वृन्दायाः दुष्स्वप्न-दर्शनं तथा पातिव्रत्य-भङ्गोपक्रमः / Vṛndā’s Ominous Dreams and the Prelude to the Breach of Chastity

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ वद त्वं वदतां वर । किमकार्षीद्धरिस्तत्र धर्मं तत्याज सा कथम्

ヴィヤーサは言った。「サナトクマーラよ、全知なる者、語り手の中の最勝者よ、どうか語ってください。ハリはそこで何をなし、またその場でいかにしてダルマを捨てたのですか。」

Verse 2

सनत्कुमार उपाच । विष्णुर्जालंधरं गत्वा दैत्यस्य पुटभेदनम् । पातिव्रत्यस्य भंगाय वृन्दायाश्चा करोन्मतिम्

サナトクマーラは語った。「ヴィシュヌはジャーランダラへ赴き、その魔の護りの力を破る策を案じた。それは、ヴリンダーのパーティヴラター（貞節の誓い）を乱し、破るためであった。」

Verse 3

वृन्दां स दर्शयामास स्वप्नं मायाविनां वरः । स्वयं तन्नगरोद्यानमास्थितोऽद्भुतविग्रहः

至上のマーヤーの主はヴリンダーに夢を見せ、みずからは驚くべき身相をとって、その都の園林に座した。

Verse 4

अथ वृन्दा तदा देवी तत्पत्नी निशि सुव्रता । हरेर्मायाप्रभावात्तु दुस्स्वप्नं सा ददर्श ह

そのとき、彼の妻で誓戒に堅きヴリンダー女神は、夜に、ハリのマーヤーの力によって不吉な夢を見た。

Verse 5

स्वप्नमध्ये हि सा विष्णुमायया प्रददर्श ह । भर्त्तारं महिषारूढं तैलाभ्यक्तं दिगंबरम्

夢の中で彼女は、ヴィシュヌのマーヤーの力により、夫を見た。水牛に乗り、身に油を塗り、裸で、四方を衣としているかのようであった。

Verse 6

कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशां गतं मुंडं तमसा च वृतं तदा

その切り落とされた首は、黒き花で飾られ、肉を食らう霊の群れに仕えられていた。やがて南方へと向かい、その時、闇に包まれた。

Verse 7

स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवात्मना सह । इत्यादि बहुदुस्स्वप्नान्निशांते सा ददर्श ह

夜の終わりに、彼女は多くの恐ろしい悪夢を見た。たとえば、自らの都が自分もろとも忽ち大海に沈む、などである。

Verse 8

ततः प्रबुध्य सा बाला तं स्वप्नं स्वं विचिन्वती । ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निःप्रभं मुहुः

そののち、少女は目覚めて自らの夢を思いめぐらした。幾度となく、昇った太陽が、まるで欠陥に満ち、穴に穿たれ、光輝を失ったかのように見えた。

Verse 9

तदनिष्टमिदं ज्ञात्वा रुदंती भयविह्वला । कुत्रचिन्नाप सा शर्म गोपुराट्टालभूमिषु

それが不吉であると悟ると、彼女は涙し、恐れに打たれて心乱れた。門楼のあたりや高き見張り塔の上に至るまで、どこにも安らぎを得られなかった。

Verse 10

ततस्सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् । तत्रापि सा गता बाला न प्राप कुत्रचित्सुखम्

それからその少女は、二人の友を伴って都の園へ赴いた。だがそこへ行っても、どこにも喜びを得ることはなかった。

Verse 11

ततो जलंधरस्त्री सा निर्विण्णोद्विग्नमानसा । वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मना तदा

その後、ジャランダラの妻は、倦み沈み心騒ぎつつ、森から森へとさまよった。その時、彼女には己が真我への内なる覚知がなかった。

Verse 12

भ्रमती सा ततो बाला ददर्शातीव भीषणौ । राक्षसौ सिंहवदनौ दृष्ट्वा दशनभासुरौ

やがてさまようその少女は、きわめて恐ろしき二体の羅刹を見た。獅子の顔をなし、牙は凶々しく光り輝いていた。彼らを見て、彼女はその惨烈な姿に恐怖を覚えた。

Verse 13

तौ दृष्ट्वा विह्वलातीव पलायनपरा तदा । ददर्श तापसं शांतं सशिष्यं मौनमास्थितम्

その二人を見て、彼女はひどく取り乱し、ただちに逃げ去ろうとした。すると、弟子を伴い、聖なる沈黙（マウナ）に安住する静謐な苦行者を目にした。

Verse 14

ततस्तत्कंठमासाद्य निजां बाहुलतां भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागतास्मीत्यभाषत

