नारदमोहवर्णनम् — Description of Nārada’s Delusion

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथा तात वर्णिता कृपया हि नः

聖仙たちは言った。「幸いなるスータよ、ヴィヤーサの弟子よ、汝に礼拝する。いとしき者よ、汝は慈悲をもってこの驚異の物語を我らに語った。どうか我らのため、さらに続けて説き明かしてくれ。」

Verse 2

मुनौ गते हरिस्तात किं चकार ततः परम् । नारदोपि गतः कुत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

尊き御方よ、牟尼が去った後、ハリはそののち何をなされたのですか。さらにナーラダはどこへ赴いたのでしょうか。どうか私に説き明かしてください。

Verse 3

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदमोहवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』—第二のルドラ・サンヒター、創造譚の第一カンダにおいて—「ナーラダの迷妄の描写」と名づけられた第三章はここに終わる。

Verse 4

सूत उवाच । मुनौ यदृच्छया विष्णुर्गते तस्मिन्हि नारदे । शिवेच्छया चकाराशु माया मायाविशारदः

スータは語った。「ナーラダがそのようにして偶然、聖仙ヴィシュヌ（ブラフマー）のもとへ去ったとき、マーヤーの働きに通じたヴィシュヌは、シヴァの御意に従い、ただちに幻（マーヤー）を作り出した。」

Verse 5

मुनिमार्गस्य मध्ये तु विरेचे नगरं महत् । शतयोजनविस्तारमद्भुतं सुमनोहरम्

聖なる仙人たちの道のただ中に、「ヴィレーチャ」と名づけられた大いなる都が輝き現れた。驚異に満ち、ことのほか麗しく、百ヨージャナにわたり広がっていた。

Verse 6

स्वलोकादधिकं रम्यं नानावस्तुविराजितम् । नरनारीविहाराढ्यं चतुर्वर्णाकुलं परम्

そこは梵天の世界にも勝って麗しく、さまざまな妙なるものにより輝いていた。男女の優雅な遊行に満ち、四ヴァルナが集う最上の境域として尊ばれていた。

Verse 7

तत्र राजा शीलनिर्धिर्नामैश्वर्यसमन्वितः । सुतास्वयम्वरोद्युक्तो महोत्सवसमन्वितः

そこには、繁栄と王威を具えた「シーラニルディ（Śīlanirdhi）」という王がいて、娘のスヴァヤンヴァラ（自選婚）の儀を整え、大いなる祝祭でその場を荘厳に飾っていた。

Verse 8

चतुर्दिग्भ्यः समायातैस्संयुतं नृपनन्दतैः । नानावेषैस्सुशोभैश्च तत्कन्यावरणोत्सुकैः

四方から王子たち—諸王の御子—が集い、さまざまな麗しい装いに身を包み、その乙女の手を得んと熱心に望んでいた。

Verse 9

एतादृशम्पुरं दृष्ट्वा मोहम्प्राप्तोऽथ नारदः । कौतुकी तन्नृपद्वारं जगाम मदनेधितः

かくも妙なる都を見て、ナーラダはたちまち惑いに沈んだ。好奇心に駆られ、さらに欲望に煽られて、彼は王の門へと赴いた。

Verse 10

आगतं मुनिवर्यं तं दृष्ट्वा शीलनिधिर्नृपः । उपवेश्यार्चयांचक्रे रत्नसिंहासने वरे

到来した高徳の仙人を見て、シーラニルディ王は、宝玉をちりばめた最上の獅子座にお座りいただき、法にかなう礼拝の敬意をもって丁重に供養した。

Verse 11

अथ राजा स्वतनयां नामतश्श्रीमतीं वराम् । समानीय नारदस्य पादयोस्समपातयत्

ついで王は、自らの娘である優れた乙女「シュリーマティー」を連れて来て、ナーラダの御足もとに伏して礼拝させた。

Verse 12

तत्कन्यां प्रेक्ष्य स मुनिर्नारदः प्राह विस्मितः । केयं राजन्महाभागा कन्या सुरसुतोपमा

その若き乙女を見て、聖仙ナーラダは驚嘆して言った。「王よ、この大いに幸いなる娘は誰か。まるで神々の娘のようだ。」

Verse 13

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा प्राह कृतांजलिः । दुहितेयं मम मुने श्रीमती नाम नामतः

