कामप्रभावः (कामा॑स्य प्रभाववर्णनम्) — The Power of Kāma and the (Ineffective) Attempt to Delude Śiva

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन् गते सानुचरे शिवस्थानं च मन्मथे । चरित्रमभवच्चित्रं तच्छृणुष्व मुनीश्वर

ブラフマーは言った。「彼（カーマ／マンマタ）が従者を伴ってシヴァの御座所へ赴いたとき、そこに不思議なる出来事の連なりが現れた。聞け、賢者の中の主よ。」

Verse 2

गत्वा तत्र महावीरो मन्मथो मोहकारकः । स्वप्रभावं ततानाशु मोहयामास प्राणिनः

そこへ至るや、迷妄を起こす者たる大勇士マンマタ（Manmatha／カーマ）は、たちまち自らの威力を広げ、生きとし生けるものを恋慕と惑乱へと陥れた。

Verse 3

वसंतोपि प्रभावं स्वं चकार हरमोहनम् । सर्वे वृक्षा एकदैव प्रफुल्ला अभवन्मुने

春（ヴァサンタ）さえも自らの力を現し、ハラ（Hara、シヴァ）を魅了するかのようであった。おお賢者よ、あらゆる樹々が一斉に、満開となった。

Verse 4

विविधान्कृतवान्यत्नान् रत्या सह मनोभवः । जीवास्सर्वे वशं यातास्सगणेशश्शिवो न हि

マノーバヴァ（カーマ）はラティーと共に種々の策を尽くし、あらゆる生類はその支配に服した——しかしシヴァは、たとえガネーシャと共にあっても、少しも彼の制御下には入らなかった。

Verse 5

समधोर्मदनस्यासन्प्रयासा निप्फला मुने । जगाम स मम स्थानं निवृत्त्य विमदस्तदा

聖仙よ、我に抗したマダナ（カーマ）の労はすべて空しく終わった。やがて彼は退き、自らの住処へ帰っていった。その驕りは鎮められていた。

Verse 6

कृत्वा प्रणामं विधये मह्यं गद्गदया गिरा । उवाच मदनो मां चोदासीनो विमदो मुने

聖仙よ、そのときマダナ（カーマ）は、定めの主ヴィダートリ（ブラフマー）と、また我にも礼拝し、声を詰まらせて語った。彼は脇に立ち、もはや驕りはなかった。

Verse 7

काम उवाच । ब्रह्मन् शंभुर्मोहनीयो न वै योगपरायणः । न शक्तिर्मम नान्यस्य तस्य शंभोर्हि मोहने

カーマは言った。「おおブラフマーよ、シャンブ（Śambhu）は迷わされるお方ではない。全身全霊をもってヨーガに帰依しておられるからだ。私にも他の誰にも、そのシャンブを惑わす力はない。」

Verse 8

समित्रेण मया ब्रह्मन्नुपाया विविधाः कृताः । रत्या सहाखिलास्ते च निष्फला अभवञ्च्छिवे

おおブラフマンよ、私は友とともにさまざまな手立てを尽くした。だがラティ（Rati）の助けがあっても、シヴァのことに関してはすべて空しく終わった。

Verse 9

शृणु ब्रह्मन्यथाऽस्माभिः कृतां हि हरमोहने । प्रयासा विविधास्तात गदतस्तान्मुने मम

おおブラフマンよ、ハラ（主シヴァ）を惑わせ（試み）るために、われらがなしたことを聞け。愛しき者よ、聖仙よ――われが語る、さまざまに尽くした多くの企てを聞くがよい。

