दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

ナーラダは言った。「おおブラフマーよ、宇宙を定め創り給う御方よ、偉大なる智者にして語りの最勝者よ—教えてください。愛をもってダクシャの家へ赴かれた後、ただちに何が起こったのですか。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

ブラフマーは言った。「プラジャーパティたるダクシャは、喜びに満ちた心で自らのアーシュラマへ帰った。そして我が命により、彼は心よりの（微細なる）流出によって、さまざまに創造をなした。」

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

その創造が増え広がるさまを見て、プラジャーパティ・ダクシャは、我が祖にして父なるブラフマーにそれを奏上した。

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

ダクシャは言った。「おおブラフマーよ、敬愛する父よ、衆生の主よ。生きとし生けるものは増えませぬ、主よ。私が造ったすべては、まことにそのままの姿で留まり、成長がないのです。」

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

「おお衆生の主よ、我はいかにすべきか。いかにして生きとし生けるものは、我が力によって増え広がるのか。その方便を説き示したまえ。われは子孫を生み出さん—疑いはない。」

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

ブラフマーは言った。「おおダクシャ、プラジャーパティよ、愛しき者よ、わが至上の教えを聞け。神々のうち最勝なる者よ、わが言葉のとおりに行え。シヴァは必ずや汝に吉祥なる安寧をもたらすであろう。」

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

また、プラジャーパティの麗しき娘—愛しき者よ—パンチャジャナより生まれ、名をアシクニーというその娘を、衆生の主よ、汝の妻として迎え入れよ。

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

汝はまことに、夫婦の交わりという左の道（ヴァーマ）の法を具える主である。ゆえに汝は再びこの子孫の創造を起こすであろう。さらに、その愛しき女を定めたのち、汝は彼女に幾度も豊かに懐妊させるであろう。

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

ブラフマーは言った。「それから、夫婦の交わりの法により子孫を生み出すため、ヴィーラナの指示に従って、わが娘を婚姻に与えた。」

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

ついで彼の妻ヴィーリニーにおいて、プラジャーパティたるダクシャは、「ハリヤシュヴァ（Haryaśva）」と呼ばれる息子たちをもうけた。

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

おお牟尼よ、その娘たちは皆、徳ある行いにおいて差別なく等しかった。常に父への奉仕に心を寄せ、ヴェーダの道に堅く立ち、不動のダルマに住した。

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

父により、子孫によって創造を成就せよと促され、ダクシャの息子たちは皆—愛しき者よ—西方へ赴き、タパス（苦行）を修した。

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

かくして、栄光ある『シヴァ・マハープラーナ』第二の（ルドラ）サンヒター、サティー・カーンダにおけるダクシャ創造の説話中、「ナーラダの呪詛」と名づけられた第十三章は終わる。

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

ただ御身に触れられただけで、彼らの悟りの知はたちまち目覚めた。内なる穢れは洗い流され、彼らはダルマにも、また最高の出離の道たるパラマハンサの境地にも堅く安住した—ただ解脱を授ける主、シヴァへと向けて。

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

子孫繁栄のために、かの優れた者たちはそこで苦行（タパス）を修した。ダクシャの子らは心堅く決意も固く、父の命によりよく律せられていた。

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

また汝も、ああナーラダよ——それらを悟り、創造のために苦行（タパス）を行おうと願って——そこへ赴き、万有を量り治める主（シヴァ）の胸奥の命を心に受け、多くの修行を成就した。

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

彼（至上主シヴァ）を拝さずして、いかにして諸世界の創造に着手する備えができようか。——ダクシャの子ハリヤシュヴァたちは、彼に敬ってこう語った。

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

ブラフマーは言った。これを聞くや、ハリヤシュヴァたちは倦むことなく汝の言葉に心を向け、生得の識別智を備えた者として、互いに深く思惟した。

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

真なるシャーストラによって示された、原初の生みの親の「抑止の命」を知らぬ者が、どうしてグナに依りて創造の業を始め得ようか。

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

かく決して、賢く一心なるその子らは、彼に礼拝し、周りを右繞して巡った。そして世俗の道より引き返させ、久遠の吉祥へ導く、誤りなき道に己が寿命の歩みを定めた。

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

おおナーラダよ、聖仙よ、汝はシャンブ（シヴァ）のまさに御心、その諸世界を執着なく巡る者。変化なきゆえに、そのとき汝はマヘーシャーナ（シヴァ）の御心の意向と動きを起こし、伝える者となる。

