とする諸神は、祖父神ブラフマーの命を受け、かの最上の魔族に悩まされつつ、ハリ（ヴィシュヌ）が安らかに横たわる乳海へと赴いた。

Verse 22

आराधयामासुरतीव विष्णुं स्तुत्वा वचोभित्सुखदं हि मत्वा । निवेदयामासुरथो प्रसन्नं दुःखं स्वकीयं सकलं हि तेते

そこで彼らは深い信愛をもってヴィシュヌを礼拝した。真に慰めを与えると心得た言葉で讃嘆し、歓喜して心を開きつつ御前に進み、自らの悲苦のすべてを余すところなく申し述べた。

Verse 23

श्रुत्वा तदीयं सकलं हि दुःखं तुष्टो रमेशः प्रददौ वरांस्तु । उत्थाय तस्माच्छयनादुपेन्द्रो निजानुरूपैर्विविधैर्वचोभिः

その苦悩を余すところなく聞き終えると、ラメーシャ（ヴィシュヌ）は満足して恩寵を授けた。ついでウペーンドラ（ヴィシュヌ）はその臥床から起ち上がり、時と願い手にふさわしい種々の言葉を語った。

Verse 24

आश्वास्य देवानखिलान्मुनीन्वा उवाच वैश्वानरतुल्यतेजाः । दैत्यं हनिष्ये प्रसभं सुरेशाः प्रयात धामानि निजानि तुष्टाः

諸天と牟尼たちすべてを慰め終えると、燃えさかる火のごとき光輝をもつ御方は告げた。「おおデーヴァの主たちよ、我は力をもってそのダイティヤを討つ。満ち足りて、それぞれの住処へ帰れ。」

Verse 25

श्रुत्वा रमेशस्य वचस्सुरेशाः शक्रादिकास्ते निखिलाः सुतुष्टाः । ययुः स्वधामानि हिरण्यनेत्रानुजं च मत्वा निहतं मुनीश

大いなる牟尼よ、ラメーシャ（主シヴァ）の御言葉を聞くや、インドラら諸天の主たちはことごとく満悦した。ヒラニヤネートラの弟は討たれたと見なし、彼らは各々の天界の住処へ帰っていった。

Verse 26

आश्रित्य रूपं जटिलं करालं दंष्ट्रायुधं तीक्ष्णनखं सुनासम् । सैंहं च नारं सुविदारितास्यं मार्तंडकोटिप्रतिमं सुघोरम्

彼は恐るべき姿を現した。ジャターの乱れ髪をまとい、凄惨な相をなし、牙を武器とし、剃刀のごとく鋭い爪を備え、鼻筋は整う。獅子にも人にも似て、口を恐ろしく大きく開き、千万の太陽にも比すべき光焔を放つ、きわめて凄絶なる相であった。

Verse 27

युगांतकालाग्निसमप्रभावं जगन्मयं किं बहुभिर्वचोभिः । अस्तं रवौसोऽपि हि गच्छतीशो गतोऽसुराणां नगरीं महात्मा

その光威は劫末の火に等しく、宇宙のすべてに遍満していた—多言を要しようか。日が沈むとき、その大いなる主もまた出立し、大いなる魂はアスラの都へと赴いた。

Verse 28

कृत्वा च युद्धं प्रबलैस्स दैत्यैर्हत्वाथ तान्दैत्यगणान्गृहीत्वा । बभ्राम तत्राद्रुतविक्रमश्च बभंज तांस्तानसुरान्नृसिंहः

強大なダイティヤらと戦いを交えたのち、ナラシンハはその魔軍を討ち滅ぼし、捕らえた。さらに迅速にして抗しがたい武勇をもってその地を駆け巡り、アスラどもを次々と粉砕した。

Verse 29

दृष्टस्स दैत्यैरतुलप्रभावस्ते रेभिरे ते हि तथैव सर्वे । सिंहं च तं सर्वमयं निरीक्ष्य प्रह्लादनामा दितिजेन्द्रपुत्रः । उवाच राजानमयं मृगेन्द्रो जगन्मयः किं समुपागतश्च

比類なき威力をもつその存在をダイティヤたちが見たとき、彼らは皆同じように咆哮した。万有そのものの化身のごときその獅子を見て、ダイティヤ王の子プラフラーダは言った。「これは何という獅子か。王権の原理より成り、宇宙に遍満して、いま到来したのは。」

Verse 30

प्रह्लाद उवाच । एष प्रविष्टो भगवाननंतो नृसिंहमात्रो नगरं त्वदंतः । निवृत्य युद्धाच्छ रणं प्रयाहि पश्यामि सिंहस्य करालमूर्त्तिम्

プラフラーダは言った。「見よ——バガヴァーン・アナンタがナラシンハの姿となって汝の都に入った。ここは戦いを退き、戦場から身を引け。私は獅子の恐ろしく畏怖すべき相を見ている。」

Verse 31

यस्मान्न योद्धा भुवनत्रयेऽपि कुरुष्व राज्यं विनमन्मृगेन्द्रम् । श्रुत्वा स्वपुत्रस्य वचो दुरात्मा तमाह भीतोऽसि किमत्र पुत्र

「三界のいずこにも彼と戦える勇士はない。ゆえに人中の獅子を屈せしめて、汝の王権を打ち立てよ。」わが子の言葉を聞いて、その邪なる者は言った。「子よ、恐れているのか。ここに何を恐れるというのだ。」

Verse 32

उक्त्वेति पुत्रं दितिजाधिनाथो दैत्यर्षभान्वीरवरान्स राजा । गृह्णंतु वै सिंहममुं भवंतो वीरा विरूपभ्रुकुटीक्षणं तु