Verse 10

यदा समाधिमाश्रित्य स्थितश्शंभुर्नियंत्रितः । तदा सुगंधिवातेन शीतलेनातिवेगिना

シャンブ（Śambhu）が完全に自制し、サマーディに堅く安住しておられたとき、冷ややかで甘く芳しい風が、激しい勢いで吹き起こった。

Verse 11

उद्वीजयामि रुद्रं स्म नित्यं मोहनकारिणा । प्रयत्नतो महादेवं समाधिस्थं त्रिलोचनम्

「私は常に、サマーディに住するルドラ—マハーデーヴァ、三つ眼の主—を、真摯な努力と、心を引き寄せ惑わすはたらきによって奮い起こそうとする。」

Verse 12

स्वसायकांस्तथा पंच समादाय शरासनम् । तस्याभितो भ्रमंतस्तु मोहयंस्तद्ग णानहम्

自らの五本の矢と弓を取り、私は彼の周りを巡り始め、四方にいるその眷属ガナ（gaṇa）を惑わせた。

Verse 13

मम प्रवेशमात्रेण सुवश्यास्सर्वजंतवः । अभवद्विकृतो नैव शंकरस्सगणः प्रभुः

「私が入っただけで、あらゆる生きものは完全に従わせられた。だが主宰なるシャンカラ（Śaṅkara）は、眷属ガナ（gaṇa）と共に、少しも乱されず、微塵も変じなかった。」

Verse 14

यदा हिमवतः प्रस्थं स गतः प्रमथाधिपः । तत्रागतस्तदैवाहं सरतिस्समधुर्विधे

プラマタたちの主がヒマヴァーンの山腹へ赴いたとき、やさしき者よ、そのまさに同時に、私もまた仲間とともにそこへ到着した。

Verse 15

यदा मेरुं गतो रुद्रो यदा वा नागकेशरम् । कैलासं वा यदा यातस्तत्राहं गतवांस्तदा

ルドラがメール山へ赴くとき、あるいはナーガケーシャラへ赴くとき、またカイラーサへ旅立たれるとき——そのまさに時、わたしもまた御後に従い、そこへ赴いた。

Verse 16

यदा त्यक्तसमाधिस्तु हरस्तस्थौ कदाचन । तदा तस्य पुरश्चक्रयुगं रचितवानहम्

ハラ（シヴァ）がある時サマーディから起ち上がり、静かに立ち尽くされたとき、わたしは御前に一対の円輪武器（チャクラ）を作り出した。

Verse 17

तच्च भ्रूयुगलं ब्रह्मन् हावभावयुतं मुहुः । नानाभावानकार्षीच्च दांपत्यक्रममुत्तमम्

おおブラフマンよ、その一対の眉は、たびたび愛より生まれた優美な表情をあらわし、さまざまな情趣を示して、夫婦和合の最上の道を顕した。

Verse 18

नीलकंठं महादेवं सगणं तत्पुरःस्थिताः । अकार्षुमोहितं भावं मृगाश्च पक्षिणस्तथा

ニーラカンタ・マハーデーヴァ――眷属のガナに伴われたシヴァ――の御前に立つと、鹿も鳥もまた、魅惑され迷わされた心の状態へと引き込まれた。

Verse 19

मयूरमिथुनं तत्राकार्षीद्भावं रसोत्सुकम् । विविधां गतिमाश्रित्य पार्श्वे तस्य पुरस्तथा

そこでは一対の孔雀が恋の情に揺さぶられ、歓喜の味を求めて、さまざまに優美な身ぶりを取りつつ、彼の傍らでも前でも戯れた。

Verse 20

नालभद्विवरं तस्मिन् कदाचिदपि मच्छरः । सत्यं ब्रवीमि लोकेश मम शक्तिर्न मोहने

我が敵は、いかなる時も我にわずかな隙さえ見いだせなかった。世界の主よ、真実を申す――我がシャクティは迷妄のためのものではない。

Verse 21

मधुरप्यकरोत्कर्म युक्तं यत्तस्य मोहने । तच्छृणुष्व महाभाग सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

