वीरभद्र–देवयुद्धवर्णनम् (Vīrabhadra and the Battle with the Devas)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वीरभद्रोथ युद्धे वै विष्णुना स महाबलः । संस्मृत्य शंकरं चित्ते सर्वापद्विनिवारणम्

ブラフマーは言った。ヴィーラバドラは、ヴィシュヌとの戦いにおいて大いなる力をもって、心中にシャンカラを念じた――あらゆる災厄を除くシヴァを。

Verse 2

आरुह्य स्यंदनं दिव्यं सर्ववैरिविमर्दनः । गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादं जगर्ज ह

輝く天上の戦車に乗り、あらゆる怨敵を打ち砕く者は、至上の武器を執り、獅子の咆哮のごとき雄叫びを放った。

Verse 3

विष्णुश्चापि महाघोषं पांचजन्या भिधन्निजम् । दध्मौ बली महाशंखं स्वकीयान् हर्षयन्निव

ヴィシュヌもまた、武威にすぐれ、自らの大法螺「パーンチャジャニヤ」を吹き鳴らした。その響きは雷鳴のごとく轟き、まるで味方を歓喜させ励ますかのようであった。

Verse 4

तच्छ्रुत्वा शंखनिर्ह्रादं देवा ये च पलायिताः । रणं हित्वा गताः पूर्वं ते द्रुतं पुनराययुः

その法螺の轟く響きを聞くや、先に戦場を捨てて逃れていた神々は、たちまち急ぎ再び戻って来た。

Verse 5

वीरभद्र गणैस्तेषां लोकपालास्सवासवाः । युद्धञ्चक्रुस्तथा सिंहनादं कृत्वा बलान्विताः

そのときヴィーラバドラは、シヴァのガナたちと共に、インドラら諸天を伴うローカパーラたちと戦いを交えた。力に満ち、獅子のごとき鬨の声を上げて奮戦した。

Verse 6

गणानां लोकपालानां द्वन्द्वयुद्धं भयावहम् । अभवत्तत्र तुमुलं गर्जतां सिंहनादतः

その場では、シヴァのガナとローカパーラとの間に、恐るべき激しい一騎打ちの戦いが起こった。獅子吼のごとき咆哮が戦場に轟いた。

Verse 7

नन्दिना युयुधे शक्रोऽनलो वै वैष्णवास्तथा । कुबेरोपि हि कूष्माण्डपतिश्च युयुधे बली

インドラはナンディンと戦い、アグニ（アナラ）もまた戦った。さらにヴィシュヌの従者たちも戦陣に加わった。クベーラも戦い、強大なるクーシュマーンダ族の主もまた参戦した。

Verse 8

तदेन्द्रेण हतो नन्दी वज्रेण शतपर्वणा

そのときナンディーは、インドラにより百の節をもつ金剛杵ヴァジュラの雷撃で打ち倒された。

Verse 9

नन्दिना च हतश्शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे

そしてシャクラ（インドラ）はナンディンに討たれ、三叉戟が胸の中央、乳房の間を貫いた。

Verse 10

बलिनौ द्वावपि प्रीत्या युयुधाते परस्परम् । नानाघातांश्च कुर्वंतौ नन्दिशक्रौ जिगीषया

両者はともに剛力にして、互いに喜びをもって戦った。勝利を求めるナンディーとシャクラ（インドラ）は、さまざまな打撃を互いに浴びせ合った。

Verse 11

शक्त्या जघान चाश्मानं शुचिः परमकोपनः । सोपि शूलेन तं वेगाच्छितधारेण पावकम्

ついで清浄なるシュチは激しい憤怒に燃え、石を投げるかのごとく槍のような武器で火神アグニを打った。火神もまた迅速に報い、鋭い刃の三叉戟で勢いよく彼を撃った。かくして両者の激突は、展開する神々の戦いの中で猛き力となってうねり上がった。