その言葉を聞いて、王は合掌して恭しく答えた。「聖者よ、これは我が娘である。名はシュリーマティー（Śrīmatī）という。」

Verse 14

प्रदानसमयं प्राप्ता वरमन्वेषती शुभम् । सा स्वयंवरसंप्राप्ता सर्वलक्षणलक्षिता

嫁がせる時が来ると、彼女は吉祥なる花婿を求めた。あらゆる尊き相と徳を具え、彼女はスヴァヤンヴァラ（svayaṃvara）の場に赴き、自ら夫を選ばんとした。

Verse 15

अस्या भाग्यं वद मुने सर्वं जातकमादरात् । कीदृशं तनयेयं मे वरमाप्स्यति तद्वद

「おお聖仙よ、彼女のすべての福運と宿命、そして生辰の星位（ホロスコープ）を丁重に語ってください。わが娘はどのような夫を得るのでしょうか。どうかお話しください。」

Verse 16

इत्युक्तो मुनिशार्दूलस्तामिच्छुः कामविह्वलः । समाभाष्य स राजानं नारदो वाक्यमब्रवीत्

そのように問われると、仙人たちの中の「虎」なるナーラダは、彼女を慕い欲情に揺さぶられつつも、王と丁重に語り合ったのち、言葉を述べた。

Verse 17

सुतेयं तव भूपाल सर्वलक्षणलक्षिता । महाभाग्यवती धन्या लक्ष्मीरिव गुणालया

王よ、この御息女はあらゆる吉祥の相を具えております。まことに福徳に満ち、祝福された方——まるでラクシュミーそのもの、すぐれた徳の宿り処です。

Verse 18

सर्वेश्वरोऽजितो वीरो गिरीशसदृशो विभुः । अस्याः पतिर्ध्रुवं भावी कामजित्सुरसत्तमः

彼は万有の主、征服されぬ勇者、遍満する大いなる者であり、ギリーシャ（シヴァ）そのものに等しい。必ずや彼女の夫となる——欲望を克服した者、諸天の最勝者である。

Verse 19

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य ययौ यादृच्छिको मुनिः । बभूव कामविवशश्शिवमाया विमोहितः

そう告げて賢者ヤードリッチカは王に別れを告げ、去って行った。やがて欲望に圧され、彼はシヴァのマーヤーに惑わされて迷妄に陥った。

Verse 20

चित्ते विचिन्त्य स मुनिराप्नुयां कथमेनकाम् । स्वयंवरे नृपालानामेकं मां वृणुयात्कथम्

その聖仙は心中に思い巡らし、こう考えた。「どうすれば、この望みの乙女を得られようか。スヴァヤンヴァラの場で、多くの王たちの中から、どうして彼女が私一人を選ぶだろうか。」

Verse 21

सौन्दर्यं सर्वनारीणां प्रियं भवति सर्वथा । तद्दृष्ट्वैव प्रसन्ना सा स्ववशा नात्र संशयः

美はあらゆる女性にとって常に愛すべきもの。ひとたびそれを見れば、彼女は歓喜し、その力に心を従わせる――疑いはない。

Verse 22

विधायेत्थं विष्णुरूपं ग्रहीतुं मुनिसत्तमः । विष्णुलोकं जगामाशु नारदः स्मरविह्वलः

かくしてヴィシュヌ（Viṣṇu）の姿を取らんと定めた最勝の聖仙ナーラダ（Nārada）は、恋慕の思いに心を乱されつつ、たちまちヴィシュヌの住処へ赴いた。シヴァ派の見地によれば、かく高貴なる者といえども、主宰パティ（シヴァ）の恩寵が心を鎮め堅固にするまでは、マーヤーの衝動のもとに動くのである。

Verse 23

प्रणिपत्य हृषीकेशं वाक्यमेतदुवाच ह । रहसि त्वां प्रवक्ष्यामि स्ववृत्तान्तमशेषतः

ナーラダはフリシーケーシャ（Hṛṣīkeśa、諸根の主）に礼拝して、こう言った。「人目を避けて、余すところなく—一切を省かず—我が一部始終を申し上げましょう。」

Verse 24

तथेत्युक्ते तथा भूते शिवेच्छा कार्यकर्त हि । ब्रूहीत्युक्तवति श्रीशे मुनिराह च केशवम्

