Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 12

संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”

संध्योवाच । निराकारं ज्ञानगम्यं परं यन्नैव स्थूलं नापि सूक्ष्मं न चोच्चम् । अंतश्चिंत्यं योगिभिस्तस्य रूपं तस्मै तुभ्यं लोककर्त्रे नमोस्तु

saṃdhyovāca | nirākāraṃ jñānagamyaṃ paraṃ yannaiva sthūlaṃ nāpi sūkṣmaṃ na coccam | aṃtaściṃtyaṃ yogibhistasya rūpaṃ tasmai tubhyaṃ lokakartre namostu

サンディヤーは言った。「至上なる御方よ—無相にして真智によって知られ、粗でも微でもなく、高くも低くもない。ヨーギーたちは内奥にて汝の真の姿を観ずる。諸世界の創造者にして護持者なる汝に、我は敬礼し奉る。」

संध्याSandhyā
संध्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
निराकारम्formless
निराकारम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर्-आकार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
ज्ञानगम्यम्knowable through knowledge
ज्ञानगम्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootज्ञान-गम्य (प्रातिपदिक; गम्य = गम् धातोः कृत्य-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कृत्य (गम्य), विशेषण
परम्supreme
परम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
यत्which (that)
यत्:
Anubandha (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
स्थूलम्gross
स्थूलम्:
Visheshya-Nishedha (निषेध्य/Negated predicate)
TypeAdjective
Rootस्थूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-भावार्थक अव्यय (also/even)
सूक्ष्मम्subtle
सूक्ष्मम्:
Visheshya-Nishedha (निषेध्य/Negated predicate)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
उच्चम्high
उच्चम्:
Visheshya-Nishedha (निषेध्य/Negated predicate)
TypeAdjective
Rootउच्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
अन्तः-चिन्त्यम्to be contemplated inwardly
अन्तः-चिन्त्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्तः + चिन्त्य (प्रातिपदिक; चिन्त्य = चिन्त् धातोः कृत्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अव्ययीभाव-समास (अन्तः), कृत्य (चिन्त्य), विशेषण
योगिभिःby yogis
योगिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
तस्यof that (of him)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
रूपम्form/nature
रूपम्:
Vishaya (विषय/Topic)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम
लोककर्त्रेto the creator of the worlds
लोककर्त्रे:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootलोक-कर्तृ (प्रातिपदिक; कर्तृ = कृ धातोः तृच्)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; तृच्-प्रत्ययान्त (कर्तृ)
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध/Salutation)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formनमः-इति निपातवत् प्रयोगः (indeclinable interjection used with dative)
अस्तुmay it be
अस्तु:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/Optative sense), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Sandhyā

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra: nirākāraṃ jñānagamyaṃ paraṃ yannaiva sthūlaṃ nāpi sūkṣmaṃ na coccam | aṃtaściṃtyaṃ yogibhistasya rūpaṃ tasmai tubhyaṃ lokakartre namostu

Type: stotra

Shakti Form: Satī

Role: teaching

Offering: dipa

S
Shiva

FAQs

It praises Shiva as the transcendent Pati—beyond physical categories like gross/subtle or high/low—yet realizable through jñāna and inner yogic contemplation, pointing to liberation through direct inner recognition of Shiva’s supreme nature.

Although Shiva is declared nirākāra (formless), the tradition holds that the same Supreme can be approached through saguna supports like the Śiva-liṅga; outer worship steadies devotion, while inner contemplation leads to realizing the formless reality signified by the liṅga.

The verse emphasizes antar-dhyāna (inward meditation): sit in stillness, turn awareness within, and contemplate Shiva as the indwelling Supreme; this can be paired with japa of the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya” to unify devotion and yogic concentration.