そのとき恐れのあまり、彼女はその首もとにすがり、自らの腕で固く抱きついて言った。「おお牟尼よ、どうかお守りください。私は帰依のために参りました。」

Verse 15

मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसानुगतां तदा । हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ द्रुतम्

彼女が取り乱し、羅刹に追われているのを見た牟尼は、ただ一声の猛きフーンカーラ（聖なる轟き）によって、あの恐るべき二体の魔をたちまち退かせ、背を向けさせた。

Verse 16

तद्धुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा तौ विमुखौ गतौ । विस्मितातीव दैत्येन्द्रपत्नी साभून्मुने हृदि

その轟く「フーン」の声に怯えて二人が身を翻し退いたのを見て、ダイティヤ王の妃は心の底から驚嘆した、牟尼よ。

Verse 17

ततस्सा मुनिनाथं तं भयान्मुक्ता कृतांजलिः । प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृन्दा वचनमब्रवीत्

その後、恐れから解き放たれたヴリンダーは合掌し、その尊き牟尼に礼拝した。さらに地に杖のごとく五体投地（ダンダヴァット）して、次の言葉を述べた。

Verse 18

वृन्दोवाच । मुनिनाथ दयासिन्धो परपीडानिवारक । रक्षिताहं त्वया घोराद्भयादस्मात्ख लोद्भवात्

ヴリンダーは言った。「おお、牟尼たちの主、慈悲の大海、他より生ずる苦悩を払い除く御方よ—あなたによって、私はこの邪なる源から起こった恐るべき恐怖より守られました。」

Verse 19

समर्थस्सर्वथा त्वं हि सर्वज्ञोऽपि कृपानिधे । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय

おお、慈悲の宝庫よ、あなたはあらゆる面で完全に有能であり、全知であられますが、私はなおも願いを申し上げたいのです。

Verse 20

जलंधरो हि मद्भर्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो । स तत्रास्ते कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत

主よ、私の夫であるジャランダラは、ルドラと戦うために出かけました。彼はその戦いの中でどのように立っているのでしょうか。

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य मौनकपटमास्थितः । कर्त्तुं स्वार्थं विधानज्ञः कृपयोर्द्ध्वमवैक्षत

サナトクマーラは言いました。その言葉を聞いて、聖者は偽りの沈黙を守りました。策を弄することに長け、自らの目的を果たすことに専念していた彼は、哀れみの表情を浮かべて上を見上げました。

Verse 22

तावत्कपीशावायातौ तं प्रणम्याग्रतः स्थितौ । ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञानियुक्तौ गगनं गतौ

ちょうどその時、二人の猿の王が到着しました。彼に一礼して、彼らはその前に立ちました。その後、彼の眉の合図によって命じられ、二人は空へと飛び立ち、去っていきました。

Verse 23

नीत्वा क्षणार्द्धमागत्य पुनस्तस्याग्रतः स्थितौ । तस्यैव कं कबंधं च हस्तावास्तां मुनीश्वर

それを運び去り、半瞬ののちに戻って来て、彼らは再びその前に立った。おお最勝の牟尼よ、その手にはまさにその首と胴があった。

Verse 24

शिरः कबंधं हस्तौ तौ दृष्ट्वाब्धितनयस्य सा । पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता

海から生まれた者の切り落とされた首、胴体、そして両手を見て、夫に降りかかった災難に苦しむ彼女は、気を失って地面に倒れ込んだ。

Verse 25

वृन्दोवाच । यः पुरा सुखसंवादैर्विनोदयसि मां प्रभो । स कथं न वदस्यद्य वल्लभां मामनागसम्

ヴリンダーは言った。「主よ、かつて甘く親密な言葉で私を喜ばせてくださったあなたが、罪のない愛する私に、なぜ今日は何も語ってくださらないのですか。」

Verse 27

नांगीकृतं हि मे वाक्यं रुद्रतत्त्वमजानता । परं ब्रह्म शिवश्चेति वदंत्या दैत्यसत्तम