それは柔らかく甘美に見えたが、彼は相手を惑わすため巧みに仕組まれた行いをなした。聞け、幸いある高貴なる者よ――我は真実、ただ真実のみを語る。

Verse 22

चंपकान्केशरान्वालान्कारणान्पाटलांस्तथा । नागकेशरपुन्नागान्किंशुकान्केतकान्करान्

「（供物として）チャンパカの花、ケーサラ（サフラン）のような花、ヴァーラの花、カーラナの花、パータラーの花を捧げ、またナーガケーシャラ、プンナーガ、キンシュカ、ケータカ、そして瑞々しい花房を聖なる供養として捧げよ。」

Verse 23

मागंधिमल्लिकापर्णभरान्कुरवकांस्तथा । उत्फुल्लयति तत्र स्म यत्र तिष्ठति वै हरः

ハラ（主シヴァ）が立たれるところでは、香り高い茉莉花の濃い葉叢とクルヴァカの花々がたちまち満開となり、まるでその清めの御臨在により目覚めさせられたかのようである。

Verse 24

सरांस्युत्फुल्लपद्मानि वीजयन् मलयानिलैः । यत्नात्सुगंधीन्यकरोदतीव गिरिशाश्रमे

マラヤの涼風をもって、咲き満つ蓮の湖をそっと扇ぎ、丹念にその香りをいよいよ深くした。かくしてギリーシャ（シヴァ）の庵の聖なる静けさはいっそう増した。

Verse 25

लतास्सर्वास्सुमनसो दधुरंकुरसंचयान् । वृक्षांकं चिरभावेन वेष्टयंति स्म तत्र च

そこでは、すべての蔓草が、喜びに満ちたかのように新芽の房を生じ、久しく尽きぬ愛情をもって木々の幹にまとわりついた。

Verse 26

तान्वृक्षांश्च सुपुष्पौघान् तैः सुगंधिसमीरणैः । दृष्ट्वा कामवशं याता मुनयोपि परे किमु

かの木々が美花の群れをたわわに宿し、その香りを含む風が漂うのを見て、崇高なる聖仙でさえ欲の力に引き寄せられた。まして他の者は、いかばかりであろうか。

Verse 27

एवं सत्यपि शंभोर्न दृष्टं मोहस्य कारणम् । भावमात्रमकार्षीन्नो कोपो मय्यपि शंकरः

たとえそのようであっても、シャンブ（Śambhu）には迷妄の原因は見いだされなかった。彼はただ外面の態度を示したのみであり、シャンカラ（Śaṅkara）もまた私に怒りを抱かなかった。

Verse 28

इति सर्वमहं दृष्ट्वा ज्ञात्वा तस्य च भावनाम् । विमुखोहं शंभुमोहान्नियतं ते वदाम्यहम्

「このように一切を見、さらに彼の内なる意図をも悟ったのち、私はシャンブ（Śambhu）についての迷妄ゆえに—まことに—背を向けた。これを真実として汝らに告げる。」

Verse 29

तस्य त्यक्तसमाधेस्तु क्षणं नो दृष्टिगोचरे । शक्नुयामो वयं स्थातुं तं रुद्रं को विमोहयेत्

たとえ一瞬、彼が三昧を離れるとしても、我らの視界に入ることはない。あのルドラの御前に、どうして我らが立てようか——いったい誰が彼を迷わせ得るのか。

Verse 30

ज्वलदग्निप्रकाशाक्षं जट्टाराशिकरालिनम् । शृंगिणं वीक्ष्य कस्स्थातुं ब्रह्मन् शक्नोति तत्पुरः

おおブラフマーよ、燃えさかる火の光を宿す眼をもち、恐るべき量のジャター（結髪）をたたえた、あの角ある主を見たのち、いったい誰が御前に立ち得ようか。

Verse 31

ब्रह्मोवाच । मनो भववचश्चेत्थं श्रुत्वाहं चतुराननः । विवक्षुरपि नावोचं चिंताविष्टोऽभवं तदा