彼が「そのとおりに」と告げ、事がそのまま成就したとき、まことにシヴァの御意志こそが業を成し遂げる力となった。ついで、シュリーシャ（ヴィシュヌ、ラクシュミーの主）が「語れ」と仰せになると、聖仙はケーシャヴァ（ヴィシュヌ）に向かって述べた。

Verse 25

नारद उवाच । त्वदीयो भूपतिः शीलनिधिस्स वृषतत्परः । तस्य कन्या विशालाक्षी श्रीमतीवरवर्णिनी

ナーラダは言った。「あなたの王は高徳の宝蔵、つねにダルマに篤い。彼には一人の姫がいる。大きな瞳をもち、吉祥にして名高く、すぐれた容色の持ち主である。」

Verse 26

जगन्मोहिन्यभिख्याता त्रैलोक्येप्यति सुन्दरी । परिणेतुमहं विष्णो तामिच्छाम्यद्य मा चिरम्

おおヴィシュヌよ、彼女は「世界を惑わす者」として名高く、三界においても比類なく美しい。私は今日ただちに、遅滞なく彼女を娶りたい。

Verse 27

स्वयंवरं चकरासौ भूपतिस्तनयेच्छया । चतुर्दिग्भ्यः समायाता राजपुत्रास्सहस्रशः

「王は娘の望みを叶えんとして、スヴァヤンヴァラ（婿選び）の儀を設けた。四方より、幾千もの王子たちが集い来た。」

Verse 28

यदि दास्यसि रूपं मे तदा तां प्राप्नुयां ध्रुवम् । त्वद्रूपं सा विना कंठे जयमालां न धास्यति

「もし汝がその御姿を我に授け給うなら、我は必ずや彼女を得よう。汝の御姿なくしては、彼女は我が首に勝利の花環を掛けはしない。」

Verse 29

स्वरूपं देहि मे नाथ सेवकोऽहं प्रियस्तव । वृणुयान्मां यथा सा वै श्रीमती क्षितिपात्मजा

「主よ、我に汝の真の御姿を示し給え。我は汝の僕にして、汝に愛される者。大地の娘にして輝けるシュリーマティーが、選びし者を受け入れたように、我をも受け入れんことを。」

Verse 30

सुत उवाच वचः श्रुत्वा मुनेरित्थं विहस्य मधुसूदनः । शांकरीं प्रभुतां बुद्ध्वा प्रत्युवाच दयापरः

スータは言った。聖仙のその言葉を聞いて、マドゥスーダナ（ヴィシュヌ）は微笑んだ。シャンカリー（シヴァのシャクティ）の至上の主権を悟り、慈悲深き御方は答え返した。

Verse 31

विष्णुरुवाच । स्वेष्टदेशं मुने गच्छ करिष्यामि हितं तव । भिषग्वरो यथार्त्तस्य यतः प्रियतरोऽसि मे

ヴィシュヌは言った。「聖仙よ、汝の望む地へ行きなさい。汝の益となることを我は成そう。汝は我にとっていよいよ愛しき者、病める者にとって第一の医師が愛しいように。」

Verse 32

इत्युक्त्वा मुनये तस्मै ददौ विष्णुर्मुखं हरे । स्वरूपमनुगृह्यास्य तिरोधानं जगाम सः

かくその仙人に告げ終えると、ヴィシュヌはハリに自らの神聖なる御顔を授けた。さらに慈悲をもって真の御姿を示し、姿を隠して去って行った。

Verse 33

एवमुक्तो मुनिर्हृष्टः स्वरूपं प्राप्य वै हरेः । मेने कृतार्थमात्मानं तद्यत्नं न बुबोध सः

かく告げられたその仙人は歓喜し、まことにハリの姿を得た。自らを成就した者と思ったが、その営みの背後にある深意を悟らなかった。

Verse 34

अथ तत्र गतः शीघ्रन्नारदो मुनिसत्तमः । चक्रे स्वयम्वरं यत्र राजपुत्रैस्समाकुलम्

その後、最勝の聖仙ナーラダは速やかにそこへ赴いた。王子たちで満ちるその場において、彼は自らスヴァヤンヴァラ（自ら夫を選ぶ儀礼）を整えた。

Verse 35

स्वयम्वरसभा दिव्या राजपुत्रसमावृता । शुशुभेऽतीव विप्रेन्द्रा यथा शक्रस भा परा

おお最勝のバラモンよ、王子たちに囲まれた神聖なるスヴァヤンヴァラの殿堂は、きわめてまばゆく輝き、まるで帝釈天（インドラ）の尊き सभा（集会殿）のごとく壮麗であった。