ダイティヤの中で最も優れた者よ、あなたはルドラの真の理を理解していなかったために、「シヴァこそが至高のブラフマンである」という私の言葉を受け入れなかったのです。

Verse 28

ततस्त्वं हि मया ज्ञातस्तव सेवाप्रभावतः । गर्वितेन त्वया नैव कुसंगवशगेन हि

ゆえに、そなたの奉仕と信愛の力によって、わたしはそなたを見定めた。だがそなたは驕り、悪しき交わりに支配され、まったく正しく振る舞わなかった。

Verse 29

इत्थंप्रभाष्य बहुधा स्वधर्मस्था च तत्प्रिया । विललाप विचित्रं सा हृदयेन विदूयता

かくして幾度も語り終えると、その愛しき女は自らのダルマに堅く立ちながら、胸を悲嘆の火に焼かれて、さまざまに奇しく嘆き悲しんだ。

Verse 30

ततस्सा धैर्यमालंब्य दुःखोच्छ्रवा सान्विमुंचती । उवाच मुनिवर्यं तं सुप्रणम्य कृतांजलिः

その後、彼女は勇気を支えとして心を鎮め、悲しみに満ちた溜息を吐きつつ、かの最勝の聖仙に恭しく礼拝し、合掌（アンジャリ）して語った。

Verse 31

वृन्दोवाच । कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ परोपकरणादर । मयि कृत्वा कृपां साधो जीवयैनं मम प्रभुम्

ヴリンダーは言った。「ああ、慈悲の宝庫よ、最上の聖仙よ、他者を救うことを喜ぶ御方よ――聖なるサードゥよ、どうか私に憐れみを垂れ、我が主君に命をお戻しください。」

Verse 32

यत्त्वमस्य पुनश्शक्तो जीवनाय मतो मम । अतस्संजीवयैनं मे प्राणनाथं मुनीश्वर

あなたには彼を生き返らせる力があると私は信じています。おお、聖者の中の主よ、私の命の主を生き返らせてください。

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा दैत्यपत्नी सा पतिव्रत्यपरायणाः । पादयोः पतिता तस्य दुःखश्वासान् विमुञ्चती

サナトクマーラは言った。そう語り終えると、貞節の誓い（パティヴラター）にひたすら帰依するその魔王の妃は、彼の足もとにひれ伏し、悲しみから重い溜息を洩らした。

Verse 34

मुनिरुवाच । नायं जीवयितुं शक्तो रुद्रेण निहतो युधि । रुद्रेण निहता युद्धे न जीवन्ति कदाचन

聖仙は言った。「この者を生き返らせることはできぬ。戦場でルドラに討たれたからだ。戦においてルドラに斃された者は、決して再び生きることはない。」

Verse 35

तथापि कृपयाविष्ट एनं संजीवयाम्यहम् । रक्ष्याश्शरणगाश्चेति जानन्धर्मं सनातनम्

「それでもなお、慈悲に満たされて、私はこの者を蘇らせよう。帰依して庇護を求めた者は守られるべし――その永遠のダルマを私は知っている。」

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स मुनिस्तस्या जीवयित्वा पतिं मुने । अंतर्दधे ततो विष्णुस्सर्वमायाविनां वरः

サナトクマーラは言った。「そう語って、その聖仙は彼女の夫を蘇らせた、聖者よ。すると、あらゆるマーヤーの主の中でも最勝なるヴィシュヌは、姿を消した。」

Verse 37

द्रुतं स जीवितस्तेनोत्थितः सागरनन्दनः । वृन्दामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंब प्रीतमानसः

たちまちその神聖なる加護によって、サーガラナンダナは命を取り戻し起き上がった。彼はヴリンダーを抱きしめ、その面を口づけし、心は歓喜に満ちた。

Verse 38

अथ वृन्दापि भर्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा । जहौ शोकं च निखिलं स्वप्नवद्धृद्यमन्यत

そのときヴリンダーもまた、夫を見て心から歓喜した。彼女はあらゆる悲しみを捨て去り、胸の内でそれをただの夢のように思った。

Verse 39

अथ प्रसन्नहृदया सा हि संजातहृच्छया । रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरान्

そして彼女は、心が澄みわたり、内なる希求が芽生えると、その森のただ中に住して歓び、彼と結ばれたまま幾日も過ごした。

Verse 40

कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव हि । निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृन्दा वचनमब्रवीत्

