त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure (Chapter on the Ordinance of Initiation)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । असृजच्च महातेजाः पुरुषं स्वात्मसंभवम् । एकं मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

サナトクマーラは言った。「不滅の主、偉大なる光輝を具える御方は、その御身よりただ一人の者を—マーヤーより成る者を—生み出し、彼らの正しき法（ダルマ）の企てに障りを起こされた。」

Verse 2

मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे

彼は、剃髪した男が色あせた衣をまとい、縫い合わせた鉢を携えているのを見た。手には小さな包みを持ち、歩みごとにそれを揺り動かしていた。

Verse 3

वस्त्रयुक्तं तथा हस्तं क्षीयमाणं मुखे सदा । धर्मेति व्याहरंतं हि वाचा विक्लवया मुनिम्

彼らはその牟尼を見た。手はなお衣を握り、顔は絶えずやつれてゆく。震え、途切れがちな声で、ただ「ダルマ」とのみ繰り返し唱えていた。

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य संवादे त्रिपुरदीक्षाविधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः

以上をもって、『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二編「ルドラ・サンヒター」第五部「ユッダ・カーンダ」における、サナトクマーラとパーラーシャリヤの対話中、「トリプラ征服のためのディークシャー作法」と題する第四章は終わる。

Verse 5

अरिहन्नच्युतं पूज्यं किं करोमि तदादिश । कानि नामानि मे देव स्थानं वापि वद प्रभो

ああ、愛すべき尊き主よ、敵を滅ぼし決して誤らぬ御方よ――我はいかに為すべきかお示しください。おおデーヴァよ、御名の数々と、礼拝すべき聖なる御座所をも告げ給え、主よ。

Verse 6

इत्येवं भगवान्विष्णुः श्रुत्वा तस्य शुभं वचः । प्रसन्नमानसो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्

かくしてその吉祥なる言葉を聞いた世尊ヴィシュヌは、心安らぎ喜びに満ちて、次のように返答の言葉を述べた。

Verse 7

विष्णुरुवाच । यदर्थं निर्मितोऽसि त्वं निबोध कथयामि ते । मदंगज महाप्राज्ञ मद्रूपस्त्वं न संशयः

ヴィシュヌは言った。「よく知れ。汝が生み出された目的を、我は汝に語ろう。我が身より出でし子よ、大いなる智者よ、汝はまさしく我が姿そのもの—疑いはない。」

Verse 8

ममांगाच्च समुत्पन्नो मत्कार्यं कर्तुमर्हसि । मदीयस्त्वं सदा पूज्यो भविष्यति न संशयः

汝は我が身より生じたる者、我が御旨を成すにふさわしい。汝は我がものゆえ、常に礼拝供養されるであろう—疑いはない。

Verse 9

अरिहन्नाम ते स्यात्तु ह्यन्यानि न शुभानि च । स्थानं वक्ष्यामि ते पश्चाच्छृणु प्रस्तुतमादरात्

汝の名は「アリハン」となるべし。他の名は吉ならず。後に相応しき場所を告げよう—今は説き示すところを敬って聴け。

Verse 10

मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम्

おお惑わす者よ、その論書はただマーヤ（幻）より成り、十六千の偈を有する。シュラウタとスマールタ（ヴェーダおよびダルマシャーストラ）の規定に背き、ヴァルナとアーシュラマの規律を欠く。

Verse 11

अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत्नेन तद्विस्तारो भविष्यति

「訛った卑俗な言葉に満ち、また儀礼行為のみを称揚する業論に染まったシャーストラを、努めて編みなさい。そうすれば、その広がりは必ず大きくなる。」

Verse 12

ददामि तव निर्माणे सामर्थ्यं तद्भविष्यति । माया च विविधा शीघ्रं त्वदधीना भविष्यति

「汝に創造の力を授ける。それはまことに成就する。さらに多様なるマーヤーも、たちまち汝の支配下に入るであろう。」

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरेश्च परमात्मनः । नमस्कृत्य प्रत्युवाच स मायी तं जनार्दनम्

ハリ—至上のアートマン—のその言葉を聞くや、マーヤーを操る者は恭しく礼拝して頭を垂れ、ついでジャナールダナ（ヴィシュヌ）に答えた。

Verse 14

मुण्ड्युवाच । यत्कर्तव्यं मया देव द्रुतमादिश तत्प्रभो । त्वदाज्ञयाखिलं कर्म सफलश्च भविष्यति

ムンディーは言った。「おおデーヴァよ、おお主よ、我がなすべきことを速やかにお命じください、 प्रभुよ。あなたのご命令によって、あらゆる行いは実りを得て、意図した果に到達いたします。」