ブラフマーは言った。「おおバヴァ（シヴァ）よ、あなたの言葉をこのように聞いて、四つの顔をもつこの私も、語ろうとしながら語れなかった。その時、私は憂いに覆われ、不安な思惟に沈んだ。」

Verse 32

मोहनेहं समर्थो न हरस्येति मनोभवः । वचः श्रुत्वा महादुःखान्निरश्वसमहं मुने

おお聖仙よ、「ここではハラ（シヴァ）を惑わすことはできない」とのマノーバヴァの言葉を聞いたとき、私は大いなる悲嘆に沈み、すっかり意気消沈した。

Verse 33

निश्श्वासमारुता मे हि नाना रूपमहाबलः । जाता गता लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयंकराः

「まことに、わが息より発する風は、さまざまな姿をとり、甚大な力を備えて起こり、あちこちを駆け巡った。舌はひらめき、動きは落ち着かず、きわめて恐ろしい。」

Verse 34

अवादयंत ते सर्वे नानावाद्यानसंख्यकान् । पटहादिगणास्तांस्तान् विकरालान्महारवान्

そのとき彼らは皆、数えきれぬ種々の楽器を打ち鳴らし始めた。パタハ太鼓などの大いなる太鼓の群れが、恐るべき轟音を雷鳴のごとく響かせた。

Verse 35

अथ ते मम निश्श्वाससंभवाश्च महागणाः । मारयच्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणो मे पुरः स्थिताः

ついで、わが息より生じた大いなるガナたちは、梵天の御前にて我が前に立ち、「ご命令を。殺しましょうか、斬り伏せましょうか」と叫んだ。

Verse 36

तेषां तु वदतां तत्र मारयच्छेदयेति माम् । वचः श्रुत्वा विधिं कामः प्रवक्तुमुपचक्रमे

その場で彼らが語る言葉は「殺せ、斬れ」であった。その言葉を聞き、その意を悟ったカーマは、自らの策を語り始めた。

Verse 37

मुनेऽथ मां समाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् । उवाच वारयन् ब्रह्मन्गणानामग्रतः स्मरः

聖仙よ、その後カーマ（スマラ）は我に語りかけ、あのガナたちを見るや、婆羅門よ、ガナの前に立って彼らを制しつつ言葉を発した。

Verse 38

काम उवाच । हे ब्रह्मन् हे प्रजानाथ सर्वसृष्टिप्रवर्तक । उत्पन्नाः क इमे वीरा विकराला भयंकराः

カーマは言った。「おお梵天よ、衆生の主よ、万創造を起こす御方よ——今現れたこの勇士たちは誰なのか。かくも凄惨で恐るべき姿とは。」

Verse 39

किं कर्मैते करिष्यंति कुत्र स्थास्यंति वा विधे । किन्नामधेया एते तद्वद तत्र नियोजय

「おお、定めを司る者（ブラフマーよ）、これらの者たちはいかなる務めを果たし、またどこに住まうのでしょうか。彼らの名は何というのですか。それを告げ、しかるべき位処へと配してください。」

Verse 40

नियोज्य तान्निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च । मामाज्ञापय देवेश कृपां कृत्वा यथोचिताम्

「彼らをそれぞれの務めに任じ、住処と名を授けたのち、神々の主よ、ふさわしい慈悲をもって、私にもまたお命じください。」

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य मुनेऽहं लोककारकः । तमवोचं ह मदनं तेषां कर्मादिकं दिशन्

ブラフマーは語った。「聖仙よ、その言葉をこのように聞いて、私—諸世界の創造者にして配剤者—はマダナ（カーマ）に告げ、彼らの務めと、なすべき方途を指し示した。」

Verse 42

ब्रह्मोवाच । एत उत्पन्नमात्रा हि मारयेत्यवदन् वचः । मुहुर्मुहुरतोमीषां नाम मारेति जायताम्

