देवसान्त्वनम् (Devasāntvana) — “Consolation/Reassurance of the Gods”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका

ブラフマーは言った。「神々にこのように讃えられると、危難より生ずる苦悩を滅する女神ドゥルガーは、宇宙の母ジャガダンビカーとして、デーヴァたちの前に顕現した。」

Verse 2

रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते । किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे

宝玉で成る神妙なる車に、まことに驚嘆すべきさまで坐し、鈴の網を飾りとして鳴りわたり、さらに最上の柔らかな臥座を備え、彼女は栄光の光を放って輝いた。

Verse 3

कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी । स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि

彼女は千万の太陽にも勝る光輝を放った。麗しき肢体は自ら光を発し、己が光明の大いなる集まりのただ中に安住して、最上にして吉祥なる姿として現れ、光は均しく、瑕なき輝きであった。

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒター、第三分パールヴァティー・カーンダにおいて、「デーヴァサーントヴァナ（神々の慰撫）」と題する第四章はここに終わる。

Verse 5

त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी । सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी

彼女はチャンディー（Caṇḍī）、三神を生み出す母。彼女はシヴァー（Śivā）、あらゆる苦患を滅する者。彼女は万有の母、マハーニドラー（Mahānidrā）—宇宙の大いなる眠り—であり、己が子たる一切衆生を世の束縛より彼岸へと渡す救済者である。

Verse 6

तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा । तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः

その神聖なる光の大いなる輝きによって、シヴァー（パールヴァティー）は神々に拝見された。彼女の吉祥なるダルシャナを渇望して、デーヴァたちは再び讃歌をもって彼女を讃嘆した。

Verse 7

अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः । ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि

そのとき、ヴィシュヌをはじめとするすべての神々の群れは、彼女を拝見せんと願い、彼女の恩寵を得て、その場で जगदम्बा（ジャガダンバー）—宇宙の母—をまことに拝した。

Verse 8

बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः

三天に住まう者すべてに、大いなる歓喜の奔流が湧き起こった。彼らは幾度も彼女に礼拝し、ことさらに深い敬意をもって讃嘆した。

Verse 9

देवा ऊचुः । शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि । त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्

神々は言った。「おおシヴァーよ、シャルヴァーニーよ、吉祥なる御方、宇宙の母よ、偉大なる女神よ。われら神々はあらゆる仕方で御身に礼拝する。御身は一切の苦患を滅する御方である。」

Verse 10

न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे

おお女神、神々の主后、吉祥なる御方よ。まことに、ヴェーダとあらゆるシャーストラは御身の実相を尽くして知り得ない。御身の大いなる威光は禅定すら超え、シヴァーよ、言葉と心の及ぶところを越えておられる。

Verse 11

अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता

彼女は至上ならざるものから常に退き離れるがゆえに、シュルティさえも彼女を「つねに驚嘆するもの」と説く。まして他の存在については言うまでもない—彼らに何が真に理解できようか。

Verse 12

जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्

多くの帰依者は、信愛（バクティ）によって御身の恩寵を得て、それを知るに至る。御身に帰依した信者には、いかなる所にも恐れなどはまったく存在しない。

Verse 13

विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके । तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे

至りて慈悲深きアンビカーよ、どうかお喜びになり、我らの卑しき願いをお聞き届けください。おおデーヴィー、偉大なるマハーデーヴィーよ――我らは劣りて相応しからずとも、常に御身に仕える者として、この嘆願を御前に捧げます。

Verse 14

पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा । ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्

いにしえに、彼女はダクシャの娘として生まれ、ハラ（シヴァ）の最愛となった。その神聖なる顕現によって、ブラフマーおよび他の者たちの大いなる驕りと自負は打ち砕かれた。

Verse 15

पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् । स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि

父より不敬を受け、宿業の力によりその身を捨てて、己が世界へと去られた。まことにハラ（シヴァ）は、幼子のように無垢なる者や苦しむ者の悲しみをも取り除かれる。

Verse 16

न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि । व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्