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा पाठयामास शास्त्रं मायामयं तथा । इहैव स्वर्गनरकप्रत्ययो नान्यथा पुनः

サナトクマーラは言った。「かく語り終えると、彼はマーヤーによって織りなされた聖典を教えた。まことに、天界と地獄の体験はこの世この生において定まるのであり、後に別様となることはない。」

Verse 16

तमुवाच पुनर्विष्णुः स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । मोहनीया इमे दैत्याः सर्वे त्रिपुरवासिनः

そのときヴィシュヌは、シヴァの蓮華の御足を念じつつ再び語った。「トリプラに住むこれらすべてのダイティヤは、マーヤーによって迷妄に陥れられるべきである。」

Verse 17

कार्यास्ते दीक्षिता नूनं पाठनीयाः प्रयत्नतः । मदाज्ञया न दोषस्ते भविष्यति महामते

「まことに、大いなる賢者よ。正しくディークシャー（灌頂）を受けた者たちは、この教えを努めて誦すべきである。わが命により、汝に過失も罪過も生じない。」

Verse 18

धर्मास्तत्र प्रकाशन्ते श्रौतस्मार्त्ता न संशयः । अनया विद्यया सर्वे स्फोटनीया ध्रुवं यते

そこにはダルマの理が明らかに輝く――シュルティに説かれ、スムリティに記憶される教えであり、疑いはない。この聖なるヴィディヤーによって、あらゆる束縛と覆いは必ず打ち砕かれる、修行者よ。

Verse 19

गंतुमर्हसि नाशार्थं मुण्डिंस्त्रिपुरवासिनाम् । तमोधर्मं संप्रकाश्य नाशयस्व पुरत्रयम्

あなたは破壊のために進むべきである。トリプラに住むムンディンたちを打ち倒すために。彼らのタマシックな行いを完全に明らかにした後、三つの都市を破壊せよ。

Verse 20

ततश्चैव पुनर्गत्वा मरुस्थल्यां त्वया विभो । स्थातव्यं च स्वधर्मेण कलिर्यावत्समा व्रजेत्

おお、力強き者よ、再び砂漠に戻った後は、カリ・ユガの時代が終わるまで、自らに定められた義務に従ってそこに留まるべきである。

Verse 21

प्रवृत्ते तु युगे तस्मिन्स्वीयो धर्मः प्रकाश्यताम् । शिष्यैश्च प्रतिशिष्यैश्च वर्तनीयस्त्वया पुनः

「その時代が本格的に動き出したなら、汝自身の聖なる規範（ダルマ）を再び顕わすがよい。汝は弟子たち、さらに弟子の弟子たちと共に、もう一度それに則って生き、これを護持せよ。」

Verse 22

मदाज्ञया भवद्धर्मो विस्तारं यास्यति ध्रुवम् । मदनुज्ञापरो नित्यं गतिं प्राप्स्यसि मामकीम्

「わが命により、汝の正しき道（ダルマ）は必ず広がり栄える。常にわが許しと聖なる規定に帰依するなら、汝はわが境地そのもの—わがものなる至上の到達処—に至るであろう。」

Verse 23

एवमाज्ञा तदा दत्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । शासनाद्देवदेवस्य हृदा त्वंतर्दधे हरिः

かくして、その命は万力の護持者ヴィシュヌによって下された。さらに神々の神（シヴァ）の勅命により、ハリは汝の心の内に身を隠した。

Verse 24

ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्

その後ムンディーは、ハリの命に従ってその任を守り、また弟子たちを作り立てた。時にかなって、己が本性に即し巧みに、彼は自らマーヤーより織り成されたシャーストラを彼らに教え、顕現世界の戯れが正しい秩序のうちに進むようにした。

Verse 25

यथा स्वयं तथा ते च चत्वारो मुंडिनः शुभाः । नमस्कृत्य स्थितास्तत्र हरये परमात्मने

彼自身がしたように、吉祥なる四人の剃髪者もまた礼拝して頭を垂れ、至上のアートマンたるハリの御前にそこに立った。

Verse 26

हरिश्चापि मुनेस्तत्र चतुरस्तांस्तदा स्वयम् । उवाच परमप्रीतश्शिवाज्ञापरिपालकः

そのときその場で、ハリ（ヴィシュヌ）もまた自ら四人の聖仙に語りかけた。大いなる歓喜に満ち、シヴァの御命令を守り奉る者として言葉を発した。

Verse 27

यथा गुरुस्तथा यूयं भविष्यथ मदाज्ञया । धन्याः स्थ सद्गतिमिह संप्राप्स्यथ न संशयः

我が命により、汝らは汝らのグル（師）と同じようになるであろう。汝らはまことに祝福されている；この場においてこそ高貴なる境地（真の霊的帰趣）を得る、疑いはない。

Verse 28

चत्वारो मुंडिनस्तेऽथ धर्मं पाषंडमाश्रिताः । हस्ते पात्रं दधानाश्च तुंडवस्त्रस्य धारकाः