Verse 36

तस्यां नृपसभायां वै नारदः समुपाविशत् । स्थित्वा तत्र विचिन्त्येति प्रीतियुक्तेन चेतसा

その王の सभाにおいて、ナーラダはまことに席に着いた。そこに留まりつつ内に思惟し、心は歓喜と親愛のバクティに満ちていた。

Verse 37

मां वरिष्यति नान्यं सा विष्णुरूपधरन्ध्रुवम् । आननस्य कुरूपत्वं न वेद मुनिसत्तमः

「彼女は必ず我を婿として選ぶ—他の誰でもない—たとえ我がヴィシュヌの姿を帯びていようとも。おお最勝の仙よ、彼女は我が顔の醜さを知らぬのだ。」

Verse 38

पूर्वरूपं मुनिं सर्वे ददृशुऽस्तत्र मानवाः । तद्भेदं बुबुधुस्ते न राजपुत्रादयो द्विजाः

その場で人々は皆、その仙人を以前の姿のままに見た。だが彼の変化を見抜けず、王子たちをはじめとする二度生まれの者たちも、その相違を悟らなかった。

Verse 39

तत्र रुद्रगणौ द्वौ तद्रक्षणार्थं समागतौ । विप्ररूपधरौ गूढौ तत्रेदं जज्ञतुः परम्

そこへ、それを守護するためルドラの従者が二人来臨した。彼らは身を隠し、バラモンの姿を装って、その場における至上の事を知り得た。

Verse 40

मूढ मत्वा मुनिं तौ तन्निकटं जग्मतुर्गणौ । कुरुतस्तत्प्रहासं वै भाषमाणौ परस्परम्

その仙人を愚か者と思いなして、二人の従者は近づき、互いに語り合いながら、公然と彼をからかって嘲笑した。

Verse 41

पश्य नारद रूपं हि विष्णोरिव महोत्तमम् । मुखं तु वानरस्येव विकटं च भयंकरम्

「見よ、ナーラダよ――この姿はヴィシュヌのごとく至上に尊い。だが顔は猿のようで、異様にして恐ろしい。」

Verse 42

इच्छत्ययं नृपसुता वृथैव स्मरमोहितः । इत्युक्त्वा सच्छलं वाक्यमुपहासं प्रचक्रतुः

「この王女は彼を望んでいるが、まことにむなしい。彼はカーマに惑わされているのだ。」そう言って二人は、欺きの言葉を吐き、彼を嘲り笑った。

Verse 43

न शुश्राव यथार्थं तु तद्वाक्यं स्मरविह्वलः । पर्यैक्षच्छ्रीमतीं तां वै तल्लिप्सुर्मोहितो मुनिः

欲望の動揺に呑まれたその聖仙は、彼女の言葉の真意をついに聞き取れなかった。迷妄に覆われ、彼女を得んとする思いに駆られて、その麗しき貴婦人を幾度も幾度も見つめ続けた。

Verse 44

एतस्मिन्नंतरे भूपकन्या चांतःपुरात्तु सा । स्त्रीभिस्समावृता तत्राजगाम वरवर्णिनी

その折、王の娘である姫君は、麗しい肌の輝きをたたえ、後宮の奥より侍女たちに囲まれてそこへとやって来た。

Verse 45

मालां हिरण्मयीं रम्यामादाय शुभ क्षणा । तत्र स्वयम्बरे रेजे स्थिता मध्ये रमेव सा

吉祥なるその時、彼女は麗しき黄金の花輪を手に取った。スヴァヤンヴァラの集いの中央に立ち、彼女はまさにラクシュミーそのもののように燦然と輝いた。

Verse 46

बभ्राम सा सभां सर्वां मालामादाय सुव्रता । वरमन्वेषती तत्र स्वात्माभीष्टं नृपात्मजा

花輪を手に、戒めを守る姫君は会座のすみずみまで巡り歩き、己が心より真に望む花婿をそこで探し求めた。

Verse 47

वानरास्यं विष्णुतनुं मुनिं दृष्ट्वा चुकोप सा । दृष्टिं निवार्य च ततः प्रस्थिता प्रीतमानसा

