Gautama–Ahalyā-Upākhyāna: Durbhikṣa, Tapas, and Varuṇa’s Boon (गौतमाहल्योपाख्यानम्)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् । कथयामि यथा व्यासात्सद्गुरोश्च श्रुता मया

スータは言った。「聞け、最勝の聖仙たちよ、罪を滅するこの聖なる物語を。わたしはヴィヤーサと、わが真のグル（師）より聞いたとおりに、ありのまま語ろう。」

Verse 2

पुरा ऋषिवरश्चासीद्गौतमो नाम विश्रुतः । अहल्या नाम तस्यासीत्पत्नी परमधार्मिकी

いにしえ、ガウタマと名高い最勝の聖仙がいた。その妻はアハリヤーといい、至上に正しく、ダルマに深く帰依する者であった。

Verse 3

दक्षिणस्यां दिशि हि यो गिरिर्ब्रह्मेति संज्ञकः । तत्र तेन तपस्तप्तं वर्षाणाम युतं तथा

まことに南方には「ブラフマー」と名づけられた山がある。彼はそこで、伝えられるところによれば、厳しいタパス（苦行）を一万年にわたり修した。

Verse 4

कदाचिच्च ह्यनावृष्टिरभवत्तत्र सुव्रताः । वर्षाणां च शतं रौद्री लोका दुःखमुपागताः

ある時、ああ高き誓いを保つ者たちよ、そこに恐るべき旱魃が起こった。かくして満ち満ちた百年のあいだ、諸世界は苦しみに沈んだ。

Verse 5

आर्द्रं च पल्लवं न स्म दृश्यते पृथिवीतले । कुतो जलं विदृश्येत जीवानां प्राणधारकम्

地の面には、湿りを帯びた柔らかな若芽すら見えない。されば、水—生きとし生けるものの命の息を支えるもの—がいかで見いだされようか。

Verse 6

गौतमोऽपि स्वयं तत्र वरुणार्थे तपश्शुभम् । चकार चैव षण्मासं प्राणायामपरायणः

その地でガウタマもまた自ら、ヴァルナのために吉祥なる苦行を修し、六か月のあいだ、プラーナーヤーマ（呼吸の律法）の修習にひたすら専念した。

Verse 7

तां दृष्ट्वा चर्षयो विप्राः प्राणायामपरायणाः । ध्यानेन च तदा केचित्कालं निन्युस्सुदारुणम्

その畏るべき顕現を見て、プラーナーヤーマに専心する婆羅門の聖仙たち、また深き禅定に入る者らは、シヴァに心を繋ぎとめ、堅固なるヨーガの没入によって、きわめて恐ろしき時を過ごしきった。

Verse 9

ततश्च वरुणस्तस्मै वरं दातुं समागताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि ददामि च वचोऽब्रवीत्

ついでヴァルナは彼のもとに来て、恩寵を授けんとして言った。「われは満足した。汝の望む願いを申せ、われはそれを授けよう。」かく語った。

Verse 10

ततश्च गौतमस्तं वै वृष्टिं च प्रार्थयत्तदा । ततस्स वरुणस्तं वै प्रत्युवाच मुनिं द्विजाः

そのときガウタマは彼に雨を乞い願った。するとヴァルナはその牟尼に—おお、二度生まれの者たちよ—その願いに応えて語り返した。

Verse 11

वरुण उवाच । देवाज्ञां च समुल्लंघ्य कथं कुर्यामहं च ताम् । अन्यत्प्रार्थय सुज्ञोऽसि यदहं करवाणि ते

ヴァルナは言った。「神々の命令を踏み越えて、どうしてそれを成せようか。ほかの願いを求めよ。汝は賢者—我が汝のために何をなすべきか告げよ。」

Verse 12

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं तस्य वरुणस्य महात्मनः । परोपकारी तच्छुत्वा गोतमो वाक्यमब्रवीत

スータは語った。大いなる魂をもつヴァルナのその言葉を聞き、他者の利益を願う慈悲深き牟尼ガウタマは、答えて語り出した。

Verse 13

गौतम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । यदहं प्रार्थयाम्यद्य कर्तव्यं हि त्वया तथा

ガウタマは言った。「おお神々の主よ、もし御身が歓喜し、もし我に恩寵を授け給うならば、今日わたしが祈り求めることを、そのとおりに成就し給え。」

Verse 14

यतस्त्वं जलराशीशस्तस्माद्देयं जलं मम । अक्षयं सर्वदेवेश दिव्यं नित्यफलप्रदम्

御身は大海の水を司る主であるがゆえに、ゆえにこの水を御身に奉る。おお一切の神々の主よ、この神聖なる供物が尽きることなく、常にして永遠の果報を授け給わんことを。

Verse 15

सूत उवाच । इति संप्रार्थितस्तेन वरुणो गौतमेन वै । उवाच वचनं तस्मै गर्तश्च क्रियतां त्वया

スータは言った。かくしてゴータマに切に請われ、ヴァルナは彼に告げた。「ゆえに汝みずから穴（ガルタ）を掘り作れ。」

Verse 16

इत्युक्ते च कृतस्तेन गर्त्तो हस्तप्रमाणतः । जलेन पूरितस्तेन दिव्येन वरुणेन सः

そう告げられると、彼は手の一肘ほどの大きさに穴を掘った。ついでヴァルナにより聖別された天なる水でそれを満たした。

Verse 17

अथोवाच मुनिं देवो वरुणो हि जलाधिपः । गौतमं मुनिशार्दूलं परोपकृतिशालिनम्

そのとき、水の主たる神ヴァルナは、ゴータマ仙に語りかけた——見者の中の最勝、牟尼の中の虎、他者の福利に尽くす徳に満ちた者に。

Verse 18

वरुण उवाच । अक्षय्यं च जलं तेऽस्तु तीर्थभूतं महामुने । तव नाम्ना च विख्यातं क्षितावेतद्भविष्यति

