शिवानुकम्पा, ब्रह्मणो निर्भयत्वं च (Śiva’s Compassion and Brahmā’s Fearlessness)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो । श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम्

ナーラダは言った。「おおブラフマーよ、創造主ヴィデーよ、至福に満ちた主よ、シヴァの帰依者の中で最勝なる御方よ――あなたは私に、シャンブ（主シヴァ）の驚異にして吉祥なる御生涯の物語を聞かせてくださった。」

Verse 2

ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः । सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम्

「それから何が起こったのですか、いとしき方よ。月を冠する主シヴァのことを語ってください。さらに、あらゆる罪の奔流を滅する、サティーの神聖なる物語をもお聞かせください。」

Verse 3

ब्रह्मोवाच । निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि । अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः

ブラフマーは言った。「信愛する者を憐れみ護るシャンカラが、我らを討つことを思いとどまられたとき、皆は恐れを離れ、喜びに満ち、静かな満足に包まれた。」

Verse 4

नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते । तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा

肩を垂れ、合掌して恭しく、彼らは皆ひれ伏して礼拝した。信愛をもってシャンカラを讃え、喜びのうちに勝利の声を上げた。

Verse 5

तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने । अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः

まさにその時、聖仙よ、私は安らぎを得て恐れを離れ、信愛をもって、さまざまな吉祥の讃歌によりシャンカラを讃えた。

Verse 6

ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः । मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा

その後、数多の不思議なる御業をなす至上主シャンブが、心より満足され、皆が聴き入るその時、聖仙よ、私に向かってこう語られた。

Verse 7

रुद्र उवाच । ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना । स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम्

ルドラは言った。「おお、ブラフマーよ、愛する者よ、私はあなたに満足している。今、恐れから解放されなさい。自分の手で自分の頭に触れ、疑うことなく私の命令を実行しなさい。」

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः । स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम्

ブラフマーは言った。かくして、数多の妙なるリーラーを戯れ給う主、シャンブの御言葉を聞き終え、我は自らの身に触れ、謙り静まりて、牛の旗を掲げる御方シヴァに恭しく礼拝した。

Verse 9

यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना । तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम्

「我が手にて我が身に触れているその間、まさにその刹那のあいだ、そこに直ちに、牛の旗を持ち牛に乗る主シヴァが、そのままの御姿で顕現して立たれる。」

Verse 10

ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः । इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः

そのとき我が身は恥に包まれ、顔を伏せて立ち尽くした。周囲に立つインドラら一切の神々が、四方より我を明らかに見ていた。

Verse 11

अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

その後、恥に沈みつつ、我はマヘーシュヴァラの御前にひれ伏した。讃歌を捧げてのち、繰り返し申した。「お赦しください—お赦しください。」

Verse 12

अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे

「主よ、この罪を清めるための贖罪（プラーヤシュチッタ）をお告げください。さらに、罪が我より去るよう、正しい抑制と正当なる戒めの規範をお定めください。」

Verse 13

इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् । सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः

かくして我により告げられると、シャンブ（シヴァ）は恭しく伏して礼拝するその者に語りかけた。いよいよ深く慈悲を垂れ—万有の主にして、常に帰依者を愛する御方—かくして答えられた。

Verse 14

शंभुरुवाच । अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि । तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः

シャンブは言われた。「まさにこの姿のまま—真に我が主宰として宿るこの身をもって—心を澄ませて苦行（タパス）を修し、我が礼拝に専念せよ。」

Verse 15

ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम्

「地上において汝は『ルドラシラス』の名により、あまねく知られよう。汝は光輝ある二度生まれ（ドヴィジャ）たちの一切の聖なる務めを成就させ、その儀礼と志願を円満へと導く者となる。」

Verse 16

मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

「人々の事において、汝はいまこの勇力を示した。ゆえに汝は人として生を受け、地上を遍歴するであろう。」

Verse 17

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः

「このまさにこの御姿を見て、なお他の拠り所を求めて彷徨う者があろうか。ブラフマーの頭上にあるこれは何であるか。」—かく語ったのは、城砦を滅する者プラーンタカであった。

Verse 18

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः । परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति

その後、敬虔なる好奇心をもって彼女の行いの全てを聴聞する者は、他人の妻に関わる罪を捨て去ることにより、ただちに解脱（モークシャ）に至る。

Verse 19

यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति । तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

人がこの聖なる行（観行）とその儀礼を語り称えるほどに、その分だけこの罪からの浄化が必ず生じる。

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सती विवाहवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二のルドラ・サンヒター、その第二部「サティ・カンダ」において、「サティの婚礼の叙述」と題する第二十章はここに終わる。

Verse 21

एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति

「まさに汝の精（ヴィールヤ）が供犠の祭壇の中央に落ちた。欲に苦しむゆえに生じたそれを、我は見た。もはや保持し耐えうるものではない。」

Verse 22

चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव । तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः

四滴の滴として地に落ちたあなたの種子は、空に同等の大きさの雲となり、宇宙の崩壊（プララヤ）の力が動き出したかのように、破滅をもたらすであろう。

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् । तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका

その間、まさにその瞬間、神聖な予見者たちの前に、その神聖な種（エネルギー）から生まれ、それに比例した大きさの雲が速やかに現れた。

Verse 24

संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च । एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः

サムヴァルタカ、アーヴァルタ、プシュカラ、ドローナ。愛する者よ、これら四つが強大な雲の四つの種類であり、崩壊（ラヤ）をもたらす者たちである。

Verse 25

गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया । फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः

そして、賢者の中で最も優れた者よ、雨雲は雷鳴を轟かせ、シヴァの意志によって抑制されているかのように、わずかに水を放った。そしてそれらの雲は、荒々しく不吉な轟音とともに空に漂い、散っていった。

Verse 26

तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः । प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम्

彼らが虚空を覆い、雷鳴のごとく轟き渡ったとき、シャンカラ（主シヴァ）は大いに揺り動かされた。されどダクシャの娘なる女神サティは泰然として、速やかに主をことごとく鎮め奉った。

Verse 27

अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा । शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने

そのとき私は恐れを離れ、シャンカラ（Śaṅkara）の御命令により、残っていた婚礼の儀礼を正しく円満に成就させた、ああ聖仙よ。

Verse 28

पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः । सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता

そのとき花の雨が、シヴァとシヴァーの御頭上に降り注いだ。至るところで、ああ最勝の聖仙よ、歓喜に満ちた神々の群れが散り広がり、祝祭をなした。

Verse 29

वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च । पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च

楽器が奏でられ、歌がうたわれ、さらに篤いバクティを具えた最勝のバラモンたちが聖なる言葉を誦するあいだ、儀礼は敬虔なる讃嘆に満ちた場で進められた。

Verse 30

रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् । महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद

おおナーラダよ、ランバーをはじめとする天女たちが敬虔な歓びをもって舞うとき、神々の妃たちの間にまことに大いなる祝祭が起こった。

Verse 31

अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः । प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः

そのとき、あらゆる聖なる儀礼の広がりを司る至上主は、歓び満ちて慈しみ深く、合掌して立つ私に語りかけられた。愛ゆえに、世間に親しい口調を仮にお取りになったのである。

Verse 32

ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् । प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम्

イーシュヴァラ（主シヴァ）は言われた。「おお婆羅門よ、吉祥なる務めのすべて、なすべき婚礼の儀礼はことごとく善く成し遂げられた。われは満足である。汝は式を司るアーチャーリヤゆえ、望むダクシナー（謝礼）を授けよう。」

Verse 33

याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

おお神々の中の最勝者よ、たとえ得難きものであっても、それを求めよ。速やかに申せ、幸いなる者よ。わが力の及ぶところ、与えることを拒むものは何一つない。

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः । मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः

ブラフマーは言った。「このようにシャンカラの御言葉を聞き、私は合掌して立った。おお聖仙よ、へりくだった心で語り、主に幾度も幾度も礼拝した。」

Verse 35

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम्

ブラフマーは言った。「おお神々の主よ、もし御心が喜び、そして私が恩寵を受けるに足るならば、ならばおおマヘーシャーナよ、私が今願い申し上げることを慈愛をもってお授けください。」

Verse 36

अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

おおマヘーシュヴァラよ、このただ一つの御姿のまま、ここに常に安住し、知られ得るものとして在り給え。人々の罪を清めるために。

Verse 37

येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर । तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर

おお月を冠する主シャシ・シェーカラよ、シャンカラよ—御前そのものに我が庵を結び、そこで我が罪を滅するためにタパス（苦行）を修め得ますように。

Verse 38

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः

地上の人が信心をもって、チャイトラ月の白分（明半月）第十三日（トラヨーダシー）に、宿の主神がバガ（Bhaga）であり、しかも日曜日に当たるとき、この聖なる観想／拝観を行うなら、説かれた功徳を得る。

Verse 39

तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् । वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः

まさにその瞬間に、ハラ（シヴァ）によって彼の罪業がことごとく滅びへと急ぎ去らんことを。広大なる功徳が増し、あらゆる病が完全に滅せられんことを。

Verse 40

या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता । सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम्

不運で、子を授からず、片目で、あるいは美を欠くいかなる女人も——ただ汝を拝するのみで、必ずや咎と穢れを離れ、無垢となる。

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् । तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

ブラフマーは言った。「このように、我が言葉—自己の安寧と歓喜をことごとくもたらす言葉—を聞き終えると、至上の歓喜に満ちた心でシヴァは『然り、しかるべし』と答えた。」