ブラフマーは言った。「彼らは生まれるや否や、幾度も幾度も『殺せ！』と叫んだ。ゆえにその名は、繰り返し『マーラ（殺す者）』となったのである。」

Verse 43

सदैव विघ्नं जंतूनां करिष्यन्ति गणा इमे । विना निजार्चनं काम नाना कामरतात्मनाम्

これらのガナたちは、さまざまな欲望と快楽に心を奪われた衆生に、常に障碍をもたらすであろう。欲に駆られて目的を追いながら、まず自らの正しい礼拝を行わぬならば。

Verse 44

तवानुगमने कर्म मुख्यमेषां मनोभव । सहायिनो भविष्यंति सदा तव न संशयः

おおマノーバヴァ（カーマ）よ、彼らの第一の務めは汝に随従すること。彼らは常に汝の助け手となろう—疑いはない。

Verse 45

यत्रयत्र भवान् याता स्वकर्मार्थं यदा यदा । गंता स तत्रतत्रैते सहायार्थं तदातदा

「汝がいずこへ赴こうとも、また己が務めのためにいつ赴こうとも、これらの従者はその時その所へと共に赴き、汝を助けるであろう。」

Verse 46

चित्तभ्रांतिं करिष्यंति त्वदस्त्रवशवर्तिनाम् । ज्ञानिनां ज्ञानमार्गं च विघ्नयिष्यंति सर्वथा

「汝の神なる武器の支配に服する者どもは、心を惑乱へと投げ込まれ、真に知る賢者たちの智慧の道を、あらゆる仕方で妨げるであろう。」

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि सरतिस्समहानुगः । किंचित्प्रसन्नवदनो बभूव मुनिसत्तम

ブラフマーは言った。「このように我が言葉を聞き、御者と従者を伴うその者は、尊き牟尼よ、顔つきがいくぶん静まり安らいだ。」

Verse 48

श्रुत्वा तेपि गणास्सर्वे मदनं मां च सर्वतः । परिवार्य्य यथाकामं तस्थुस्तत्र निजाकृतिम्

これを聞くと、すべてのガナたちもまた—マダナ（カーマデーヴァ）と私を四方から取り囲み—思いのままにそこに立ち、それぞれが自らの本来の姿のまま留まった。

Verse 49

अथ ब्रह्मा स्मरं प्रीत्याऽगदन्मे कुरु शासनम् । एभिस्सहैव गच्छ त्वं पुनश्च हरमोहने

そのときブラフマーは喜び、カーマ（スマラ）に告げた。「わが命を果たせ。これらの従者とともに再び赴き、そこでハラ（シヴァ）を惑わす務めにおいて進め。」

Verse 50

मन आधाय यवाद्धि कुरु मारगणैस्सह । मोहो भवेद्यथा शंभोर्दारग्रहणहेतवे

「心を定め、マーラの軍勢とともに迷妄を起こせ。シャンブ（シヴァ）が惑いに落ち、妻を迎える因となるように。」

Verse 51

इत्याकर्ण्य वचः कामः प्रोवाच वचनं पुनः । देवर्षे गौरवं मत्वा प्रणम्य विनयेन माम्

これらの言葉を聞いて、カーマは再び語った。神聖な聖仙の尊い地位を認め、彼は謙虚に私に礼を尽くし、敬意を持って語りかけた。

Verse 52

काम उवाच । मया सम्यक् कृतं कर्म मोहने तस्य यत्नतः । तन्मोहो नाभवत्तात न भविष्यति नाधुना

カーマは言った。「私は全力を尽くして、彼を惑わす任務を適切に遂行しました。しかし、愛する者よ、その惑わしは彼の中に生じませんでした。今も、そして将来も生じることはないでしょう。」