おおマヘーシュヴァリーよ、その神なる務めはいまだ完全には成就しておりませぬ。心乱れ、我らは—仙人たちと神々と共に—御身を帰依処として参りました。

Verse 17

पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् । सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे

おおマヘーシャニーよ、不死なる者たちの胸の願いを満たし、サナトクマーラの言葉がまことに実を結ぶようにしてください。おおシヴェよ、シヴァにおいて万事が成就するがごとく。

Verse 18

अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव । लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्

「おお女神よ、地上に降り、再びルドラ（シヴァ）の妃となり給え。宇宙の秩序にかなうように神聖なるリーラーを演じ、死なぬ神々が安楽を得るようにせよ。」

Verse 19

सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः । सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः

おお女神よ、カイラーサ山に住まうルドラもまた、常に至福でありますように。すべての存在が幸せとなり、悲しみがことごとく滅びますように。

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः । मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः

ブラフマーは言った。「このように語り終えると、ヴィシュヌをはじめとするすべての神々は、愛に満ちた信愛に圧倒され、沈黙を保って静かに立ち、身も心もバクティにより低く頭を垂れた。」

Verse 21

शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् । आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्

神々の讃歌を耳にして、シヴァー（パールヴァティー）は大いに歓喜した。やがてその理由を悟り、己が主—シヴァ—を想起した。

Verse 22

उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् । विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला

そのとき、慈悲深く常に帰依者を愛する女神ウマーは、微笑みつつ、マー（ラクシュミー）とその主（ヴィシュヌ）をはじめとするそのデーヴァたちに呼びかけ、こう語った。

Verse 23

उमोवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः

ウマーは言った。「おおハリよ、おおヴィダーター（創造主）よ、神々と聖仙たちよ――今や憂いを離れた汝らよ――皆、わが言葉を聴け。われは満ち足りている、疑いはない。」

Verse 24

चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् । कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्

「わが神聖なる行いは、あまねく語り継がれ、三界に安楽と吉祥をもたらす。ゆえに、ダクシャの迷妄をはじめ、その後の出来事のすべては、わが自ら成したのである。」

Verse 25

अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः । बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्

「われは必ずや地上において円満なる化身（アヴァターラ）を現す。疑いはない。ここには多くの理由があるゆえ、深き敬意と真摯さをもってそれを語ろう。」

Verse 26

पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः । सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः

かつて、愛しき者よ、神なるヒマーチャラとメーナーは、きわめて清らかな信愛をもって、わたしに奉仕し、母が子を慈しむように、わたしを抱き守った。

Verse 27

इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः । मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः

今より汝ら二人は、清らかなバクティをもって常に我に奉仕せよ。メナーよ——疑いは微塵もない——特別なるかたちで、我はまことに汝の娘となろう。

Verse 28

रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे । अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति

「ルドラは赴け—そして汝らも皆、ヒマヴァーンの家に化身して生まれるために行け。のちに我もまた降臨する。そのとき苦しみの滅尽は必ず成就する。」

Verse 29

सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् । अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्

「汝らは皆、それぞれの住処へ帰り、久しく各々の安楽を得よ。我は再び降りて娘となり、メナーに仕えることを喜び勇んで行うであろう。」

Verse 30

हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः । अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी

「わたしはハラ（シヴァ）の妃となろう――これは胸奥に秘めた、最も深い決意である。まことにシヴァの神聖なるリーラーは驚異に満ち、賢者すらも惑わし得る。」

Verse 31

यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः । पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता

「わたしが自らの身を捨てたその時より、ダクシャより生まれた神々は、父が示した不敬を見て、彼らの主の祭祀（ヤジュニャ）へと赴いた。」

Verse 32

तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः । दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः

「その時より、主ルドラは『カーラーグニ（Kālāgni）』と称されるようになった。ほどなくしてディガンバラ—方角のみを衣とする者—となり、ひたすら我を念じていた。」

Verse 33

मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती । अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः

供犠の場でわが憤怒を見て、サティーは父のもとへ赴いた。ついで、ダルマの要請を知る堅固な分別によって、彼女は喜んで自らの身を捨てた。

Verse 34

योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् । न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः

ふさわしい住処を離れ、世ならぬ姿をまとって、マハーデーヴァはサティーとの別離に耐えられなかった—彼女はわが姿として（パールヴァティーとして）顕れたのである。

Verse 35

मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् । अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्

「わがゆえに、彼は深く悲しみ、厳しい苦行者の装いを帯びた。その時より、欲より生ずる最上の快楽さえも捨て去った。」

Verse 36

अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः । महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्

「さらにもう一つ語ろう—おおヴィシュヌよ、創造主ヴィダータ（ブラフマー）よ、聖仙たちと神々よ—大主マヘーシャの、世界を支える神聖なるリーラーを。」

Verse 37

विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः । न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः

別離の苦しみに乱れつつ、彼は愛をもってわが骨より花鬘を作った。しかも、完全に目覚めていながら、どこにも安らぎを得られず、ただ独りであった。

Verse 38

इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः । योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा

彼は—主でありながら—無力な者のように高らかに泣き叫び、あちらこちらをさまよった。常に至る所を彷徨い、もはや何が相応しく何が相応しくないかを弁えなかった。

Verse 39

इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः । ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव

かくして主ハラは、至上の主としてこの神聖なるリーラーを演じ、恋する者たちに愛の道を示した。さらに、離別の苦に乱れるかのように、情熱の恋人めいた言葉を語った。

Verse 40

वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः । परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः

まことに、至上主パラメーシュヴァラは変異なく衰えず、征服され得ぬ御方である。その主シヴァは円満具足し、マーヤーの主にして万有の主宰である。

Verse 41

अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् । विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः

さもなくば、迷妄を超えた御方にとって欲望に何の用があろうか。いかなる変化によって、至上の主が速やかにマーヤーに染められることがあろうか。

Verse 42

रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् । अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः

遍く満ちる主ルドラは、婚姻において我が手を取ることを強く望んでおられる。ゆえに、神々よ、私は地上に降り、メーナーとヒマーチャラの家に生まれよう。

Verse 43

अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे । हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता

「ゆえに、ルドラ（Rudra）を歓喜させるために、わたしはこの世に降り立ち生を受けよう。世俗のありさまを身にまとい、ヒマーラヤの妃メーナー（Menā）の胎内に入るであろう。」

Verse 44

भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

「ルドラ（Rudra）を慕う信愛の者となり、耐え難きほどの苦行（タパス tapas）を修めよう。諸天の務めを成し遂げる。真実、真実、疑いはない。」

Verse 45

गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः । तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः

汝ら皆、それぞれの家に帰れ。日々、バヴァ（主シヴァ）を礼拝せよ。その御恩寵により、あらゆる悲苦は滅する—疑いはない。

Verse 46

भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा । वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः

その慈悲により、慈悲深き主は常に吉祥を必ず授け給う。ゆえにこそ—我はその御伴侶となるがゆえに—三界において礼拝され、供養されよう。

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा । अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्

ブラフマーは言った。かく語り終えるや、 जगदम्बा（宇宙の母）は、神々が見守る中、忽然と姿を隠した。いとしき者よ、シヴァーは速やかに己が世界へと至った。

Verse 48

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः । कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः

その後、ヴィシュヌをはじめ諸天と聖仙たちは歓喜に満たされ、かの方角へ恭しく礼拝の挨拶を捧げてから、それぞれ自らの住処へと帰って行った。

Verse 49

इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर । सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

かくして、聖仙の中の主よ、女神ドゥルガーの尊き御事績は汝に語り示された。これは常に人々に安楽を授け、世の享楽と解脱（モークシャ）とをともに与える。

Verse 50

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्

これを日々聴聞する者、また心を統一して他者に聴かせる者、あるいは自ら誦し、また誦させる者は、あらゆる正しき願いを成就する。