その後、「ダルマ」を装う異端の姿に身を寄せた、頭を剃った四人の男がいた。彼らは手に鉢を持ち、口を覆う布を着けていた。

Verse 29

मलिनान्येव वासांसि धारयंतो ह्यभाषिणः । धर्मो लाभः परं तत्त्वं वदंतस्त्वतिहर्षतः

汚れた衣のみをまとい、寡黙でありながら、彼らは歓喜して宣言した。「ダルマこそ真の利得、これぞ至上の実在である」と。

Verse 30

मार्जनीं ध्रियमाणाश्च वस्त्रखंडविनिर्मिताम् । शनैः शनैश्चलन्तो हि जीवहिंसाभयाद्ध्रुवम्

裂け布の切れ端で作った箒を手にし、彼らはきわめてゆっくりと歩んだ――生きとし生けるものを傷つけることを恐れたからにほかならない。

Verse 31

ते सर्वे च तदा देवं भगवंतं मुदान्विताः । नमस्कृत्य पुनस्तत्र मुने तस्थुस्तदग्रतः

そのとき一同は歓喜に満ち、再びその神なる主に礼拝した。恭しく拝礼を捧げ終えると、彼らはその場にとどまり、聖仙ムニの前に立ち尽くした。

Verse 32

हरिणा च तदा हस्ते धृत्वा च गुरवेर्पिताः । अभ्यधायि च सुप्रीत्या तन्नामापि विशेषतः

そのときハリはそれらを手に取り、自らの गुरु（師）に捧げた。大いなる歓喜のうちに、彼はその名をも恭しく—明瞭に、余すところなく、詳らかに—唱えた。

Verse 33

यथा त्वं च तथैवैते मदीया वै न संशयः । आदिरूपं च तन्नाम पूज्यत्वात्पूज्य उच्यते

「汝がそのままであるように、これらもまたそのとおり—まことに我がものにして疑いなし。その名は『Ādirūpa（根源の形）』。また礼拝に値するゆえ『Pūjya（礼拝されるべき者）』と呼ばれる。」

Verse 34

ऋषिर्यतिस्तथा कीर्यौपाध्याय इति स्वयम् । इमान्यपि तु नामानि प्रसिद्धानि भवंतु वः

「彼自身は『Ṛṣi（聖仙）』『Yati（出家の行者）』『Kīr』『Upādhyāya（師・教授者）』とも称される。これらの名もまた、汝らの間に広く知られよ。」

Verse 35

ममापि च भवद्भिश्च नाम ग्राह्यं शुभं पुनः । अरिहन्निति तन्नामध्येयं पापप्रणाशनम्

「汝らもまた、我のために吉祥なる名を改めて受けよ。『Arihan（アリハン）』—それがその名である。罪を滅するゆえ、観想し、唱えるべきである。」

Verse 36

भवद्भिश्चैव कर्तव्यं कार्यं लोकसुखावहम् । लोकानुकूलं चरतां भविष्यत्युत्तमा गतिः

ゆえに汝らもまた、世の安楽をもたらす行いをなすべし。人々と世の秩序に調和して歩む者には、必ずや最高の帰趣—シヴァの恩寵のもとに得られる解脱（モークシャ）—が現れる。

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । ततः प्रणम्य तं मायी शिष्ययुक्तस्स्वयं तदा । जगाम त्रिपुरं सद्यः शिवेच्छाकारिणं मुमा

サナトクマーラは言った。かくして、マーヤーを操る者は弟子を伴い彼に礼拝し、ただちにトリプラへ赴いた—すべてシヴァの御意のままに行じつつ。

Verse 38

प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं विष्णुना नोदितो वशी । महामायाविना तेन ऋषिर्मायां तदाकरोत्

その都に疾く入りしとき、力ある聖仙は—ヴィシュヌに促され—ただちにマーヤーを用いた。大いなるマハーマーヤーの使い手として、まさにその時、その幻力を放ったのである。