Verse 42

शिव उवाच । हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे

シヴァは言った。「一切世界の安寧のため、その聖なる祭壇（ヴェーディ）に安住し、我は妻サティーとともにそこに留まろう。汝の言葉のままに、ああ、定めを司る者（ブラフマー）よ。」

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम्

ブラフマーは言った。「かく語り終えると、牛を旗印とする福徳の主シヴァは、妃とともに祭壇の中央に立ち、己が神聖なる実在の一分として顕現の姿をとって、言葉を発した。」

Verse 44

ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः । पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः

そのとき至上主シャンカラは、ダクシャをしかるべく招いたのち、妻サティーとともにそこへ赴こうと心を定めた――常に身内を慈しむ御方である。

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम्

その間、賢者ダクシャは謙虚に身をかがめ、合掌して深く礼拝し、親愛の帰依をもって、牛を旗印とする主シヴァを讃嘆した。

Verse 46

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा । नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा

ついでヴィシュヌをはじめ諸神、聖仙たち、そして従者のガナたちは、ひれ伏して（シヴァを）さまざまに讃え、歓喜に満ちて勝利の鬨の声をあげた。

Verse 47

आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा । जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः

ダクシャの命により、シャンブは喜びつつサティーを牛の背に座らせ、主みずからも牛に乗って、ヒマヴァットの高嶺へと旅立った。

Verse 48

अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी । विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा

そのとき彼女――美しい歯並びに甘やかな微笑みをたたえ――シャンカラの傍ら近くに仕えて燦然と輝いた。牛に座すその姿は、月の行路の終わりに現れるカーリーカーのごとく光り映えた。

Verse 49

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः । दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः

ヴィシュヌをはじめ諸神、マリーチを先頭とする仙人たち、さらにはダクシャ自身までもが迷妄に覆われた。ほかの人々もまた呆然として動けずに立ち尽くした。

Verse 50

केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे । शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा

ある者は楽器を奏で、ある者は甘美な声で歌った。歓喜して彼らはシヴァに随い、清らかな名声が人を浄めるそのシヴァに、喜びをもって仕えた。

Verse 51

मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना । वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः

かくして、 中道より退けられたダクシャは滅びに至った。ついで、愛に満ちあふれるシャンブー（シヴァ）は、みずからのガナたちと共にそこへ来臨した。

Verse 52

विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते । अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा

シャンブーに退けられたにもかかわらず、ヴィシュヌをはじめとする神々はなお再びシヴァの後を追い、至上の歓喜と帰依をもって随従した。

Verse 53

तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः । प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम्

それから、言葉に真実なるシャンブーは、すべてのガナたちと共に、また自らの妃を伴い、歓喜して己が神聖なる住処へと至った。そこはヒマヴァット（ヒマラヤ）の山々により荘厳されていた。

Verse 54

तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा । मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम्

そこに赴くと、彼は諸神と卓越した牟尼たちを恭しく讃え敬い、歓喜のうちに、しかるべき礼節と多くの敬意をもって彼らを見送った。

Verse 55

शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना । स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः

シャンブ（主シヴァ）に言上したのち、ヴィシュヌら一同は喜びの面持ちで礼拝し、讃歌を捧げて、牟尼と神々とともにそれぞれの住処へと帰っていった。

Verse 56

शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया । हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः

主シヴァもまた、ダクシャの娘である自らの妃とともにこの上なく歓喜し、ヒマヴァーンの山腹に住して、バヴァ（至上主）の御意と帰依者たちに調和しつつ、そこで遊楽された。

Verse 57

ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने । प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम्

それから、言葉に真実なるシャンカラは、ガナたちとともに、聖仙よ、歓喜して自らの住処へと至った。すなわち、山々の最勝たるカイラーサである。

Verse 58

एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक

かくして、聖仙たちよ、古の時に起こったとおりに、すべてを汝らに語り終えた。すなわち、スヴァーヤンブヴァ・マヌの治世の終わりに行われた、ヴリシャヤーナの婚儀に至るまでである。

Verse 59

विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम्

婚礼の時、あるいは供犠（ヤジュニャ）の開始に、心を乱さず牛旗の主（シヴァ）を礼拝し、この聖なる物語を聴く者は、その聴聞によってまことに祝福される。

Verse 60

तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् । शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत्

その吉祥なる行によって、あらゆる営み—とりわけ婚礼の諸儀礼—は障りなく成就する。「吉祥」と称される他の儀礼もまた、常に妨げられない。

Verse 61

कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता । साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम्

幸福と吉祥に恵まれ、高貴な性質と正しい行い、諸徳を具えた乙女は、この吉祥なる聖なる物語を喜び聞くことにより、貞節で篤信の婦人となり、子（とくに男子）を授かる福を得る。