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

久しい時が過ぎたのち、わが子たるプラジャーパティは、ナーラダより自らの子らの滅亡を聞き、悲嘆と悔恨に打たれた。

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

ダクシャは幾度も「すぐれた子孫」を口にしたが、ただ悲しみの淵へと沈むばかりであった。シヴァのマーヤーに惑わされ、ダクシャは繰り返し嘆き悲しんだ。

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

「わたしは真実の慈愛をもってそこへ赴き、ダクシャの娘を慰めようとした。安らぎの心を示しつつ、デーヴァ（シヴァ）を、力強く万事に勝る主として語った。」

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

その後ダクシャは—パンチャジャニヤーを通してわたしに慰められ—「サバラーシュヴァ」と呼ばれる千人の息子たちをもうけた。

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

その子らもまた—堅く誓戒を守り、父の命に従って—まさにその地へ赴いた。そこで子孫を生み出す務めにおいて、成就した彼らは、先に兄たちが歩んだのと同じ道を進んだ。

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

その聖なる（シヴァの）霊地に触れただけで、彼らの罪は滅し、心は清浄となった。そこで戒を守る者たちは大いなる苦行を修し、至上のブラフマン—シヴァ—を絶えずジャパして唱えた。

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

彼らが子孫を生み出すことに向かっていると知り、彼は「行け、ナ―ラダよ」と告げた。ついで先の教えを想起し、主の神聖なる道に安住して、以前のごとく去って行った。

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

聖仙よ、あなたの教えはむなしかった。「兄の道」へと導かれたにもかかわらず、その息子たちもまた上昇の道を得なかった。彼らは兄の道をたどり、より高き霊的境地へ昇れなかった。

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

まさにその時、プラジャーパティは幾度も多くの凶兆を目にした。わが子ダクシャは驚愕し、心に悲しみを抱いた。

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

ダクシャは、以前と同じ報せを再び聞いて、ひどく驚きおののいた。子の死の悲嘆に圧され、気を失わんばかりに、わが子を失ったことを嘆き悲しんだ。

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

ダクシャはあなたに怒り、「こやつは邪悪だ」とまで言い放った。だが神々の定めにより、その時あなたは恩寵を授ける者として、そこへ赴いたのである。

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

悲嘆に呑まれたダクシャは、怒りに唇を震わせながら彼を捕らえて打ち、「恥を知れ！」と叫んで罵り責め立てた。シャイヴァの立場から見れば、これは我執より生じた怒りの外面的な噴出であり、識別の智慧を曇らせ、シヴァとその帰依者への敬虔を心から遠ざけるものである。

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

ダクシャは言った。「おお、最も卑しく、しかも（罪において）先頭に立つ者よ。聖者の外相をまといながら、いったい何をしたのだ。お前は正しき行いを装いつつ、我らの幼子らに托鉢の道を示したのだ。」

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

三つの負債から解き放たれていない者たちにとっては、両世界における福徳が妨げられる――あの無慈悲で狡猾な者によって損なわれ、真の善が滅びる原因となる。

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

三つの聖なる負債を果たさぬまま家住の道を捨て、母父をも棄てる男は、たとえ解脱（モークシャ）を求むと称しても、霊的な罪過により堕落する。

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

「汝は残忍にして、まことに恥を知らぬ者—無垢なる者を害し、他人の名誉を奪う。ハリ（Hari）の眷属の中を行き来しても、愚かな心の迷いにより、汝はむなしく彷徨うのみ。」

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

幾度も幾度も、ああアバドラ（Abhadra）よ、汝は落ち着きなく彷徨う—卑しき女、最も堕ちた者。ゆえに、富と誇示のうちを迷走するがため、諸世界における汝の位は定まらぬ。

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

そのときダクシャは悲嘆に沈み、善き人々に認められていた汝を呪った。シヴァのマーヤーに惑わされ、彼は主の御意を悟らなかった。

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

おお牟尼よ、汝もまた心を乱さずその呪いを受け入れた。この者こそ—梵（ブラフマン）に帰依する聖者よ—それに耐え、みずからもまた担っている。