Verse 39

नगरोपवने कृत्वा शिष्यैर्युक्तः स्थितितदा । मायां प्रवर्तयामास मायिनामपि मोहिनीम्

そのとき彼は、弟子たちを伴って都の近くの園に身を置き、幻惑のマーヤーの力を起こした。それは、幻術を操る者でさえ迷わせるほどに妖艶であった。

Verse 40

शिवार्चनप्रभावेण तन्माया सहसा मुने । त्रिपुरे न चचालाशु निर्विण्णोभूत्तदा यतिः

おお聖仙よ、シヴァへの礼拝の威力によって、そのマーヤーはたちまち破れ、トリプラにおいては微動だにできなかった。そこでその行者は速やかに離欲し、惑いを離れた。

Verse 41

अथ विष्णुं स सस्मार तुष्टाव च हृदा बहु । नष्टोत्साहो विचेतस्को हृदयेन विदूयता

そのとき彼はヴィシュヌ尊を想起し、心の底より深く讃嘆した。意気は失われ、心は乱れ、胸の内は悲嘆に焼かれていた。

Verse 42

तत्स्मृतस्त्वरितं विष्णुस्सस्मार शंकरं हृदि । प्राप्याज्ञां मनसा तस्य स्मृतवान्नारदं द्रुतम्

かくして促されるや、ヴィシュヌはただちに心中にてシャンカラを念じた。シヴァの命を意に受けると、速やかにナーラダを想い起こした。

Verse 43

स्मृतमात्रेण विष्णोश्च नारदस्समुपस्थितः । नत्वा स्तुत्वा पुरस्तस्य स्थितोभूत्सांजलिस्तदा

ヴィシュヌがただ思い起こしたその瞬間、ナーラダはただちに現れた。ついで彼はヴィシュヌの御前に礼拝し讃嘆を捧げ、合掌してそこに立った。

Verse 44

अथ तं नारदं प्राह विष्णुर्मुनिमतां वरः । लोकोपकारनिरतो देवकार्यकरस्सदा

そのときヴィシュヌは、智慧において聖仙の中の最勝者として、ナーラダに語りかけた。彼は諸世界の利益に常に励み、つねに神々の御業を成し遂げる者である。

Verse 45

शिवाज्ञयोच्यते तात गच्छ त्वं त्रिपुरं द्रुतम् । ऋषिस्तत्र गतः शिष्यैर्मोहार्थं तत्सुवासिनाम्

「愛しき者よ、シヴァの御命令により告げる。急ぎトリプラへ行け。ある聖仙が弟子たちと共にそこへ赴き、その都の住民を迷妄に陥れんとしている。」

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदो मुनिसत्तमः । गतस्तत्र द्रुतं यत्र स ऋषिर्मायिनां वरः

サナトクマーラは言った。その言葉を聞くや、聖仙の中の最勝者ナーラダは、幻力（マーヤー）を操る者の第一であるそのリシのいる場所へ、ただちに急ぎ赴いた。

Verse 47

नारदोऽपि तथा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः । प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः

同じくナーラダも、マーヤーの主たるその御方の命によりマーヤーを操る者となってその都に入り、かの幻術師とともに正しくディークシャー（灌頂・入門）を受けた。

Verse 48

ततश्च नारदो गत्वा त्रिपुराधीशसन्निधौ । क्षेमप्रश्नादिकं कृत्वा राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्

それからナーラダはトリプラの主の御前に赴いた。安否を問うなどの礼儀を尽くしたのち、王にすべてを余すところなく奏上した。

Verse 49

नारद उवाच कश्चित्समागतश्चात्र यतिर्धर्मपरायणः । सर्वविद्याप्रकृष्टो हि वेदविद्यापरान्वितः

ナーラダは言った。「ここに一人のヤティ（出家の行者）が来ました。法（ダルマ）にひたすら帰依する者です。あらゆる学に秀で、とりわけヴェーダの聖なる学識を具えております。」

Verse 50

दृष्ट्वा च बहवो धर्मा नैतेन सदृशाः पुनः । वयं सुदीक्षिताश्चात्र दृष्ट्वा धर्मं सनातनम्

多くのダルマの道を見てきましたが、これに等しいものはありません。ここで私たちはよくディークシャーを受けました。解脱（モークシャ）を授ける主シヴァにかなう、永遠の法—サナータナ・ダルマ—を拝したからです。

Verse 51

तवेच्छा यदि वर्तेत तद्धर्मे दैत्यसत्तम । तद्धर्मस्य महाराज ग्राह्या दीक्षा त्वया पुनः

もし汝の意志がまことにそのダルマへと向かうのであれば、ダイティヤの中の最勝者よ。されば大王よ、汝は再び、そのダルマそのものへの正しきディークシャー（灌頂・入門）を受け入れるべきである。