Verse 12

यमेन सह संग्रामं महालोको गणाग्रणीः । चकार तुमुलं वीरो महादेवं स्मरन्मुदा

シヴァのガナたちの筆頭なる勇将マハーローカは、歓喜してマハーデーヴァを念じつつ、ヤマと激烈で轟く戦いを繰り広げた。

Verse 13

नैरृतेन समागम्य चंडश्च बलवत्तरः । युयुधे परमास्त्रैश्च नैरृतिं निबिडं वयन्

戦場でナイリタと相まみえたとき、いよいよ力を増した強者チャンダは、至上の武器を投じつつ戦い続け、ナイリティの上に濃密で途切れぬ猛攻を織り成した。

Verse 14

वरुणेन समं वीरो मुंडश्चैव महाबलः । युयुधे परया शक्त्या त्रिलोकीं विस्मयन्निव

大いなる力を備えた勇者ムンダは、ヴァルナと互角に戦い、至上の威力を振るって、三界を驚嘆させるかのようであった。

Verse 15

वायुना च हतो भृंगी स्वास्त्रेण परमोजसा । भृंगिणा च हतो वायुस्त्रिशूलेन प्रतापिना

ヴァーユは至上の威力を帯びた己が武器でブリンギーを打ち倒し、ブリンギーもまた勇ましく、燃え輝くトリシューラ（三叉戟）でヴァーユを打ち倒した。

Verse 16

कुबेरेणैव संगम्य कूष्मांडपतिरादरात् । युयुधे बलवान् वीरो ध्यात्वा हृदि महेश्वरम्

クベーラと敬意をもって合流したクーシュマーンダたちの主は、強く勇ましく、まず心中にマヘーシュヴァラ（シヴァ）なる至上主を観想してから、真摯な決意で戦いに臨んだ。

Verse 17

योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवीनायको महान् । विदीर्य्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्भुतम्

ヨーギニーの輪と相応して、バイラヴィーの大いなる主は諸天をことごとく引き裂き、驚異の血を飲み干した――それは主の恐るべくも護り給う力の、畏怖すべき顕現であった。

Verse 18

क्षेत्रपालास्तथा तत्र बुभुक्षुः सुरपुंगवान् । काली चापि विदार्यैव तान्पपौ रुधिरं बहु

そこにて、天界の猛き勇士たるクシェートラパーラたちは戦いに飢えた。するとカーリーもまた彼らを引き裂き、その血を多量に飲み干した。

Verse 19

अथ विष्णुर्महातेजा युयुधे तैश्च शत्रुहा । चक्रं चिक्षेप वेगेन दहन्निव दिशो दश

次いで、大いなる光輝を具え敵を滅するヴィシュヌは彼らと戦い、勢いよく円盤（チャクラ）を投げ放った――まるで十方を焼き尽くすかのように。

Verse 20

क्षेत्रपालस्समायांतं चक्रमालोक्य वेगतः । तत्रागत्यागतो वीरश्चाग्रसत्सहसा बली

疾く迫り来る円盤を見て、剛勇なる英雄クシェートラパーラはただちにそこへ赴き、忽然たる力でその最前を掴み取った。

Verse 21

चक्रं ग्रसितमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य तमुद्गालितवानरिम्

円盤が呑み込まれたのを見て、敵城を征するヴィシュヌはその口元をやさしく拭い、仇をして円盤を吐き出させた。

Verse 22

स्वचक्रमादाय महानुभावश्चुकोप चातीव भवैकभर्त्ता । महाबली तैर्युयुधे प्रवीरैस्सक्रुद्धनानायुधधारकोस्त्रैः

自らの円盤（チャクラ）を取り上げて、その大いなる威徳を備えた主—バヴァ、ただ一人の統御者—は激しく憤怒した。大いなる力をもって、怒りに燃え多様な武器とアストラを振るう勇士たちと戦った。

Verse 23

चक्रे महारणं विष्णुस्तैस्सार्द्धं युयुधे मुदा । नानायुधानि संक्षिप्य तुमुलं भीमविक्रमम्