あるとき、交わりの終わりに、ヴリンダーは彼がまさしくヴィシュヌその人であると見抜いた。怒りに満ちて彼を叱責し、次の言葉を述べた。

Verse 41

वृन्दोवाच । धिक् तदेवं हरे शीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्मायी प्रत्यक्षतापसः

ヴリンダーは言った。「恥ずべきかな、ハリよ、他人の妻に近づく者のその振る舞いは！ いまこそ私は汝を明らかに見抜いた。汝はマーヤーを操る欺きの者、私の目の前に苦行者の姿で現れたのだ。」

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा क्रोधमापन्ना दर्शयंती स्वतेजसम् । शशाप केशवं व्यास पातिव्रत्यरता च सा

サナトクマーラは語った。「そう言い終えるや、彼女は憤怒に燃え、自らの霊力の光輝を顕した。おおヴィヤーサよ、夫に貞節を尽くすパーティヴラターの妻は、ケーシャヴァ（ヴィシュヌ）に呪詛を放った。」

Verse 43

रे महाधम दैत्यारे परधर्मविदूषक । गृह्णीष्व शठ मद्दत्तं शापं सर्वविषोल्बणम्

おお、最も卑しき者よ、ダイティヤの敵、他者のダルマを汚す者よ。欺く者よ、我が授ける呪詛を受けよ—あらゆる毒を凌ぐ猛毒の呪いを。

Verse 44

यौ त्वया मायया ख्यातौ स्वकीयौ दर्शितौ मम । तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यतः

汝がマーヤーによって我に知らしめ、「我がもの」と示したその二人こそ、羅刹（ラークシャサ）となりて汝の妻をさらい去るであろう。

Verse 45

त्वं चापि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् । भ्रम सर्पेश्वरेणायं यस्ते शिष्यत्वमागतः

汝もまた妻の悲しみに悩まされ、猿を助け手として森をさまよった。しかもこの者—蛇族の主—は汝に弟子として帰依して来た。ゆえに、ここにて彼と共に巡れ。

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सा तदा वृन्दा प्रविशद्धव्यवाहनम् । विष्णुना वार्यमाणापि तस्मितासक्तचेतसा

サナトクマーラは言った。かく語り終えるや、ヴリンダーはそのまま供犠の火に入った。ヴィシュヌが制止せんとするも、彼女の心はその決意に固く結びついていた。

Verse 47

तस्मिन्नवसरे देवा ब्रह्माद्या निखिला मुने । आगता खे समं दारैः सद्गतिं वै दिदृक्षवः

聖仙よ、その時まさに、梵天をはじめとする一切の神々が、妃たちと共に虚空を渡って来臨し、まさに現れようとする吉祥なる成就—善趣（スガティ）—を見届けんと切に望んだ。

Verse 48

अथ दैत्येन्द्रपत्न्यास्तु तज्ज्योतिः परमं महत् । पश्यतां सर्वदेवानामलोकमगमद्द्रुतम्

そして、ダイティヤの主の妻から、その至高の偉大なる輝きが立ち昇り、神々が見守る中、速やかに別の領域へと去っていった。

Verse 49

शिवातनौ विलीनं तद्वृन्दातेजो बभूव ह । आसीज्जयजयारावः खस्थितामर पंक्तिषु

その軍勢の光輝は、シヴァご自身の御身に溶け入った。すると、天空に列するデーヴァたちの隊列の中に、「勝利、勝利！」という大いなる歓声が起こった。

Verse 50

एवं वृन्दा महाराज्ञी कालनेमिसुतोत्तमा । पातिव्रत्यप्रभावाच्च मुक्तिं प्राप परां मुने

かくして、ヴリンダーは大王妃として—カーラネーミの娘たちの中でも最も勝れ—夫への揺るぎなき貞節（パティヴラティヤ）の力により、至上の解脱を得た、聖仙よ。

Verse 51

ततो हरिस्तामनुसंस्मन्मुहुर्वृन्दाचिताभस्मरजोवगुंठितः । तत्रैव तस्थौ सुरसिद्धसंघकैः प्रबोध्यमानोपि ययौ न शांतिम्

その後ハリは、ヴリンダーを幾度も幾度も思い起こし、彼女の火葬の薪から舞い上がった塵と灰に身を覆われたままであった。まさにその場に立ち尽くし、デーヴァやシッダの群れに諭され慰められても、なお安らぎを得なかった。