Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 13

वराङ्ग्याः सुतजन्म-उत्पातवर्णनम् | Birth of Varāṅgī’s Son and the Description of Portents

Utpātas

Devanagari script

खगा उदपतन्नीडाद्रासभत्रस्तमानसः । क्रोशंतो व्यग्रचित्ताश्च स्थितमापुर्न कुत्रचित्

Transliteration

khagā udapatannīḍādrāsabhatrastamānasaḥ | krośaṃto vyagracittāśca sthitamāpurna kutracit

Translation

驢馬のいななきに心を怯えさせた鳥たちは、巣から飛び立った。叫び声を上げ、心乱れて、どこにも落ち着いて休む場所を見いだせなかった。

Word by Word

• खगाः: birds
• खगाः: कर्तृ (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• उदपतन्: flew up
• उदपतन्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: उत् + पत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• नीडात्: from the nest
• नीडात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: नीड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• रासभ-त्रस्त-मानसः: whose minds were frightened by the donkey
• रासभ-त्रस्त-मानसः: कर्तृ (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: रासभ (प्रातिपदिक) + त्रस्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः: 'रासभेन त्रस्तं मानसं यस्य' (sense: frightened in mind by the donkey)

• क्रोशन्तः: crying out
• क्रोशन्तः: कर्तृ (Karta/Agent)
• Type: Verb
• Root: क्रुश् (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• व्यग्र-चित्ताः: agitated-minded
• व्यग्र-चित्ताः: कर्तृ (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: व्यग्र (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• स्थितम्: a stable place / steadiness
• स्थितम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्थित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/Past passive participle) 'स्था'; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मरूपेण

• आपुः: they reached/obtained
• आपुः: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकारस्य रूपं न; अत्र लुङ्/लिट्-प्रायः 'आप्' धातोः परस्मैपदी; प्रथमा-पुरुष, बहुवचन (they obtained/reached)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• कुत्रचित्: anywhere
• कुत्रचित्: देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa/Place)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्रचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (indefinite locative adverb: 'anywhere')

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Rudra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It portrays how fear and sensory disturbance make beings restless and homeless in mind; Shaiva Siddhanta points to Shiva (Pati) as the true refuge beyond agitation, where the bound soul (pashu) finds steadiness.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Like the birds seeking a stable perch, the devotee turns to Saguna Shiva in the Linga as a concrete support (ālambana) for devotion and concentration, until inner turbulence subsides and steadiness arises.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Panchakshara japa ("Om Namaḥ Śivāya") with breath awareness to calm vyagra-citta, and simple daily Shiva upasana (bhasma/tripundra and respectful worship) as stabilizing disciplines.