そのときヴィシュヌは大いなる戦いを起こし、彼らとともに歓喜して戦った。さまざまな武器を集めて放ち、激突を轟然たる乱戦とし、恐るべき剛勇と凄まじい威力を示した。

Verse 24

अथ ते भैरवाद्याश्च युयुधुस्तेन भूरिशः । नानास्त्राणि विमुंचंतस्संकुद्धाः परमोजसा

ついでバイラヴァたちをはじめとする猛き従者らが、大勢で彼に挑んで戦った。激怒し、至上の力を帯びて、さまざまな武器を放った。

Verse 25

इत्थं तेषां रणं दृष्ट्वा हरिणातुलतेजसा । विनिवृत्य समागम्य तान्स्वयं युयुधे बली

かくして、比類なき光輝をもつハリ（ヴィシュヌ）と彼らの戦いを見て、力ある者は引き返し、再び進み出て、自ら彼らと戦った。

Verse 26

अथ विष्णुर्महातेजाश्चक्रमुद्यम्य मूर्च्छितः । युयुधे भगवांस्तेन वीरभद्रेण माधवः

そのとき大いなる光輝に燃えるヴィシュヌは円盤（チャクラ）を掲げ、戦いの昂ぶりに駆られて、福徳具足のマーダヴァはそのヴィーラバドラと戦った。

Verse 27

तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् । महावीराधिपत्योस्तु नानास्त्रधरयोर्मुने

おお聖仙よ、その二者の間に、きわめて凄惨で身の毛もよだつ戦いが起こった。大勇士たちを率いる二人の将が、さまざまな武器を携えて相まみえたのである。

Verse 28

विष्णोर्योगबलात्तस्य देवदेव सुदारुणाः । शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश्च जज्ञिरे

神々の主よ、ヴィシュヌのヨーガの力によって、彼からは数知れぬほどの、きわめて猛々しい神的存在が生じ、手には法螺貝・円盤・棍棒を携えていた。

Verse 29

ते चापि युयुधुस्तेन वीरभद्रेण भाषता । विष्णुवत् बलवंतो हि नानायुधधरा गणाः

ヴィーラバドラの命により、彼らもまた戦いに加わった。まことに、さまざまな武器を携えるシヴァのガナたちは、ヴィシュヌにも等しい力を備え、恐れなく戦った。

Verse 30

तान्सर्वानपि वीरोसौ नारायणसमप्रभान् । भस्मीचकार शूलेन हत्वा स्मृत्वा शिवं प्रभुम्

その勇者は、至上の主たるシヴァを念じて、ナーラーヤナのごとく輝く戦士たちをことごとく討ち、三叉戟によって灰と化した。

Verse 31

ततश्चोरसि तं विष्णुं लीलयैव रणाजिरे । जघान वीरभद्रो हि त्रिशूलेन महाबली

そして戦場において、大いなる力をもつヴィーラバドラは、まるで戯れのごとく、三叉戟でヴィシュヌの胸を打った。

Verse 32

तेन घातेन सहसा विहतः पुरुषोत्तमः । पपात च तदा भूमौ विसंज्ञोभून्मुने हरिः

その一撃を不意に受けて、ハリ—ヴィシュヌ、 पुरुषのうち最勝なる者—はただちに地に倒れた。おお牟尼よ、彼は気を失った。

Verse 33

ततो यज्ञोद्भुतं तेजः प्रलयानलसन्निभम् । त्रैलोक्यदाहकं तीव्रं वीराणामपि भीकरम्

すると、その供犠より、劫末の滅尽の火に似た灼熱の光輝が湧き起こった。三界を焼き尽くすほど激烈で、勇者すら畏れおののくものであった。

Verse 34

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् पुनरुत्थाय स प्रभुः । प्रहर्तुं चक्रमुद्यम्य ह्यतिष्ठत्पुरुषर्षभः

怒りにより眼を紅く染めたその輝ける主は、再び起き上がった。討たんとして円盤（チャクラ）を掲げ、人中の雄牛たる者は攻撃の構えで立ち尽くした。

Verse 35

तस्य चक्रं महारौद्रं काला दित्यसमप्रभम् । व्यष्टंभयददीनात्मा वीरभद्रश्शिवः प्रभुः

そのとき、大いなる主ヴィーラバドラ――すなわち主宰シヴァそのもの――は、時の終わりの太陽のごとく輝く、きわめて恐るべき円盤（チャクラ）を、微塵もひるまず押しとどめた。

