Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 31

घनागमवर्णनम् / Description of the Monsoon’s Onset

Satī’s Address to Śiva

Devanagari script

रूपं तदेवमतुलं वदनं सुचारु दृष्ट्वांगना निजवपुर्निजकांतिसह्यम् । हेला निजे वपुषि रूपगणेषु नित्यं कर्तार इत्यनिमिषेक्षणचारुरूपाः

Transliteration

rūpaṃ tadevamatulaṃ vadanaṃ sucāru dṛṣṭvāṃganā nijavapurnijakāṃtisahyam | helā nije vapuṣi rūpagaṇeṣu nityaṃ kartāra ityanimiṣekṣaṇacārurūpāḥ

Translation

比類なきその御姿と、ことさらに麗しい御面を見たとき、乙女は自らの身と光が到底かなわぬと悟った。自分の容姿やあらゆる形相を戯れのように顧みず、まばたきもせず至上の美なる御姿に視線を定め、ただ御方のみを真の創造主と認めた。

Word by Word

• रूपम्: form/beauty
• रूपम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण

• एवम्: thus
• एवम्: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• वदनम्: face
• वदनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सु-चारु: very beautiful
• सु-चारु: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + चारु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारय: सु + चारु

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• अङ्गना: the woman/maiden
• अङ्गना: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• निज-वपुः: her own body
• निज-वपुः: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निज (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारय: निजं वपुः

• निज-कान्ति-सह्यम्: bearable/compatible with her own radiance
• निज-कान्ति-सह्यम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक) + सह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी/सम्बन्ध): निजकान्त्या सह्यम् = bearable/compatible with her own radiance

• हेला: playfully; with ease/indifference
• हेला: भाव (Bhāva) / क्रियाविशेषणार्थ (adverbial sense)
• Type: Noun
• Root: हेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (अव्ययवत् प्रयोगः सम्भवः)

• निजे: in her own
• निजे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• वपुषि: in the body
• वपुषि: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• रूप-गणेषु: among groups of forms/beauties
• रूप-गणेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; तत्पुरुष: रूपाणां गणेषु

• नित्यम्: always
• नित्यम्: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यम् (अव्यय/नित्य-प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: always)

• कर्तारः: makers/creators
• कर्तारः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निगमन-अव्यय (quotative particle)

• अनिमिष-ईक्षण-चारु-रूपाः: those whose form is beautiful with unblinking gaze
• अनिमिष-ईक्षण-चारु-रूपाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनिमिष (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक) + चारु (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीहि: येषां रूपं चारुं (अनिमिषेक्षणस्य)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Sati-Khanda account to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Sati
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It portrays bhakti as recognition: when the soul (the maiden) perceives Shiva’s unsurpassed beauty and reality, worldly comparisons fall away and the heart naturally affirms Him as the true Creator and supreme Lord (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse emphasizes saguna-darśana—direct contemplation of Shiva’s manifest form—leading to firm conviction in His supremacy. In Linga worship, the same one-pointed reverence is offered to Shiva’s sacred emblem as the visible focus for the invisible Absolute.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It suggests ekāgratā (single-pointed attention): steady, unblinking inner remembrance of Shiva—supported by japa of “Om Namaḥ Śivāya,” and, where appropriate, Shiva-upāsanā with bhasma (tripuṇḍra) and rudrāksha to stabilize devotion.