こう言って息子に告げると、ダーナヴァの主たる王は、牡牛のごとく剛なるダイティヤの首領たち、勇士の精鋭に命じた。「勇者たちよ、この獅子のごとき敵を捕らえよ。見るも恐ろしく、眉は歪み、眼光は凄まじい。」

Verse 33

तस्याज्ञया दैत्यवरास्ततस्ते ग्रहीतुकामा विविशुर्मृगेन्द्रम् । क्षणेन दग्धाश्शलभा इवाग्निं रूपाभिलाषात्प्रविविक्षवो वै

その命により、最上のダイティヤたちは「獅子の主」を捕らえんと欲して突入した。たちまち彼らは、火に入る蛾のごとく焼き尽くされた。あの御姿への渇愛に駆られ、それに入り込もうとしたからである。

Verse 34

दैत्येषु दग्धेष्वपि दैत्यराजश्चकार युद्धं स मृगाधिपेन । शस्त्रैस्समग्रैरखिलैस्तथास्त्रैश्श क्त्यर्ष्टिपाशांकुशपावकाद्यैः

たとえダイティヤたちが焼き尽くされた後でさえ、ダイティヤ王はなおも獣の主（シヴァ）に戦いを挑み、あらゆる武器と飛び道具—槍、矛、投げ槍、縄、鉤、火など—をもって攻め立てた。

Verse 35

संयुध्यतोरेव तयोर्जगाम ब्राह्मं दिनं व्यास हि शस्त्रपाण्योः । प्रवीरयोर्वीररवेण गर्जतोः परस्परं क्रोधसुयुक्तचेतसोः

おお、ヴィヤーサよ、武器を手にした二人の強大な戦士が戦い続けるうちに、ブラフマーの丸一日が過ぎ去った。彼らは英雄的な咆哮を上げ、互いに雷鳴のように叫び、その心は怒りに支配されていた。

Verse 36

ततः स दैत्यस्सहसा बहूंश्च कृत्वा भुजाञ्छस्त्रयुतान्निरीक्ष्य । नृसिंहरूपं प्रययौ मृगेन्द्र संयुध्यमानं सहसा समंतात्

その後、その悪魔は突然多くの姿に分身し、武器を備えた自らの腕を見て、獣の中の獅子のように、人獅子の姿で一斉に突進し、四方八方で激しく戦った。

Verse 37

ततस्सुयुद्धं त्वतिदुस्सहं तु शस्त्रैस्समस्तैश्च तथाखिलास्त्रैः । कृत्वा महादैत्यवरो नृसिंहं क्षयं गतैश्शूल धरोऽभ्युपायात्

その後、あらゆる種類の武器や飛び道具を駆使した、耐え難いほど激しい戦いの末、偉大なる悪魔の首領はナラシンハを破滅に追い込んだ。そこで、三叉戟を手にするシヴァ神は、敵が滅ぼされた時にその場に近づいた。

Verse 39

नखास्त्रहृत्पद्ममसृग्विमिश्रमुत्पाद्य जीवाद्विगतः क्षणेन । त्यक्तस्तदानीं स तु काष्ठभूतः पुनः पुनश्चूर्णितसर्वगात्रः

爪の武器が彼の心の蓮を裂き、骨髄の混じった血が噴き出したとき、彼の命は一瞬にして消え去った。その場に投げ捨てられた彼は、まるで一本の木片のようになり、全身が何度も何度も粉々に砕かれた。

Verse 40

तस्मिन्हते देवरिपौ प्रसन्नः प्रह्लादमामंत्र्य कृतप्रणामम् । राज्येऽभिषिच्याद्भुतवीर्यविष्णुस्ततः प्रयातो गतिमप्रतर्क्याम्

神々の敵が殺されたとき、驚くべき力を持つ主ヴィシュヌは、心に喜びを抱き、恭しく礼拝したプラフラーダに別れを告げ、彼を王座に就かせた後、自らの計り知れない不可思議な境地へと去って行った。

Verse 41

ततोऽतिहृष्टास्सकलास्सुरेशाः प्रणम्य विष्णुं दिशि विप्र तस्याम् । ययुः स्वधामानि पितामहाद्याः कृतस्वकार्यं भगवंतमीड्यम्

そのとき、すべての神々の主たちは大いに歓喜し、まさにその方角においてヴィシュヌに礼拝してひれ伏した、ああブラーフマナよ。ブラフマーをはじめ諸天は、目的を果たしたのち、それぞれの住処へ帰り、なすべき務めを成し遂げた愛すべき主（ヴィシュヌ）を讃嘆した。

Verse 42

प्रवर्णितं त्वंधकजन्म रुद्राद्धिरण्यनेत्रस्य मृतिर्वराहात् । नृसिंहतस्तत्सहजस्य नाशः प्रह्लादराज्याप्तिरिति प्रसंगात्

この因縁において語られた。すなわち、アンダカはルドラより生まれ、ヒラニヤークシャはヴァラーハによって滅ぼされ、またナラシンハによって、その同胞の兄弟ヒラニヤカシプは破壊され、かくしてプラフラーダは王国を得たのである。

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे गणाधिपत्यप्राप्त्यंधकजन्म हिरण्यनेत्रहिरण्यकशिपुवधवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒターの第五「ユッダ・カンダ」において、「ガナーディパティヤの獲得、アンダカの誕生、ならびにヒラニヤネートラとヒラニヤカシプの殺害の叙述」と題する第四十三章はここに終わる。