Verse 36

मुने शंभोः प्रभावात्तु मायेशस्य महाप्रभोः । न चचाल हरेश्चक्रं करस्थं स्तंभितं ध्रुवम्

おお聖仙よ、マーヤを統べる大主シャンブ（シヴァ）の威力によって、ハリのチャクラは手に握られていながらも少しも動かず、完全に封じられて堅固に静止した。

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञविध्वं सवर्णनो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二サンヒターたるルドラ・サンヒター、その第二部サティ・カンダにおいて、「祭祀破壊の叙述」と題する第三十七章はここに終わる。

Verse 38

ततो विष्णुः स्तंभितो हि वीरभद्रेण नारद । यज्वोपमंत्रणमना नीरस्तंभनकारकम्

ついで、ナーラダよ、ヴィシュヌはヴィーラバドラによってまことに動きを封じられた。祭祀の祭官を真言で招こうと心に期しても、制止し拘束する力は無効とされた。

Verse 39

ततस्स्तंभननिर्मुक्तः शार्ङ्गधन्वा रमेश्वरः । शार्ङ्गं जग्राह स क्रुद्धः स्वधनुस्सशरं मुने

その後、麻痺の拘束から解き放たれたシャールンガ弓の担い手ラメーシュヴァラは、聖仙よ、怒りに燃え、自らのシャールンガ弓を矢とともに取り上げた。

Verse 40

त्रिभिश्च धर्षितो बाणैस्तेन शार्ङ्गं धनुर्हरेः । वीरभद्रेण तत्तात त्रिधाभूत्तत्क्षणान्मुने

その三本の矢に打たれ圧倒され、ハリの弓――シャールンガ（Śārṅga）――は、まさにその瞬間、愛しき者よ、聖仙よ、ヴィーラバドラによって三つに砕かれた。

Verse 41

अथ विष्णुर्मया वाण्या बोधितस्तं महागणम् । असह्यवर्चसं ज्ञात्वा ह्यंतर्धातुं मनो दधे

そのとき、我が言葉により諭されたヴィシュヌは、その大いなるガナを悟った。彼の光輝が目に耐え難いと知り、ヴィシュヌは退いて姿を隠し、見えぬものとなろうと心に定めた。

Verse 42

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं भविष्यं सतीकृतं दुष्प्रसहं परेषाम् । गताः स्वलोकं स्वगणान्वितास्तु स्मृत्वा शिवं सर्वपतिं स्वतंत्रम्

サティによってもたらされ、他の者には抗しがたい未来のすべてを知った彼ら従者は、それぞれの眷属を伴い自らの世界へ帰っていった。彼らは自在なる主、万有の至上の統御者シヴァを念じつつ。

Verse 43

सत्यलोकगतश्चाहं पुत्र शोकेन पीडितः । अचिंतयं सुदुःखार्तो मया किं कार्यमद्य वै

サティヤローカに至った私は、子を失った悲しみに責め苛まれた。深い苦悩に沈み、「いま、私はいったい何をなすべきか」と思い巡らし続けた。

Verse 44

विष्णौ मयि गते चैव देवाश्च मुनिभिस्सह । विनिर्जिता गणैस्सर्वे ये ते यज्ञोपजीविनः

ヴィシュヌと私が退いて姿を消すと、神々は聖仙たちとともに、ガナたちによってことごとく打ち負かされた。彼らはヤジュニャ（供犠）の儀礼により生を立てる者たちであった。

Verse 45

समुपद्रवमालक्ष्य विध्वस्तं च महामखम् । मृगस्वरूपो यज्ञो हि महाभीतोऽपि दुद्रुवे

大いなる災厄を目の当たりにし、壮大な供犠が完全に打ち砕かれたのを見て、ヤジュニャは鹿の姿となり、甚だしい恐怖のうちに逃げ去った。

Verse 46

तं तदा मृगरूपेण धावंतं गगनं प्रति । वीरभद्रस्समादाय विशिरस्कमथाकरोत्

そのとき鹿の姿となって天へ逃れようとする彼を見て、ヴィーラバドラは捕らえ、首を断って首なき者とした。

Verse 47

ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च प्रगृह्य सः । अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपत्रमुनीश्वरम्