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । तदीयं स वचः श्रुत्वा महदर्थसुगर्भितम् । विस्मितो हृदि दैत्येशो जगौ तत्र विमोहितः

サナトクマーラは言った。「その深遠なる意を孕む言葉を聞いて、阿修羅の主は心中驚嘆し、その場で惑いながら語り出した。」

Verse 53

नारदो दीक्षितो यस्माद्वयं दीक्षामवाप्नुमः । इत्येवं च विदित्वा वै जगाम स्वयमेव ह

「ナーラダがディークシャーを受けたのだから、我らもまたディークシャーを得たのだ。」そうと知るや、彼は自らの意志で立ち去った。

Verse 54

तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा मोहितो मायया तथा । उवाच वचनं तस्मै नमस्कृत्य महात्मने

その時、その御姿を見て、彼はマーヤーにより惑わされた。大いなる魂の御方に恭しく礼拝し、言葉をもって申し上げた。

Verse 55

त्रिपुराधिप उवाच । दीक्षा देया त्वया मह्यं निर्मलाशय भो ऋषे । अहं शिष्यो भविष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

トリプラの主は言った。「清らかな志をもつ聖仙よ、我にディークシャーを授け給え。私は汝の弟子となろう――まことに、まことに、疑いはない。」

Verse 56

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा दैत्यराजस्य निर्मलम् । प्रत्युवाच सुयत्नेन ऋषिस्स च सनातनः

このようにしてダイティヤ族の王の清らかで率直な言葉を聞き終えると、その永遠なるリシは、周到に心を尽くして答えた。

Verse 57

मदीया करणीया स्याद्यद्याज्ञा दैत्यसत्तम । तदा देया मया दीक्षा नान्यथा कोटियत्नतः

おお、ダイティヤの中の最勝者よ。もし我が命令が実行されるなら、その時にのみ、我は汝にディークシャー（dīkṣā・聖なる灌頂）を授けよう。さもなくば、千万の努力をもってしても授けぬ。

Verse 58

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा राजा मायामयोऽभवत् । उवाच वचनं शीघ्रं यतिं तं हि कृतांजलिः

かくてその言葉を聞くや、王はマーヤー（māyā）の力に内より揺さぶられ、心は惑った。ついで合掌して恭敬し、あの行者にすみやかに語りかけた。

Verse 59

दैत्य उवाच । यथाज्ञां दास्यसि त्वं च तत्तथैव न चान्यथा । त्वदाज्ञां नोल्लंघयिष्ये सत्यं सत्यं न संशयः

ダイティヤは言った。「あなたが授ける命令のとおりに、まさにそのとおりに行い、他には致しません。あなたの御命を決して犯しません。真実、真実、疑いはありません。」

Verse 60

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्रिपुराधीशितुस्तदा । दूरीकृत्य मुखाद्वस्त्रमुवाच ऋषिसत्तमः

サナトクマーラは語った。かくてトリプラの主の言葉を聞くと、最勝の聖仙は顔の布を取り除き、口を開いて語った。

Verse 61

दीक्षां गृह्णीष्व दैत्येन्द्र सर्वधर्मोत्तमोत्तमाम् । ददौ दीक्षाविधानेन प्राप्स्यसि त्वं कृतार्थताम्

おおダイティヤの王よ、このディークシャー（灌頂・入門）を受けよ。これはあらゆるダルマの中でも最上の法である。正しい入門儀軌によりこれを授ければ、汝は真の成就と人生の目的の円満を得るであろう。

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु मायावी दैत्यराजाय सत्वरम् । ददौ दीक्षां स्वधर्मोक्तां तस्मै विधिविधानतः

サナトクマーラは言った。「このように語り終えるや、マーヤーを自在とするその者は、ただちにダーナヴァの王に、自らの伝統に説かれたディークシャーを授け、儀軌の規定に従って余すところなく執り行った。」

Verse 63

दैत्यराजे दीक्षिते च तस्मिन्ससहजे मुने । सर्वे च दीक्षिता जातास्तत्र त्रिपुरवासिनः

ダイティヤの王が、サハジャ仙によって正しくディークシャーを授けられると、その場にいたトリプラの住民は皆ことごとく同じくディークシャーを受けた。

Verse 64

मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने

聖仙よ、ほどなくしてトリプラ全域は、その牟尼の弟子と孫弟子――大いなる幻力マハー・マー ヤーを操る者たち――によって満ち、三つの都の隅々にまで広がった。