Verse 53

तव वाग्गौरवं मत्वा दृष्ट्वा मारगणानपि । गमिष्यामि पुनस्तत्र सदारोहं त्वदाज्ञया

あなたの言葉の重みと権威を認め、そしてあの恐ろしい軍勢さえも見た今、私はあなたの命令に従い、従者たちと共に再びその場所へ戻ります。

Verse 54

मनो निश्चितमेतद्धि तन्मोहो न भविष्यति । भस्म कुर्यान्न मे देहमिति शंकास्ति मे विधे

このことについて我が心は堅く定まった。ゆえにその迷妄は再び起こらぬ。されど一つの疑いが我を悩ます、ああ梵天よ――「彼は我が身を灰と化すであろうか」。

Verse 55

इत्युक्त्वा समधुः कामस्सरतिस्सभयस्तदा । ययौ मारगणैः सार्द्धं शिवस्थानं मुनीश्वर

かく言い終えると、カーマはマドゥとサラティを伴い、その時おそれに包まれた。ああ牟尼の主よ、彼はマーラの群れとともにシヴァの御住処へ赴いた。

Verse 56

पूर्ववत् स्वप्रभावं च चक्रे मनसिजस्तदा । बहूपायं स हि मधुर्विविधां बुद्धिमावहन्

その後、マナシジャ（カーマ）は以前のごとく、生得の威力を再び示した。マドゥは甘やかに多くの策をめぐらし、さまざまな説得の計略を生み出した。

Verse 57

उपायं स चकाराति तत्र मारगणोऽपि च । मोहोभवन्न वै शंभोरपि कश्चित्परात्मनः

そこで彼は策をめぐらし、マーラの群れもまたその場に集まった。だが至上の自己たるシャンブには、いささかの迷いも起こらなかった。誰も彼を惑わし得ないからである。

Verse 58

निवृत्त्य पुनरायातो मम स्थानं स्मरस्तदा । आसीन्मारगणोऽगर्वोऽहर्षो मेपि पुरस्थितः

退いてのち、スマラ（カーマ）は我が住処を思い出し、再び戻って来た。だがマーラの一団はそこに—驕りも歓喜もなく—我が門前にそのまま留まっていた。

Verse 59

कामः प्रोवाच मां तात प्रणम्य च निरुत्सवः । स्थित्वा मम पुरोऽगर्वो मारैश्च मधुना तदा

そのときカーマは、意気消沈し、喜びの気配もなく、私に礼拝して語った。彼はその時、マルト神群とマドゥと共に、驕りなく私の前に立っていた。

Verse 60

कृतं पूर्वादधिकतः कर्म तन्मोहने विधे । नाभवत्तस्य मोहोपि कश्चिद्ध्यानरतात्मनः

おお創造主ブラフマーよ、彼を惑わすために以前にも増して強い働きがなされた。だが、禅定に没入するその魂には、いかなる迷妄も起こらなかった。

Verse 61

न दग्धा मे तनुश्चैव तत्र तेन दयालुना । कारणं पूर्वपुण्यं च निर्विकारी स वै प्रभुः

その場で、慈悲深き御方によって私の身は焼かれなかった。その因は前世の功徳にある。まことに彼は主にして、不変であり、いかなる変化にも染まらぬ。

Verse 62

चेद्वरस्ते हरो भार्यां गृह्णीयादिति पद्मज । परोपायं कुरु तदा विगर्व इति मे मतिः

おお蓮華より生まれし者（梵天）よ、もしこの恩寵が与えられ、ハラ（シヴァ）が汝の妻を迎えることとなるなら、その瞬間にそれを退ける別の方策を案じよ。これこそ我が熟慮の見解である。

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सपरीवारो ययौ कामस्स्वमाश्रमम् । प्रणम्य मां स्मरन् शंभुं गर्वदं दीनवत्सलम्

ブラフマーは言った。かく語り終えると、欲の神カーマは従者を伴い、自らのアーシュラマへと去って行った。彼は我に礼拝し、驕りを砕き、弱き者に慈悲深きシャンブを念じつつ、道を進んだ。