それからその勇者は恭しく近づき、プラジャーパティ・ダルマ（Prajāpati Dharma）とカश्यパ（Kaśyapa）を携え、さらにアリシュタネーミ（Ariṣṭanemi）と、牟尼たちの大主たるバフパトラ（Bahupatra）をも伴った。

Verse 48

मुनिमांगिरसं चैव कृशाश्वं च महागणः । जघान मूर्ध्नि पादेन दत्तं च मुनिपुंगवम्

その大いなるガナは、聖仙アーンギラサとクリシャーシュヴァ、さらに卓越せる牟尼ダッタをも、足でその頭頂を踏みつけて打ち倒した。

Verse 49

सरस्वत्याश्च नासाग्रं देवमास्तु तथैव च । चिच्छेद करजाग्रेण वीर भद्रः प्रतापवान्

ついで威光ほとばしるヴィーラバドラは、ただ爪先の鋭き刃にてサラスヴァティーの鼻先を切り落とし、同じく神アーストゥをも斬り伏せた。

Verse 50

ततोन्यानपि देवादीन् विदार्य पृथिवीतले । पातयामास सोयं वै क्रोधाक्रांतातिलोचनः

さらに、怒りにすっかり呑まれた三つ目の者は、ほかの神々や天の衆をも引き裂き、地の面へと投げ落とした。

Verse 51

वीरभद्रो विदार्य्यापि देवान्मुख्यान्मुनीनपि । नाभूच्छांतो द्रुतक्रोधः फणिराडिव मंडितः

ヴィーラバドラは、主だった神々や聖仙たちを引き裂いた後もなお鎮まらず、怒り早き者として、蛇王のごとく飾られて立った——それは、我執の供犠を打ち砕き浄める、ルドラの抗しがたい忿怒の相である。

Verse 52

वीरभद्रोद्धृतारातिः केसरीव वनद्विपान् । दिशो विलोकयामास कः कुत्रास्तीत्यनुक्षणम्

敵対する者たちを捕らえて制圧したヴィーラバドラは、野生の象を探すライオンのように、何度も「誰がどこにいるのか」と問いながら、あらゆる方向を見渡した。

Verse 53

व्यपोथयद्भृगुं यावन्मणिभद्रः प्रतापवान् । पदाक्रम्योरसि तदाऽकार्षीत्तच्छ्मश्रुलुंचनम्

勇猛にして威光あるマニバドラは、長くブリグを打ち据えた。ついでブリグの胸に足を踏み置き、力ずくでその口髭を引き抜いた。

Verse 54

चंडश्चोत्पाटयामास पूष्णो दंतान् प्रवेगतः । शप्यमाने हरे पूर्वं योऽहसद्दर्शयन्दतः

ついでチャンダは勢いよく突進し、プーシャンの歯を引き抜いた。彼は以前、主ハラ（シヴァ）が罵られたとき、歯を見せて嘲り笑った者である。

Verse 55

नन्दी भगस्य नेत्रे हि पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार स दक्षोक्ष्णा यश्शपंतमसूसुचत्

憤怒したナンディはバガの両眼をえぐり取り、地に投げ捨てた。さらにダクシャの祭火によって、呪詛を吐く者を焼き焦がした。

Verse 56

विडंबिता स्वधा तत्र सा स्वाहा दक्षिणा तथा । मंत्रास्तंत्रास्तथा चान्ये तत्रस्था गणनायकैः

そこではスヴァダーが辱められ、同様にスヴァーハーとダクシナーもまた辱められた。マントラやタントラ、その他の聖なる規定もその場にあり、ガナの首領たちによって制圧され、抑え込まれていた。

Verse 57

ववृषुस्ते पुरीषाणि वितानाऽग्नौ रुषा गणाः । अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणा वीरास्तमध्वरम्