ヴァルナは言った。「おお大聖仙よ、汝のこの水が尽きることなく、聖なるティールタ（tīrtha）となりますように。地上においてこの地は、まさに汝の名によって名高くなるであろう。」

Verse 19

अत्र दत्तं हुतं तप्तं सुराणां यजनं कृतम् । पितॄणां च कृतं श्राद्धं सर्वमेवाक्षयं भवेत्

ここにおいては、施しとして与えられたもの、聖火に投じて供えたもの、あるいは苦行（タパス）として修したもの、諸神へのヤジュニャ、そして祖霊のためのシュラーダ（śrāddha）—そのすべての功徳はアクシャヤ（akṣaya）となり、尽きることがない。

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्तांतर्द्दधे देवस्स्तुतस्तेन महर्षिणा । गौतमोऽपि सुखं प्राप कृत्वान्योपकृतिं मुनिः

スータは語った。かく語り終えると、その大聖仙に讃えられたデーヴァは姿を消した。さらに聖仙ガウタマも、他者に善き助けをなしたゆえに安楽を得た。

Verse 21

मद्दत्तो ह्याश्रयः पुंसां महत्त्वायोपजायते । महांतस्तत्स्वरूपं च पश्यंति नेतरेऽशुभाः

まことに、我が人々に授ける帰依（庇護）は、彼らを真の偉大さへと導く。大いなる心をもつ者はその本質を見極めるが、不浄の性をもつ者は見ることができない。

Verse 22

यादृङ्नरं च सेवेत तादृशं फलमश्नुते । महतस्सेवयोच्च त्वं क्षुद्रस्य क्षुद्रतां तथा

人は仕える相手に応じて、その果報を味わう。偉大なる者に仕えれば偉大となり、卑小なる者に仕えれば同じく卑小となる。

Verse 23

सिंहस्य मंदिरे सेवा मुक्ताफलकरी मता । शृगालमंदिरे सेवा त्वस्थिलाभकरी स्मृता

獅子の住処における奉仕は真珠の果を授けるとされるが、豺の住処における奉仕は、ただ骨ばかりの利を得るに過ぎぬと伝えられる。

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसं हितायां त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्ये गौतमप्रभाववर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』—第四のコーティルドラ・サンヒターにおけるトリヤンバケーシュヴァラの大いなる功徳の章—「ガウタマの霊威と偉大さの叙述」と題する第二十四章はここに終わる。

Verse 25

वृक्षाश्च हाटकं चैव चंदनं चेक्षुकस्तथा । एते भुवि परार्थे च दक्षा एवं न केचन

「樹木、黄金、白檀、そして甘蔗——これらは世にあってまことに他者の益となる。されど、そのような無私の志をもって為し得る人は、きわめて稀である。」

Verse 26

दयालुरमदस्पर्श उपकारी जितेन्द्रियः । एतैश्च पुण्यस्तम्भैस्तु चतुर्भिर्धार्य्यते मही

慈悲深く、酔いと驕りに触れず、他を益し、諸根を制する者——この四つの功徳の柱によって、まことに大地は支えられている。

Verse 27

ततश्च गौतमस्तत्र जलं प्राप्य सुदुर्लभम् । नित्यनैमित्तिकं कर्म चकार विधिवत्तदा

その後、ゴータマはそこで得難き水を得て、その時、規定の作法に従い、日々の儀礼と折々の儀礼とを正しく執り行った。

Verse 28

ततो व्रीहीन्यवांश्चैव नीवारानप्यनेकधा । वापयामास तत्रैव हवनार्थं मुनीश्वरः

そのとき大いなる牟尼は、護摩（ホーマ）の火供を行うため、そこに稲と大麦、さらに多くの野生の穀（ニーヴァーラ）を種まかせた。

Verse 29

धान्यानि विविधानीह वृक्षाश्च विविधास्तथा । पुष्पाणि च फलान्येव ह्यासंस्तत्रायनेकशः

その聖なる地には、さまざまな穀物と多種多様な樹木があり、花と果実もまた至るところに豊かに満ち、数えきれぬほどであった。

Verse 30

तच्छुत्वा ऋषयश्चान्ये तत्राया तास्सहस्रशः । पशवः पक्षिणश्चान्ये जीवाश्च बहवोऽगमन्

それを聞いて、ほかの多くの聖仙たちが幾千とそこへ集い、獣や鳥、さらに多くの生きとし生けるものもまた到来した。

Verse 31

तद्वनं सुन्दरं ह्यासीत्पृथिव्यां मंडले परम् । तदक्षयकरायोगादनावृष्टिर्न दुःखदा

その森はまことにこの上なく美しく、地上の領域において最勝であった。しかも、尽きることなく繁栄をもたらす力に満ちていたため、たとえ雨が降らずとも、そこでは苦しみの因とはならなかった。

Verse 32

ऋषयोऽपि वने तत्र शुभकर्मपरायणाः । वासं चक्रुरनेके च शिष्यभार्य्यासुतान्विताः

その森において、吉祥なる祭式と修行に専心する聖仙たちも住まいを定め、また多くは弟子・妻・息子らを伴ってそこに暮らした。

Verse 33

धान्या नि वापयामासुः कालक्रमणहेतवे । आनंदस्तद्वने ह्यासीत्प्रभावाद्गौतमस्य च

彼らは時の推移を知るために、そこに穀物の種を蒔いた。その森にはまことに歓喜があった――聖仙ガウタマの霊威のゆえでもあった。