猿のような顔をもち、ヴィシュヌ（Viṣṇu）に似た身を帯びるその牟尼を見て、彼女は怒りに燃えた。だがやがて視線を抑え、心を鎮めてそこを立ち去った。

Verse 48

न दृष्ट्वा स्ववरं तत्र त्रस्तासीन्मनसेप्सितम् । अंतस्सभास्थिता कस्मिन्नर्पयामास न स्रजम्

そこで自ら選んだ花婿—心の底から慕うその人—が見えず、彼女は恐れに包まれた。 सभा（集会）の広間に立ちながら、誰の首にも花鬘を捧げることができなかった。

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे विष्णुराजगाम नृपाकृतिः । न दृष्टः कैश्चिदपरैः केवलं सा ददर्श हि

その間に、ヴィシュヌは王の姿をとってそこへ来臨した。ほかの誰にも見えず、まことに彼女だけがそれを見た。

Verse 50

अथ सा तं समालोक्य प्रसन्नवदनाम्बुजा । अर्पयामास तत्कण्ठे तां मालां वरवर्णिनी

やがて彼女はその御方を仰ぎ見て、蓮華のごとき顔は歓喜に輝いた。最もすぐれ、麗しいその女性は、その花鬘を御方の首に捧げかけた。

Verse 51

तामादाय ततो विष्णू राजरूपधरः प्रभुः । अंतर्धानमगात्सद्यस्स्वस्थानं प्रययौ किल

それから王の姿を帯びた主ヴィシュヌは、彼女を携えて去った。たちまち姿を隠し、まことに自らの住処へと帰って行った。

Verse 52

सर्वे राजकुमाराश्च निराशाः श्रीमतीम्प्रति । मुनिस्तु विह्वलोऽतीव बभूव मदनातुरः

王子たちは皆、シュリーマティに対して望みを失った。だがその牟尼は、ひどく取り乱し、カーマ――欲望の熱――に苦しめられた。

Verse 53

तदा तावूचतुस्सद्यो नारदं स्वरविह्वलम् । विप्ररूपधरौ रुद्रगणौ ज्ञानविशारदौ

そのとき、霊智に通じ、婆羅門の聖仙の姿をとった二人のルドラ・ガナは、感情により声を震わせるナーラダに、ただちに語りかけた。

Verse 54

गणावूचतुः । हे नारदमुने त्वं हि वृथा मदनमोहितः । तल्लिप्सुस्स्वमुखं पश्य वानरस्येव गर्हितम्

ガナたちは言った。「おおナーラダ牟尼よ、汝は欲神カーマにむなしく惑わされている。もし彼女を求めるなら、自らの顔を見よ——猿の顔のように卑しむべきものだ。」

Verse 55

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य तयोर्वाक्यं नारदो विस्मितोऽभवत् । मुखं ददर्श मुकुरे शिवमायाविमोहितः

スータは語った。二人の言葉を聞いて、ナーラダは驚嘆した。シヴァのマーヤーに惑わされ、鏡をのぞき込み、自らの顔を見たのである。

Verse 56

स्वमुखं वानरस्येव दृष्ट्वा चुक्रोध सत्वरम् । शापन्ददौ तयोस्तत्र गणयोर्मोहितो मुनिः

自らの顔がまるで猿の顔のように見えたので、聖仙はたちまち憤怒した。その場で二人のガナに惑わされ、彼は彼らに呪詛を宣した。

Verse 57

युवां ममोपहासं वै चक्रतुर्ब्राह्मणस्य हि । भवेतां राक्षसौ विप्रवीर्यजौ वै तदाकृती

「お前たち二人は、バラモンである私を嘲笑した。それゆえ、バラモンの力（苦行）から生まれたラクシャサ（羅刹）となり、その姿となるがよい。」

Verse 58

श्रुत्वा हरगणावित्थं स्वशापं ज्ञानिसत्तमौ । न किंचिदूचतुस्तौ हि मुनिमाज्ञाय मोहितम्

シヴァの従者たちから自分たちへの呪いについて聞いたとき、賢者の中でも最も優れたその二人は、その聖者が（高次の力によって）惑わされていることを悟り、何も言わなかった。

Verse 59

स्वस्थानं जग्मतुर्विप्रा उदासीनौ शिवस्तुतिम् । चक्रतुर्मन्यमानौ वै शिवेच्छां सकलां सदा

それらのバラモンの賢者たちは、執着を捨てて自らの住処へと戻った。そして、万事はすべてシヴァの御心によってのみ進むものであると常に考え、シヴァを讃える賛歌を捧げた。