憤怒に燃えた勇猛なるガナたちは、供犠の天蓋の下の火へ汚穢を雨のごとく降らせ、その瞬間、その祭祀を言葉に尽くせぬほどの穢れと混乱へと変えてしまった。

Verse 58

अंतर्वेद्यंतरगतं निलीनं तद्भयाद्बलात् । आनिनाय समाज्ञाय वीरभद्रेः स्वभूश्चुतम्

内なる祭壇の結界（供犠の内陣）に潜み隠れていた彼は、恐れのゆえに力ずくで引き出された――シヴァ自身の地力／霊威より湧き出たヴィーラバドラが見抜き、捕らえたのである。

Verse 59

कपोलेऽस्य गृहीत्वा तु खड्गेनोपहृतं शिरः । अभेद्यमभवत्तस्य तच्च योगप्रभावतः

頬をつかんで剣で首を打ったが、その頭は貫けず、裂くこともできなかった――それは彼のヨーガ成就の力による。

Verse 60

अभेद्यं तच्छिरो मत्वा शस्त्रास्त्रैश्च तु सर्वशः । करेण त्रोटयामास पद्भ्यामाक्रम्य चोरसि

その頭があらゆる武器・飛び道具にも貫かれぬと悟るや、彼は胸を踏みつけ、己の手でそれを握り潰そうとした。

Verse 61

तच्छिरस्तस्य दुष्टस्य दक्षस्य हरवैरिणः । अग्निकुंडे प्रचिक्षेप वीरभद्रो गणाग्रणीः

ついに、シヴァのガナたちの総帥ヴィーラバドラは、邪悪なるダクシャ――ハラ（シヴァ）の仇――の首を供犠の火坑へ投げ入れた。

Verse 62

रेजे तदा वीरभद्रस्त्रिशूलं भ्रामयन्करे । क्रुद्धा रणाक्षसंवर्ताः प्रज्वाल्य पर्वतोपमाः

その時、ヴィーラバドラは輝き放ち、手にした三叉戟を旋回させた。憤怒により、戦の鬼神のごとき猛き軍勢は燃え上がり—山のようにそびえ—劫末のごとき恐るべき怒りを噴き上げた。

Verse 63

अनायासेन हत्वैतान् वीरभद्रस्ततोऽग्निना । ज्वालयामास सक्रोधो दीप्ताग्निश्शलभानिव

彼らを容易に殺害した後、憤怒に満ちたヴィーラバドラは、燃え盛る炎に飛び込む蛾のように、彼らを火で焼き尽くした。

Verse 64

वीरभद्रस्ततो दग्धान्दृष्ट्वा दक्षपुरोगमान् । अट्टाट्टहासमकरोत्पूरयंश्च जगत्त्रयम्

そしてヴィーラバドラは、ダクシャたちが灰になったのを見て、三界に響き渡るような雷鳴のような大笑声を上げた。

Verse 65

वीरश्रिया वृतस्तत्र ततो नन्दनसंभवा । पुष्पवृष्टिरभूद्दिव्या वीरभद्रे गणान्विते

そこで、英雄的な力の輝きに包まれ、シヴァの従者たち瑜伽を従えたヴィーラバドラは、ナンダナの園から降る神聖な花の雨によって讃えられた。

Verse 66

ववुर्गंधवहाश्शीतास्सुगन्धास्सुखदाः शनैः । देवदुंदुभयो नेदुस्सममेव ततः परम्

その後、甘い香りを運び、喜びをもたらす穏やかで涼しい微風がそよそよと吹き始めた。続いて、神々の太鼓が一斉に鳴り響いた。

Verse 67

कैलासं स ययौ वीरः कृतकार्य्यस्ततः परम् । विनाशितदृढध्वांतो भानुमानिव सत्वरम्

その後、その勇者は目的を果たすや、ただちにカイラーサへ赴いた。まるで輝く太陽が昇れば、最も濃い闇さえ速やかに払われるように。

Verse 68

कृतकार्यं वीरभद्रं दृष्ट्वा संतुष्टमा नसः । शंभुर्वीरगणाध्यक्षं चकार परमेश्वरः

ヴィーラバドラが任務を見事に成し遂げたのを見て、シャンブー――至上の主――は内奥に満足し、彼を勇猛なるガナたちの総司令に任じた。